Nguồn bài viết ở đây.

Các link liên quan: Trang chủ dự án No Impact Project, phim No Impact Man, blog và sách của No Impact Man (Family), giáo trình để dạy học sinh cấp 2.

No Impact Man

“No Impact Man” (tạm dịch Người sống không tác động đến môi trường) là biệt danh Colin Beavan tự đặt cho mình khi anh hạ quyết tâm cùng vợ và cô “công chúa” 2 tuổi thử sống trọn 1 năm không màng tới điện, ti-vi, máy lạnh, máy giặt, xe hơi, thang máy, xe buýt, tàu điện ngầm…, thậm chí đến giấy vệ sinh cũng không dùng nốt. Do đâu một cư dân sống giữa thành phố New York (Mỹ) hoa lệ bỗng dưng muốn đặt bản thân và vợ con vào lối sống căng thẳng dễ sinh bức bối như vậy?

Vốn là nhà văn chuyên viết về đề tài lịch sử, một ngày nọ, Colin cảm thấy không thể đào đâu ra cảm hứng để viết về quá khứ khi mà đầu óc anh cứ bị ám ảnh bởi hiện tượng Trái đất ấm dần lên ngày một trở nên tồi tệ đe dọa đến tương lai của nhân loại. Nghĩ thế, anh quyết định rủ vợ, vốn là biên tập viên tạp chí BusinessWeek, cùng thực hiện thử nghiệm để thay đổi cuộc đời. Với mục tiêu giảm những tác động gây ra cho môi trường xuống mức thấp nhất có thể, gia đình Colin cũng ngưng dùng những vật dụng “xài một lần rồi bỏ” và cương quyết không sắm sửa đồ đạc trong vòng 1 năm.

Gia đình Colin giờ quen đi lại bằng xe lôi đạp. Ảnh: Yesmagazine.

Sống trong căn hộ nằm giữa một rừng tòa nhà cao chọc trời ở quận Manhattan, vợ chồng Colin và bé Isabella nhất mực không đặt chân vào thang máy để có cơ hội đi thang bộ tập thể dục. Vốn quen đi lại bằng tắc-xi, Colin cùng vợ tập được thói quen cưỡi “ngựa sắt” hoặc dùng xe lôi đạp nếu cả nhà cùng đi. Từ khi ngưng xài máy giặt, bà xã Michelle bỏ quần áo vào bồn tắm và giặt bằng tay. Đoạn tuyệt sở thích ăn tối ở nhà hàng, một năm qua cả nhà chuyển qua ăn chay do Michelle học nấu, và mua thực phẩm tươi xanh ở các khu chợ tự sản tự tiêu cách nhà khoảng 400 km đổ lại. Nhờ sống và ăn uống lành mạnh, căn bệnh tiểu đường của Michelle dường như đã ngủ yên.

Từ ngày cất cái ti-vi 46 inch khổng lồ, mỗi tối thay vì dán mắt vào truyền hình, gia đình Michelle quây quần trên bàn ở phòng khách và… trò chuyện. Máy điều hòa nhiệt độ từng là vật dụng không thể thiếu nhưng từ lúc nghỉ xài nó, không chịu nổi không khí oi bức cộng với thiếu phương tiện nghe nhìn giải trí, chiều tối Colin cùng vợ con kéo nhau ra thưởng thức cảm giác mát lạnh ở đài phun nước trong Công viên Quảng trường Washington, vừa ngắm mọi người chơi đùa vừa bắt chuyện với hàng xóm vốn lâu nay ít có dịp qua lại.

Cái giá duy nhất mà gia đình Colin phải trả cho lối sống “không rác thải” trong 12 tháng qua là phòng khách giun bò lổm ngổm (do anh biến rác thành phân bón) và thùng chứa phân trở thành ổ đẻ ruồi nhặng. Nhưng đó là chuyện nhỏ.

Từ ngày cuộc thử nghiệm kết thúc, mặc dù mọi thứ trở lại bình thường nhưng cả nhà Colin dường như đã “lậm” lối sống thân thiện môi trường. Nhà sáng đèn trở lại sau 1 năm không xài điện, nhưng nay Colin không cho phép bản thân mở quá một bóng đèn mỗi lần. Anh luôn đi khắp nhà để rút hết phích cắm quên tháo ra. Mặc dù sử dụng lại giấy vệ sinh nhưng nay gia đình Colin chỉ xài loại giấy tái chế. Anh vẫn giữ “xế điếc” và xe lôi đạp làm phương tiện đi lại chính của gia đình. Nhưng nay nếu trời mưa, gia đình “được phép” đi tàu điện ngầm. Michelle cũng đã quen mua thức ăn ở các khu chợ của nông dân, vừa rẻ vừa tươi… Không còn bức bối khi thiếu vắng ti-vi nhưng bây giờ mỗi tuần một lần nếu thích, cả nhà sẽ cùng xem phim trên laptop.

Cuộc sống “No Impact” của gia đình Colin – Michelle không chỉ thu hút báo chí Mỹ mà còn được quay thành phim tài liệu cũng với tựa đề “No Impact Man” vừa mới ra mắt tại xứ cờ hoa. Trong khi đó, báo Huffington Post đang phát động “Tuần lễ No Impact” thu hút hơn 4.000 người đăng ký thử sống như “No Impact Man”.

Trong năm qua, cuộc thử nghiệm của “No Impact Man” được cập nhật liên tục trên website của bà xã đã thu hút khá đông đọc giả. Colin dự định cuối năm nay sẽ trình làng quyển sách tường thuật chi tiết những trải nghiệm “không tác động đến môi trường” của gia đình. Chưa hết, anh vừa đứng ra khởi xướng Dự án “No Impact” với sứ mệnh “truyền lửa” để mọi người thay đổi cuộc sống theo hướng tốt đẹp hơn và hạn chế những tác động bản thân gây ra cho môi trường thông qua việc thay đổi lối sống, tham gia các chương trình bảo vệ môi trường.

“Sống vì môi trường không có nghĩa là bắt bản thân sống trong thiếu thốn. Mỗi người chúng ta đều có thể tự thay đổi bản thân và hợp sức lại cải thiện văn hóa sống theo hướng bền vững. Dám chịu trách nhiệm và làm những gì chúng ta có thể vì môi trường sẽ giúp chúng ta sống thanh thản hơn và nhận ra rằng mỗi người chúng ta thật sự có thể tác động tích cực đến môi trường sống của mình”, “No Impact Man” chia sẻ.

—LONG CHÂU (Theo CNN, Kansascity, BaltimoreSun)

Gần đây kỷ nguyên máy tính bùng nổ, nhà nhà xài desktop, người người xài laptop/notebook. Sử dụng máy tính sao cho tiết kiệm và, quan trọng hơn là, hiệu quả có lẽ là vấn đề nhiều bạn quan tâm. Với một ít hiểu biết liên quan, Nhiệt Huyết viết bài này với mong muốn cung cấp cho các bạn ý niệm chung về cách thức một chiếc máy tính tiêu xài năng lượng — qua đó rút ra một số giải pháp nhằm tiết kiệm năng lượng cũng như làm cho máy tính hoạt động nhanh gọn hiệu quả hơn. Bài 1 này chỉ đề cập tới background đó, nếu bạn không muốn đọc dài dòng thì có thể nhảy ngay đến bài 2 để coi các giải pháp cụ thể.

Ảnh tự do của aranath.

1. Máy tính có tiêu tốn nhiều điện không?

Thực sự là không nhiều lắm — nếu so với các thiết bị gia dụng khác như điều hòa, đèn, hay thậm chí bàn ủi. Một máy tính để bàn trung bình có công suất cỡ 65 đến 250 watts. (Để biết chi tiết bạn xem trên nhãn mác của máy hoặc hỏi nhà sản xuất. Nếu vẫn không biết bạn có thể tự đo.) Đối với đa số chúng ta, máy tính không phải là nguồn ngốn điện chính trong nhà. Miễn là bạn tắt máy/cho máy ngủ lúc không sử dụng thì gần như máy chẳng ngốn bao nhiêu điện. Nhưng tất nhiên, không phải là không đáng để tiết kiệm — quan trọng nhất là bạn nên đảm bảo rằng máy (tự động) ngủ khi bạn không dùng tới nó. (Bởi vì thật ngớ ngẩn nếu lãng phí năng lượng khi không cần tới nó.)

2. Chính xác thì tốn bao nhiêu tiền?

Nếu bạn muốn định hình xem máy tính của mình tiêu tốn như thế nào, có thể quy công suất sử dụng của máy sang tiền điện theo công thức:

Công suất máy tính (watts) × số giờ sử dụng ÷ 1000 × tiền điện trên một kilowatt-giờ = tiền điện

Cần nhớ rằng một bộ nguồn thực tế chỉ sử dụng hết tầm 1/3 định mức khi tải. Ví dụ như bạn đang xài một máy tính hàng khủng, công suất ghi trên nguồn 600 watts thì công suất thực khoảng 200 watts, màn hình CRT cổ lỗ 80 watts cộng thêm linh tinh 50 watts nữa; tổng công suất thực tế là vào khoảng 330 watts. Nhưng số tiền điện tiêu thụ thật sự nằm ở chỗ bạn sử dụng như thế nào.

Ảnh tự do của functoruser.

Nếu bạn xài máy trên để chơi game, bật 24/7 cả năm thì: nhân lên, 330 watts × 24 giờ/ngày × 365 ngày/năm ÷ 1000 × 1000 đồng/kwh = 2,900,000 đồng/năm.

Tuy nhiên nếu bạn chỉ dùng máy để lướt web, viết blog — và bạn đủ thông minh để tắt máy khi không xài: cho là bạn xài 2 giờ mỗi ngày và 5 ngày mỗi tuần thì: 200 watts × 10 giờ/tuần × 52 tuần/năm ÷ 1000 × 1000 đồng/kwh = 100,000 đồng/năm.

Như vậy khoảng tiền thực tế bạn xài nằm giữa khoảng 100,000 và 2,900,000 đồng đó. Lệch về bên nào nhiều hơn là do cách dùng của bạn.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu thụ điện

Tất nhiên là cách dùng là quan trọng nhất, nhưng về mặt kỹ thuật thì:

Cụ thể:

• Máy xách tay chỉ tiêu tốn tầm 15–45 watts, ít hơn nhiều so với máy bàn 60–300 watts. Máy ở chế độ chờ/ngủ chỉ tốn từ 0–6 watts.
• CPU càng nhanh khi chạy càng tốn điện nhưng khi nhàn rỗi thì công nghệ mới lại tiết kiệm điện hơn. Chúng ta không bàn sâu hơn về vấn đề kỹ thuật này.
  
  Ảnh tự do của Michael Cornelius.

• Mac được cho là tiết kiệm hơn PC, có lẽ là do phần cứng tối ưu hơn.¹ Tuy nhiên chẳng ai dùng Mac ở Việt Nam, miễn bàn luôn.
• Màn hình CRT dùng hết khoảng 80 watts, trong khi LCD chỉ tốn 35 watts.
• Tải nặng tât nhiên là tốn điện nhiều hơn tải nhẹ. Tải nặng tức là bạn cho máy tính làm việc hết công suất: mở nhiều ứng dụng cùng lúc, xử lý phim ảnh, chơi game. Thậm chí cho màn hình hiển thị nhiều màu trắng quá cũng là tải nặng. (Màn hình đen ít tốn điện hơn.)
• Online tốn tiền hơn vì nhiều phần cứng phải làm việc hơn.
• Chuẩn Energy Star sẽ được đề cập trong một bài viết khác.

Tuy nhiên cần nhấn mạnh lại với bạn là, đảm bảo máy tính của bạn ở chế độ chờ/ngủ mỗi khi không dùng quan trọng hơn tất thảy bạn đang dùng loại máy tính loại nào.

Tham khảo:
▪ Bluejay, Michael. “How much electricity do computers use?”

Hôm nay đang coi CNN thì thấy UNDP quảng cáo 12 điều giản đơn ai cũng có thể làm để cùng chung tay chặn đứng nóng lên toàn cầu. Trang web của dự án này có tên dễ nhớ là 12simplethings.com. (hoặc 12simplethings.org)

Bạn hãy đọc và thử thay đổi đi, đảm bảo rất thú vị. Mà nếu bạn không thay đổi thì trái đất sẽ thay đổi trước đó. Watch out!

À bạn nhớ làm thêm điều 13 này nữa: hãy xem và quảng cáo cho tất cả mọi người bạn biết nhé! (Tức là gởi link cho tất cả bạn bè trong yahoo friend list đó!)

1. Tắt đèn đi

   Không chỉ đèn nhé, hãy tắt cả TV, máy tính, đầu đĩa và những thiết bị khác khi không dùng — bạn có biết là ở chế độ standby (chế độ chờ) các thiết bị này vẫn tiêu thụ từ 10 đến 40% điện năng không. Vậy nên hãy rút sạc pin điện thoại ngay khi sạc xong nhé, đừng để qua đêm!

2. Dùng vừa đủ thôi

   Đừng rót nhiều nước quá nếu bạn không uống hết. Cũng đừng xả nước vô tội vạ. Hãy nhìn những giọt nước và suy nghĩ về số phận của chúng sau khi bạn thải ra cống thoát nước. Nên tiết kiệm.

3. Đóng lại nào

   Đừng có mở cửa tủ lạnh lâu như vậy, bạn hãy đóng cửa tủ lại chừng nào bạn chưa cần đến.

4. Coi chừng lốp xe

   Bạn có đi xe không? Vậy thì hãy trông coi lốp xe cho cẩn thận nhé. Thay lốp đã quá cũ (mòn) và nhớ bơm lốp xe thường xuyên. Tiền thay lốp mới sẽ rẻ hơn tiền nhiên liệu bạn tiêu tốn đó!

5. Nói không với ni-lông

   Đừng đừng đừng có lấy quá nhiều bao ni-lông khi đi mua sắm. Hãy cố gắng dùng bao riêng của mình. Vậy mới là người mua sắm sành điệu và thông minh.

6. Quạt đi

   Thay vì dùng điều hòa nhiệt độ vào mùa hè oi bức, tại sao không ăn mặc mát mẻ (và thời trang!) và dùng quạt nhỉ?

7. Đi xe vừa vừa thôi

   Cố gắng giải quyết những chuyện lặt vặt qua điện thoại hay internet, hạn chế chạy xe vòng vòng cho những công việc nhỏ nhặt. Đi bộ nè, đạp xe, đón xe bus hay rủ thằng Tèo cùng đi — vừa vui vừa bảo vệ môi trường.

8. Chạy chậm nữa

   Bạn có là ma tốc độ thì đi xe cũng nên tăng tốc từ từ và chạy chậm chậm thôi. Chạy dưới 90 km/giờ giúp tiết kiệm 25% xăng, tức là tiền đó. Còn giúp tiết kiệm sức khỏe nữa.

9. Xài xe điện, xe hybrid

   Xe điện và xe hybrid đang là mốt. Bạn có chiếc nào chưa? Mấy chiếc xe này giúp xe chạy tốn ít nhiên liệu mà thải CO2 cũng ít hơn nữa

10. Thay bóng đèn đi thôi

    Thay mấy cái bóng vàng nóng rực bằng đèn huỳnh quang compact đời mới (CFL) đi thôi. Bạn đang sống ở thế kỉ 21 rồi đó, tiếp thu công nghệ chút đi. Đèn compact dùng ít hơn 1/3 năng lượng so với “đèn ông sao” luôn. Mà nữa, không chỉ thay bóng đèn, thiết bị nào cũ kỹ quá (như tủ lạnh nè) thì cũng cố gắng thay luôn đi. Đảm bảo với bạn là lợi ích về dài của hóa đơn tiền điện sẽ cao hơn tiền đầu tư mua mới đó. Cũng có lợi hơn cho con cháu bạn nữa vì chúng đỡ phải di cư lên sao hỏa khi trái đất bốc cháy.

11. Đi chợ gần nhà

    Đi chợ gần nhà, chọn mua thức ăn nào mà thành phố mình sản xuất á. Đừng có xài nhiều đồ nhập khẩu hay nhập từ tỉnh khác qua. Tiết kiệm năng lượng vận chuyển lắm. Đồ nhà đâu có thiếu đồ ngon, đúng không?

12. Tái chế

    Từ này nghe có vẻ ghê ghê, nhưng mà thật ra đơn giản òm. Vậy nè, một là xài ít xăng dầu điện hơn, hai là những đồ dùng cũ nhưng còn chạy tốt thì mình cứ dùng (như xe đạp, điện thoại, v.v. — tất nhiên không phải là tái chế những con quỷ ngốn điện ở điều 10). Một điều khó hơn chút nhưng làm đảm bảo vui là nếu nhà bạn có vườn phía sau thì bạn lọc rác thải hữu cơ (tức là rau xanh, vỏ trái cây, v.v.) ra riêng và đem bón ra sau vườn.

Vậy đó, 12 điều này ai cũng làm được (mình làm rồi!), bạn đừng nói bạn ngại nhe. Nhớ thêm điều này nữa: quảng cáo với mọi người về 12 điều này nhé. Nói bạn của bạn lên nhiethuyet.org hoặc 12simplethings.org mà coi.

Bản quyền của bài này và của 12simplethings cấp theo Creative Commons 3.0 SA, tức là bạn thoải mái đem đăng lại, copy cắt ghép phổ biến thế nào cũng được. (Nhưng nhớ cũng phải cho người khác xài tự do.)

Hãy hành động vì thế giới tốt hơn!

Xem thêm: 50 điều bạn có thể làm để chặn đứng nóng lên toàn cầu

Nếu thiếu triết lý giáo dục thì mỗi trường phải khác nhau và có chất lượng khác nhau. Sự phổ biến của những giá trị thấp trong nền giáo dục VN thể hiện rằng chúng ta có một triết lý giáo dục và triết lý ấy sai. Từ đó, nền giáo dục VN mang căn bệnh thiếu hạnh phúc mãn tính tới cho con người – Chuyên gia Nguyễn Trần Bạt nói.

Khủng hoảng với người tổ chức, không phải với bản thân nền giáo dục
- Thưa ông, một số người nói rằng GD VN đang khủng hoảng. Quan điểm của ông thế nào?

- Tôi không nghĩ thế. Chính xác hơn, khủng hoảng chỉ xảy ra ở những người tổ chức nền GD chứ không phải khủng hoảng nền GD.

Nền GD Việt Nam từ xưa đến nay có những nhược điểm của nó, nhưng vẫn là một nền GD và vẫn cho ra sản phẩm. Những sản phẩm của GD VN là kết hợp của sự cố gắng một cách chưa đầy đủ của những người tổ chức và quản lý GD và những cố gắng bù đắp hạn chế của cơ sở hạ tầng GD của xã hội VN, của các gia đình học sinh – và không phải tất cả các sản phẩm ấy đều tồi, vẫn có những sản phẩm tốt.

Nếu nói về sự khủng hoảng thì chúng ta phải xem xét nó ở khía cạnh này:
+ Thứ nhất, những quan điểm về chất lượng, tiêu chuẩn, khuynh hướng và đòi hỏi của nền GD không rõ ràng, không nhất quán và không hội tụ đủ sự đồng thuận của xã hội;

+ Thứ hai, nền GD của chúng ta không bắt nguồn từ việc xác lập những mục tiêu, những đòi hỏi của xã hội và thiết lập một chương trình thoả mãn những đòi hỏi ấy. Cho nên, theo cách nói hơi chế giễu của một số người, nó trở thành nền GD “vô cảm”.

GD Việt Nam mang tới bệnh “thiếu hạnh phúc mãn tính”

- Ý của ông là sự mâu thuẫn về mục tiêu, đòi hỏi của người tổ chức nền GD với người thụ hưởng nền GD sẽ tạo nên một “nền GD vô cảm”?

- Đó chính là mâu thuẫn rất lớn, rất căn bản. Trong khoảng nửa thế kỷ, GD VN mang tới sự thiếu hạnh phúc thường xuyên, mãn tính đối với học sinh. Vô vàn nội dung đào tạo bắt buộc, cộng với những chương trình bổ trợ kiến thức khiến lượng thông tin dồn vào chương trình học tập quá lớn. Vì thế học sinh VN không tồi, nhưng rất vất vả, và không có thời gian hưởng thụ cuộc sống ở thời kỳ quan trọng nhất của hình thành nhân cách.

Thay vì nhặt vào tiềm thức những ấn tượng tốt đẹp nhất của đời người, dành thời gian đọc sách, nghe nhạc, vui chơi… học cách làm người, các em phải gồng mình với gánh nặng và sức ép của thời lượng học và những mâu thuẫn vốn dĩ không đáng có: cuộc tranh cãi về tăng học phí, quan niệm về tốt xấu và nhân cách…

Phải nói rằng, sự khủng hoảng hiện nay không phải là sự khủng hoảng của nền giáo dục mà là sự khủng hoảng các quan điểm giáo dục. Các em học sinh cũng không khủng hoảng mà các em học hành rất vất vả và sự hình thành nhân cách của các em diễn ra trong những điều kiện rất khó khăn. Các em không được hưởng những sự yên tĩnh vốn có của đời sống học sinh như trong chiến tranh. Bây giờ các em phải đứng giữa những cuộc tranh cãi về mặt quan điểm giáo dục…

- Có một số người nói thời chiến tranh người ta chỉ có hai gam màu tối hoặc sáng, trở thành người tốt hoặc người xấu. Nhưng bây giờ trong thời bình, nhất là trong thời đại toàn cầu hoá, người ta bắt đầu có nhiều sự phân vân lựa chọn: trở thành một người giống như người Mỹ, một người giống người Nhật hay một người giống như người Trung Quốc… tức là các sắc độ giữa sáng và tối là rất phong phú, buộc người ta phải phân vân lựa chọn. Chính sự phân vân này của xã hội cũng dội vào trong giáo dục. Như vậy có phải sự phân vân hay sự không yên tĩnh ấy là kết quả tất yếu của sự phát triển xã hội?
Đừng nói rằng trong chiến tranh chúng ta đơn giản hơn bây giờ. Trong chiến tranh, chúng ta áp đặt một quan điểm đơn giản hơn thì có thể, nhưng trong chiến tranh cuộc sống không hề đơn giản hơn.

Lúc đó, người Việt Nam không phải không nghĩ đến vẻ đẹp của người Pháp, người Mỹ, vẻ đẹp của những nền văn hoá khác thâm nhập vào Việt Nam. Thậm chí, toàn bộ việc truyền tải những giá trị văn học và văn hoá của nhân loại vào Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh tốt hơn nhiều so với bây giờ.

Trong chiến tranh, các thày giáo của thế hệ chúng tôi biết nhiều hơn, biết một cách chắc chắn hơn, biết một cách căn bản hơn, biết một cách ổn định hơn các thày giáo bây giờ.

Phần lớn những cuộc thảo luận trong xã hội về giáo dục bây giờ là của những thày giáo của thế hệ tôi, ví dụ như giáo sư Văn Như Cương, giáo sư Hoàng Tụy… Họ xót ra cho cái quãng thời gian cực kỳ quan trọng để hình thành nhân cách con người.

Tuy nhiên, những cuộc tranh luận ấy chưa đi đến đâu cả bởi vì cái mâu thuẫn căn bản không giải quyết được ở đây là mâu thuẫn giữa đòi hỏi của chính trị và đòi hỏi tự nhiên của đời sống đối với giáo dục.

VN đang chấp nhận triết lý giáo dục sai

- Có nhiều người cho rằng chúng ta thiếu triết lý giáo dục. Quan điểm của ông về vấn đề này thế nào?

Chúng ta không thiếu triết lý giáo dục mà chúng ta đang chấp nhận một triết lý giáo dục sai.
Nếu thiếu triết lý thì mỗi một trường phải khác nhau và có chất lượng khác nhau. Sự phổ biến của những giá trị thấp, của những giá trị không có chất lượng một cách rộng rãi trong nền giáo dục Việt Nam thể hiện rằng chúng ta có một triết lý giáo dục và triết lý ấy sai. Cho nên, chúng ta cần phải tìm ra một triết lý đúng đắn.

Trong quyển sách “Cải cách và sự phát triển”, tôi đã nói rằng phải trả lại cho nhà trường tính độc lập của nó, sự tự do của nó. “Tự do – Tự lập – Tự trọng ” là ba công đoạn đào tạo ra con người.

Trước hết chúng ta phải tạo ra con người, triết lý gì thì cũng phải phục vụ việc tạo ra con người, mà con người thì phải tự do, tự lập, tự trọng, trên nền tảng ấy con người mới có thể có thành tựu khác. Nếu không có nền tảng ấy, mọi sự bàn cãi đều là vô nghĩa.

Bởi vì nếu xác định được mục tiêu đào tạo là con người Tự do, Tự lập, Tự trọng thì người ta mới có tiêu chuẩn để chọn giáo viên và cái cộng đồng giáo viên là những người tạo ra các sản phẩm Tự do, Tự lập, Tự trọng đó mới có thể tạo ra được một người đứng đầu ngành giáo dục phù hợp cho mục tiêu ấy.

Nhìn vào chính sách hợp đồng với giáo viên, tôi thấy rằng, chính sách của chúng ta chưa có sự chiếu cố đến con người, đến tâm lý thông thường của con người. Nếu nhà lãnh đạo quên mất nhân tố con người mà ứng xử với thầy thì thầy lấy đâu ra nhân tố con người để ứng xử với trò? Chúng ta đã làm nhiều việc thiếu tế nhị trong một khu vực mà đáng ra mỗi một động thái đều phải diễn ra hết sức tinh tế, nhẹ nhàng.

Hơn nữa, tất cả những bàn cãi hiện nay đều đang ở phạm vi hẹp và chưa đi vào được cãi lõi của vấn đề. Sự tranh cãi hiện nay giữa các nhà giáo dục của chúng ta cũng chỉ đến mức Bộ trưởng, Thứ trưởng Bộ giáo dục mà họ không phải là người chịu trách nhiệm cuối cùng về chất lượng của nền giáo dục.
Người chủ trì chương trình cải cách giáo dục phải là người đứng đầu đất nước và ông ấy phải chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục chứ không phải là Bộ trưởng Bộ Giáo dục.

Không cứ gửi con đi du học là hay
- Có lẽ trong lúc chờ đợi cải cách GD có kết quả, cách tốt nhất là cho con em đi du học…(!)

- Tôi cho rằng cần phải cải cách GD ngay lập tức chứ không phải là trong khi chờ đợi chính phủ phân vân về việc cải cách GD thì chúng ta cứ gửi con em đi ra nước ngoài học.
Từ chối các dịch vụ GD ở trong nước để đi du học ở nước ngoài là một phản ứng của xã hội. Nhưng tôi thấy cần cảnh báo rằng du học không phải là không có những nhược điểm của nó.

Để làm cho con mình trội hơn con người khác thì du học là một phương tiện tốt. Nhưng để cho nó trở thành một con người hoàn chỉnh, có khả năng để phục vụ xã hội Việt Nam thì du học không những không tích cực mà thậm chí còn tiêu cực. Bởi vì một đứa trẻ khi đi du học sẽ được tiếp nhận một yêu cầu văn hoá khác với môi trường mà nó phải sống và phục vụ lâu dài.

- Hình như ông có con đi du học nước ngoài…?

- Đó là trải nghiệm khiến tôi biết rất rõ tất cả những mặt tiêu cực của quá trình này. Học sinh đi du học có thể ở lại nước ngoài phục vụ tốt, nhưng cũng chỉ tốt trong giai đoạn đầu thôi. Khi chất lượng của nhà trường bắt đầu nhạt đi rồi thì trần sì còn lại một người Việt Nam có kiến thức Tây, họ rất ít năng lực cạnh tranh ở nước ngoài, cạnh tranh lâu dài là không thành công.

Cạnh tranh trước mắt, 5-7 năm sau khi ra trường thì có thể người Việt thành công hơn người Tây nhưng khi cương vị tăng lên, họ buộc phải trở thành người lãnh đạo một nhóm lao động trong một xã hội mà nền văn hoá ấy không phải của mình thì người ta không còn giữ được ưu thế nữa. Và cũng không có người Việt Nam nào bỏ nước đi rồi không quay về. Và thế là có sự khập khễnh về văn hoá, thậm chí là không tương thích về văn hoá khi ở lại lâu dài.

Cho nên, những người đi du học chỉ có thể cống hiến một cách có hiệu quả vào những giai đoạn đầu tiên khi mà những nhược điểm hay đặc điểm văn hoá của họ chưa bộc lộ ra trong môi trường văn hoá mới. Người Việt Nam khó thành công ở nước ngoài và người Việt Nam du học rất khó thành công ở trong nước. Đấy là kết luận của tôi, cũng là kết luận khoa học chứ không phải là nói một cách hàm hồ.

GD không phải là duy trì bản sắc

- Nhưng ông cũng đã từng dự báo rằng tương lai của GD chính là sự giao lưu GD?

Đúng thế. Nền GD của chúng ta phải tạo ra những sản phẩm có năng lực ứng xử toàn cầu, bởi vì chúng ta phải cạnh tranh. Một nền GD muốn tạo ra được những sản phẩm có năng lực ứng xử toàn cầu thì phải là nền GD cởi mở, càng ít đặc thù càng tốt.
Về mặt triết học người ta đã nghiên cứu và kết luận rằng, phải chống lại việc hình thành các bản sắc, bởi vì nếu đã thành bản sắc thì khó hội nhập, khó tiếp cận cái khác. Chúng ta phải nhớ rằng, bản sắc là thói quen. Trong một xã hội mà tốc độ phát triển nhanh như thế này thì không có đủ điều kiện, không có đủ thời gian để hình thành thói quen. Cho nên, GD phải là GD những giá trị phổ quát.

Tôi lấy ví dụ, ngày xưa chúng tôi đi học, chúng tôi yêu những giá trị của nền văn hoá Pháp. Mặc dù người Pháp xâm lược Việt Nam nhưng chúng tôi không nhầm lẫn giữa thực dân Pháp và Victor Hugo. Nếu GD lòng căm thù thực dân Pháp đến mức mà học sinh không còn hiểu được những giá trị nhân văn của Victor Hugo nữa thì nền GD ấy hỏng.

Những sáng kiến như quỹ Fulbright giúp con người hiểu các nền văn hóa khác nhau, làm cho tính đặc thù, tính tù đọng văn hóa giảm đi. Trong khi đó, chúng ta thích co cụm lại, gìn giữ bản sắc. Đó là dấu hiệu của tính chậm phát triển nhận thức.
Làm thế nào chúng ta biết cái gì là bản sắc của mình? Bản sắc là cái tự nhiên, nó sẽ đọng lại một cách tự nhiên mà không cần phải giữ.

Chúng ta cứ nhắc đi nhắc lại rằng hòa nhập mà không hòa tan, nhưng hòa tan thế nào được. Các bạn sang quận 13 bên Paris, đến chợ Việt, chợ Tàu, ở đó các bạn sẽ thấy không hòa tan được. Các bạn đến quận Cam ở bên Mỹ, các bạn sẽ thấy rằng không hòa tan được. Sang đến Mỹ hơn 20 năm rồi, chữ nghĩa, giọng điệu của người Việt vẫn vậy, có hòa tan được đâu. Hay như Bác Hồ xa nước 30 năm mà vẫn nói giọng Nghệ An, thấy nhà thơ đưa đẩy một câu Kiều thì vẫn nhớ. Cho nên, tôi xin nhắc lại là tôi lên án việc bắt con người phải giữ gìn bản sắc. Bản sắc là cái tự nó chứ không phải cái mình muốn.

- Có thể người ta thấy được cái sức mạnh của bản sắc và người ta muốn dùng nó để làm sức mạnh cho GD, nhưng họ đã làm quá đi?

Không, GD không đòi hỏi phải làm việc ấy. GD là đào tạo nhân cách. Nhân cách con người là một giá trị có tính phổ quát. Chúng ta chinh phục thế giới bằng nhân cách của chúng ta mà nhân cách của chúng ta không phải là tiêu chuẩn của chúng ta, nhân cách của chúng ta là cái làm xúc động người khác, cái làm người khác vị nể.
Tạo ra nhân cách tốt là tạo ra khả năng để con người bằng những công cụ thô sơ ban đầu của mình linh cảm thấy cái đúng, cái đẹp và cái phải.

Ở thế hệ của tôi, không có chuyện bố mẹ cho con gái đi chơi với bạn trai đến 9 giờ tối. Anh nào thích thì đến nhà ngồi nói chuyện. Bây giờ các bạn thoải mái hơn. Vậy việc bắt ngồi tâm sự ở nhà với việc muốn đi đâu thì đi, cái gì hay hơn? Ở Mỹ, con gái qua 18 tuổi thì có thể đi chơi và ở lại nhà bạn trai. Nhưng khi người ta qua 18 tuổi thì người ta phải chịu trách nhiệm về thân phận, về cuộc đời của người ta và đấy là văn minh. Khi con người ý thức về giá trị của mình, có tinh thần trách nhiệm với bản thân mình thì cái đấy quyết định chất lượng cuộc sống của mình chứ không phải mình được giữ gìn, mình được chăm sóc tốt thì mình có số phận tốt.

Có gia đình 2 con, đứa học giỏi mẹ nó khoe, đứa học dốt mẹ nó giấu. Chỉ riêng cách hành xử đó về mặt con người đã là hỏng rồi. Khoe con học giỏi biến nó thành kiêu ngạo, làm mất giá trị con người của nó. Giấu con học dốt thì làm nó không tự tin, làm giảm giá trị của nó và anh cũng mất luôn nó. Theo cách nào đó, con người chúng ta không thành người lớn được, vẫn mãi ở trạng thái vị thành niên.

Cải cách GD không quá phức tạp

- Vậy những biện pháp cụ thể để cái cách GD là gì thưa ông?

- Trong một loạt bài về cải cách GD tôi đã nói rồi. Đầu tiên phải tạo ra cơ sở vật chất. Cơ sở vật chất gồm hai thứ, cái anh bỏ vào và cái anh huy động. Mỗi một tỉnh cần phải quy hoạch một khu vực GD, ở đấy phải có các trường phổ thông cơ sở, phổ thông trung học, trường dạy nghề, trường đại học… nó tạo ra một hệ thống liên hoàn có chất lượng địa phương.
Thứ hai là loại bỏ tất cả những nội dung không cần thiết cho việc hình thành nhân cách và năng lực chuyên môn của con người. Nếu không làm được ở từng tỉnh thì ít nhất phải làm ở từng khu vực. Lặng lẽ mà làm, không ầm ĩ gì cả, và nhà nước phải có ngân sách đầu tư cho chuyện ấy hoặc phải bán trái phiếu để đầu tư cho chuyện ấy.

Trong khi chờ đợi chất lượng trở nên ổn định thì phải có ưu đãi để khuyến khích. Bây giờ chúng ta cần phát triển hệ thống giáo viên thì chúng ta tăng lương giáo viên lên. Nhưng có lúc chúng ta lại muốn công bằng xã hội, tăng lương giáo viên thì chúng ta lại e ngại làm các nghệ sĩ bực mình. Chúng ta cần phải làm dứt khoát mọi chuyện và phải có ý chí rõ ràng. Tôi nghĩ rằng cần làm ngay, làm một cách kiên nhẫn và yên lặng, không làm huyên náo học đường, kể cả làm để tạo ra cơ sở vật chất của nó.

Tôi nghĩ rằng, thực ra cải cách GD không phải là quá phức tạp. Chúng ta đã từng có một nền GD tốt. Những năm 65 trở về trước chúng ta có một nền GD rất tốt, chúng ta có thầy tốt, trò tốt, hầu hết những người lãnh đạo bây giờ đều qua giai đoạn học tập này. Hay nói cách khác là chúng ta đã từng có những giai đoạn tốt, nhưng chúng ta không biết, chúng ta chê bai nó, những người sau muốn phủ nhận thành công của người trước và tạo ra các trạng thái càng ngày rối rắm. Đấy là sự cãi nhau giữa những người đứng đầu về thành tích của họ chứ không phải vì sự hoàn thiện của nền GD. Bố mẹ mà cãi nhau trước mặt con cái, thầy mà cãi nhau trước mặt trò thì đấy là tội ác.
- Nhưng những người có nhiệm vụ quản lý nền GD tương lai lại chính là sản phẩm GD của thời hiện tại. Vậy có phải là chúng ta chỉ có thể trông chờ vào yếu tố đột biến nào đấy để thúc đẩy quá trình cải cách GD một cách triệt để?

- Không, không có sự đột biến nào, đừng chờ đợi sự đột biến như một sự may rủi. GD là công việc hết sức quan trọng, nó phải được tiến hành bởi những lực lượng sẵn có, và những lực lượng ấy phải ý thức được nghĩa vụ lịch sử của mình.

- Ông có nói là nếu không có năng lực tạo ra được một nền GD mới thì phải học ở những nơi khác. Theo ông, chúng ta nên học nền GD nào?

- Có rất nhiều mô hình GD tốt, cái gì gần với mình thì học. Chúng ta phải biết lựa chọn cho mình một vài phương án. Ví dụ, chúng ta là một nước cộng sản, mô hình gần nhất với chúng ta là mô hình ở đấy nền xã hội dân chủ thống trị, như các nước Bắc Âu chẳng hạn. Chọn mô hình nào còn tuỳ thuộc vào các nhà lãnh đạo, nhưng phải cân nhắc khi lựa chọn để không gây ra sự dị ứng đối với toàn bộ lịch sử đã có của nền GD Việt Nam, tức là phải bỏ vào, cấy vào, phải đặt vào một cách êm ái để không gây huyên náo và đảo lộn đời sống học đường.
- Nếu làm đúng hướng như thế, “làm ngay, làm một cách kiên nhẫn và yên lặng” thì theo ông trong vòng bao nhiêu lâu chúng ta sẽ lại có một nền GD tiên tiến?

- Tôi nghĩ nếu làm năm nay thì sang năm sẽ bắt đầu có kết quả. Nếu chúng ta tạo ra được cảm hứng đúng thì xã hội sẽ thức tỉnh, sẽ phấn khởi, đồng lòng và nó sẽ có hiệu quả ngay.

- Xin cảm ơn ông!

• Hương Lan – Nguyên Nhung (thực hiện)

(Những đoạn in nghiêng là do tôi thêm vào.)

Trái Đất nóng lên là một vấn đề nghiêm trọng và cấp bách. Chúng ta không thể chờ đến khi chính phủ tìm ra giải pháp: mỗi cá nhân có thể góp phần quan trọng để giải quyết vấn đề này bằng cách thay đổi lối sống của mình: bắt đầu từ những việc đơn giản thường ngày. Đây là cách thích hợp nhất để cứu lấy Trái Đất trước khi quá muộn.

Sau đây là danh sách 50 điều đơn giản mà BẠN có thể làm để chống lại và ngăn chặn hiện tượng Nóng Lên Toàn Cầu: phần lớn những điều này không tốn kém gì, vài điều khác đòi hỏi bạn phải có quyết tâm và đầu tư — nhưng xét về lâu dài sẽ giúp bạn tiết kiệm rất nhiều tiền!

Bạn có thể xem 50 điều này qua video:

Video do DeepDigitalFilms làm

Và đây là 50 điều bạn có thể làm để chặn đứng Nóng Lên Toàn Cầu:

1. Bóng đèn: thay bóng đèn dây tóc bình thường trong nhà bạn bằng các bóng đèn huỳnh quang compact (compact fluorescent light — CFL)
   Đèn compact dùng ít hơn 60% năng lượng so với đèn dây tóc. Việc chuyển đổi đơn giản qua loại đèn này sẽ giúp bạn giảm 140kg CO2 một năm. (Không phải là bạn sẽ giảm cân mà là khí quyển sẽ bớt đi 140kg CO2 mà đáng ra bị bạn chất vào.)
2. Điều hòa nhiệt độ: sử dụng chế độ tiết kiệm
   Chế độ tiết kiệm sẽ tự động tăng nhiệt độ về đêm và tắt máy khi nhiệt độ bên ngoài mát hơn trong phòng. Bạn sẽ giảm được cả triệu đồng hóa đơn tiền điện một năm.
3. Điều hòa nhiệt độ: tăng thêm 2 độ vào mùa hè và giảm bớt 2 độ vào mùa đông
   Khoảng một nửa lượng điện cả nhà dùng là để máy điều hòa sưởi ấm hay làm mát. Bạn có thể tiết kiệm gần 1 tấn CO2 một năm khi điều chỉnh thêm 2 độ. (Thực tế, cả nhà tôi hoàn toàn thoải mái với máy điều hòa chạy ở mức 30 độ C trong mùa hè này — bí quyết là cách ly căn phòng của bạn thật tốt.)
4. Điều hòa nhiệt độ: lau chùi sạch sẽ hoặc thay tấm lọc mới
   Lau sạch tấm lọc bám bẩn có thể tiết kiệm đến 160kg CO2 một năm.
5. Đồ dùng điện: hãy chọn mua các đồ dùng tiết kiệm điện khi mua sắm
   Hãy mua các sản phẩm được chứng nhận là tiết kiệm điện. Ví dụ như tìm kiếm biểu tượng Energy Star trên các sản phẩm điện và chọn thiết bị kinh tế nhất.
6. TV, máy tính, đồ điện: đừng để máy ở chế độ standby
   Standby là chế độ chờ của các thiết bị như TV hay màn hình máy tính — trong đó thiết bị chỉ tạm thời “ngủ” và vẫn trong trạng thái chờ, bạn có thể thấy đèn báo standby vẫn sáng. Hãy sử dụng chức năng bật/tắt ở ngay trên máy. Nếu bạn bật TV 3 giờ một ngày và 21 giờ còn lại ở chế độ standby thì có đến 40% điện năng TV tiêu thụ là bởi standby.
7. Bình nước nóng: trùm một lớp cách nhiệt quanh bình nước nóng
   Bạn sẽ tiết kiệm được 450kg CO2 một năm bằng việc làm đơn giản này. Bạn có thể tiết kiệm thêm 250kg nữa nếu đặt nhiệt độ thấp hơn 50 độ C.
8. Tủ lạnh: dịch chuyển tủ lạnh
   Đặt tủ lạnh sát bên bếp hay bình nước nóng sẽ làm tiêu hao nhiều năng lượng hơn hẳn khi tủ lạnh đứng một mình. Ví dụ, nếu bạn đặt tủ lạnh ở tầng hầm với nhiệt độ phòng 30-35 độ C, năng lượng sẽ tiêu hao gấp đôi và thải thêm 160kg CO2.
9. Tủ lạnh loại cũ: rã đông tủ lạnh loại cũ thường xuyên
   Tốt nhất là thay bằng tủ lạnh loại mới, không đông tuyết và tự động rã đông — tủ lạnh loại này tiết kiệm năng lượng gấp đôi loại cũ.
10. Điều hòa nhiệt độ: Đừng để mất nhiệt quá lâu khỏi phòng
    Khi muốn thông gió cho phòng, hãy mở cửa sổ trong vài phút. Nếu bạn mở một cửa sổ nhỏ cả ngày, năng lượng cần thiết để duy trì nhiệt độ mát mẻ trong phòng trong suốt sáu tháng hè sẽ dẫn đến 1 tấn chất thải CO2.
11. Cửa sổ: thay cửa sổ một lớp kính bằng cửa sổ hai lớp kính
    Điều này cần bạn đầu tư trước một khoản, nhưng sẽ giảm bớt năng lượng thất thoát qua cửa sổ và mang lại lợi ích lâu dài. Nếu bạn chi tiền cho loại tốt nhất (cửa khung gỗ, hai lớp kính giảm thải với khí argon ở giữa), bạn có thể giảm được đến hơn 70% năng lượng thất thoát.
12. Lập bảng kiểm kê năng lượng cho nhà bạn
    Có nhiều dịch vụ giúp lập kiểm kê năng lượng để xem nhà bạn có chỗ nào cách nhiệt kém hoặc thiết bị nào hiệu năng kém. Bạn có thể giảm đến 30% hóa đơn hàng tháng và 450kg CO2 một năm. Energy Star có thể giúp bạn tìm một chuyên viên năng lượng.
13. Nồi, ấm: đậy nắp nồi, ấm khi nấu nướng
    Làm như vậy có thể tiết kiệm rất nhiều năng lượng cần dùng để nấu nướng. Tốt hơn nữa là dùng nồi áp suất và nồi hơi: có thể tiết kiệm đến 70%!
14. Máy giặt, máy rửa chén: chỉ dùng máy giặt, máy rửa chén khi chúng đã đầy
    Nếu bạn cần phải dùng máy giặt khi máy mới đầy một nửa, hãy dùng chế độ nửa-tải hay tiết kiệm. Cũng không cần phải dùng nước nóng để giặt, vì bột giặt ngày nay đủ tốt để đánh sạch vết bẩn ở nhiệt độ thường.
15. Tắm: tắm bằng vòi sen thay vì bồn
    Tắm vòi sen tiết kiệm năng lượng gấp 4 lần tắm bồn. Để tiết kiệm triệt để, bạn có thể thay loại vòi tia mạnh bằng vòi tia thường, vừa rẻ vừa thoải mái.
16. Tắm: dùng ít nước nóng hơn
    Cần rất nhiều năng lượng để làm nóng nước. Bạn có thể dùng ít nước nóng hơn bằng loại vòi tia thường (tiết kiệm 160kg CO2 một năm) và giặt đồ bằng nước lạnh hay nước ấm (tiết kiệm 230 kg CO2 một năm) thay vì nước nóng.
17. Phơi đồ: phơi đồ thay vì ủi đồ khi nào có thể
    Bạn có thể tiết kiệm 320kg CO2 nếu bạn phơi khô đồ trong 6 tháng một năm.
18. Nhà: cách nhiệt ngôi nhà của bạn
    Cách nhiệt đúng cách tường và mái nhà có thể giúp giảm 25% năng lượng máy điều hòa cần dùng để làm mát/sưởi ấm — và tiết kiệm 900kg CO2 một năm. Trám và dán các khe hở ở cửa sổ và cửa ra vào có thể giảm thêm 770kg CO2 một năm. Energy Efficient có các thông tin về cách nhiệt tốt hơn cho nhà của bạn.
19. Rác: đảm bảo rằng bạn đang tái chế tại nhà
    Bạn có thể tiết kiệm đến hơn 1,1 tấn CO2 một năm bằng cách tái chế một nửa các rác thải của gia đình.
20. Rác: tái chế rác thải hữu cơ
    Khoảng 3% khí nhà kính từ mêtan được thải ra từ những chất thải hữu cơ phân giải được. Bằng cách tái chế hay bón phân lượng rác thải này (nếu nhà bạn có vườn), bạn có thể giúp giảm thiểu vấn đề này! Chỉ cần bạn nhớ bón phân cho đúng cách, để chất thải phân hủy với đủ lượng ôxy, bằng không mêtan sẽ thoát ra ngoài và gây mùi khó chịu.
21. Mua sắm: mua sắm thông minh
    Một chai nước 1,5l cần ít năng lượng và tạo ra ít rác thải hơn ba chai 0,5l. Tương tự, hãy mua giấy tái chế: cần ít hơn 70 đến 90% năng lượng để sản xuất giấy tái chế, và giấy tái chế cũng góp phần bảo tồn cây cối toàn cầu.
22. Mua sắm: chọn mua các sản phẩm ít bao bì và mua lõi thay thế khi có thể
    Các sản phẩm ít bao bì và lõi thay thế (như ruột bút bi) sẽ giúp giảm rác thải và năng lượng sản xuất… cũng là một cách giảm nóng lên toàn cầu.
23. Mua sắm: dùng lại túi mua sắm, túi bằng vải
    Khi đi mua sắm, thật tiết kiệm năng lượng và rác thải khi dùng lại túi mua sắm thay vì vô số túi nilông ở mỗi cửa hàng. Rác thải không chỉ chất thêm CO2 và mêtan vào khí quyển, mà còn làm ô nhiễm không khí, nguồn nước và đất.
    (còn nữa.)

2. Tiết kiệm Thời gian:

Có rất nhiều mô tả về sự quý giá của thời gian như: “Thời gian là tiền bạc”, “Thời gian là vàng bạc”,… nhưng nếu tiền hay vàng bạc có thể mua được thời gian thì chắc các tỷ phú đều bất tử cả. Vấn đề là không ai có thể mua được thời gian, do vậy giá trị của thời gian lớn hơn rất nhiều. Nếu bạn muốn biết giá trị của 1 phút, hãy hỏi người vừa trễ chuyến bay. Nếu bạn muốn biết giá trị của 1 giây hãy hỏi người vừa thoát khỏi lưỡi hái tử thần. Nếu bạn muốn biết giá trị ccủa 1 phần nghìn giây, hãy hỏi vận động viên vừa vuột mất tấm huy chương vàng.

Như vậy, theo tôi, không thể nào so sánh giá trị của thời gian với tiền bạc hay vàng được mà “thời gian chỉ có thể là vô giá”.

Có lẽ các tỷ phú là những người hiểu rất rõ về giá trị của thời gian. Sam Walton đã học lái máy bay và luôn có 1 chiếc máy bay riêng, nhưng điều đặc biệt là ông không dùng máy bay như 1 thứ giải trí của tỷ phú mà là để quan sát và đi quanh hệ thống cửa hàng khổng lồ lên đến con số nghìn trên toàn nước Mỹ, đồng thời chọn địa điểm để mở các cửa hàng mới, và còn 1 điều thú vị nữa là ông đã 1 lần suýt chết vì động cơ của chiếc máy bay bỗng nhiên ngừng hoạt động và từ đó ông mới chú trọng hơn đến vấn đề thay thế những chiếc máy bay cũ. Năm 1983, tập đoàn Wal-mart đã chi hàng triệu đôla để lắp hệ thống vệ tinh riêng nhằm giám sát tiến độ giao hàng cũng như doanh số bán toàn cầu (hiện thời, doanh nghiệp Wal-Mart nằm dưới sự quản lý của Samuel Robson Walton, con trai cả của Sam), có thể nói nếu bạn bước vào 1 của hàng của Wal-mart và rút 1 món hàng ra khỏi kệ, bước đến quầy tính tiền thì ở đâu đó tại 1 nhà kho của tập đòa gần đó, 1 sản phẩm như thế đã được chất lên xe và sẵn sàng lấp đầy chỗ trống mà bạn vừa tạo ra. Có thể nói Sam Walton là 1 điển hình về việc tiết kiệm thời gian.

Còn thêm 1 định nghĩa cũng rất thú vị về thời gian: Thời gian giống như 1 tài khoản ở ngân hàng. Khi ta sinh ra, nó đầy tràn. Và chúng ta không thể gửi thêm vào mà chỉ có thể rút dần ra cho đến khi tài khoản đó tiến tới con số 0 tròn trĩnh. Nhưng thậm chí chúng ta cũng chẳng biết khi nào chúng ta sẽ rút sạch tài khoản, có thể 100 năm nữa, nhưng cũng có thể là ngay ngày mai (Suối nguồn cuộc sống — Phan Thị). Cho nên, đừng lãng phí thời gian vào những việc vô bổ, hãy tiết kiệm nó, biến nó thành những phút giây quý giá, những khoảnh khắc sống mãi với thời gian.

Khi bạn sinh ra, người xung quanh bạn cười còn bạn thì khóc, hãy sống sao cho khi bạn chết đi, những người xung quanh bạn khóc còn bạn lại mỉm cười. Hãy trân trọng từng phút giây bạn đang sống!

3. Tiết kiệm Chính bản thân bạn:

Có bao giờ bạn nảy ra một ý tưởng kinh doanh, bạn định thực hiện nó rồi bạn chợt phát hiện ra rằng bạn thiếu đủ thứ, bạn không có tiền, và bạn cho rằng bạn không thể khởi nghiệp vì không có tài sản gì trong tay?

Vậy giả sử nếu có ai đó đề nghị cho bạn 1000 USD với điều kiện bạn chặt 1 ngón tay của mình, hay cao hơn 100000 USD chỉ cần bạn chặt đi 1 cánh tay của mình. Bất kể câu trả lời là có hay không thì bạn vẫn có thể thấy bạn có rất nhiều tài sản trong tay, vấn đề chẳng qua là bạn sẽ sử dụng chúng như thế nào và làm sao để tăng giá trị của chúng lên.

Một họa sĩ vẽ tranh rất khéo, khéo đến nỗi người ta thuê anh làm giả các bức tranh của các họa sĩ lớn với giá 50 USD 1 bức, cuối cùng anh bị bắt, và người ta khám phá ra rằng các bức tranh do chính anh sáng tác có thể được bán với giá 500 USD 1 bức. Một tên trộm rất giỏi trong 1 tháng trộm được 50 triệu trị giá tài sản nếu bị bắt sẽ bị kết án ít nhất 1 năm tù giam, có bao giờ tên trộm đó nghĩ rằng thay vì phí 1 năm ở trong tù thì với khả năng của mình, anh ta vẫn có thể kiếm được 50 triệu trong vòng 1 năm. Những người như trên hầu như khi nghe đến họ ai trong chúng ta cũng sẽ tỏ ra khinh ghét, nhưng riêng tôi nghĩ rằng họ thật đáng thương, họ bị nỗi sợ hãi làm cho nhụt chí, họ tưởng rằng mình sẽ không thể kiếm được tiền bằng con đường lương thiện và đã chọn 1 giải pháp kiếm tiền nhanh hơn, dễ hơn — ít nhất họ cũng đã nghĩ vậy. Hành động của họ gây hại cho mọi người và quan trọng hơn, gây hại cho chính bản thân họ, họ đang phí phạm chính khả năng của mình, làm mất đi rất nhiều cơ hội làm giàu chân chính và sau đó lại than vãn cuộc đời thật bất công.

Dường như hầu hết chúng ta vẫn chưa hiểu rõ được bản thân mình, do vậy chúng ta không biết về tài năng của mình rồi tưởng rằng mình không có, chúng ta làm những công việc không đúng với tài năng của mình. Theo một cuộc nghiên cứu không chính thức, người ta nghiên cứu sự thành công của 40 người trong đó 20 người chọn nghề theo ý thích và 20 người chọn nghề theo tiền bạc, 10 năm sau đó họ thấy 20 người chọn nghề theo ý thích đều đạt được những thành công rực rỡ, còn trong số 20 người chọn nghề theo tiền bạc thì chỉ có 1 người thành công còn 19 người còn lại đều không thể vươn lên những vị trí cao. Như vậy hầu hết những người chọn nghề theo tiền bạc đã phí phạm tài năng của họ và việc đó không chỉ gây lãng phí cho họ mà còn cho xã hội.

Như vậy, trong con người của bạn luôn có 1 tài năng được ẩn giấu hãy cố gắng để khám phá nó, sử dụng nó 1 cách có ích và bạn sẽ được đền đáp xứng đáng.

III. Luyện tập tiết kiệm ngay từ bây giờ:

Sau khi đọc xong những điều ở trên chắc chắn sẽ có nhiều câu hỏi như: Làm sao tôi có thể tiết kiệm? Làm sao tôi có thể có được sự lựa chọn tốt nhất?…

Tôi xin đưa ra một bí quyết hết sức đơn giản:

Thứ nhất, khi đứng trước 1 sự lựa chọn về thời gian và tiền bạc, hãy xác định thứ bạn CẦN và thứ bạn MUỐN. Thứ bạn cần mới là nhu cầu thực sự, chẳng hạn: Bạn muốn mua 1 cái áo 500 ngàn, hãy nghĩ rằng bạn cần nó để làm gì? Bạn có thực sự cần nó để làm điều đó không? Và bạn có thành thật với bản thân không?

Thứ hai, khi bạn cần xác định tài năng của mình, hãy đi tìm công việc mà bạn ưa thích nhất bằng cách thử tất cả các công việc mà bạn tìm được, bạn sẽ tìm được nó, còn thời gian ngắn hay dài thì cần 1 chút may mắn.

Thứ ba, điều quan trọng nhất là quyết tâm của bạn. Nếu bạn nghĩ rằng bạn có thể làm được thì bạn sẽ làm được, nếu bạn cho rằng mình không thể thì bạn đã đúng.

Sau đây là một số tài liệu giúp bạn rèn luyện tính tiết kiệm:

• Yes Or No – Những Quyết Định Thay Đổi Cuộc Sống” được biên dịch từ tác phẩm nổi tiếng “Yes or No” của Spencer Johnson
• Bộ sách “Suối nguồn cuộc sống” của Phan Thị. Giúp bạn “giữ lửa” trong những lúc khó khăn.
• Tự truyện Sam Walton – Cuộc đời kinh doanh tại Mỹ. Giúp bạn học cách tiết kiệm của các tỷ phú.

Kỳ này Nhiệt Huyết xin giới thiệu với các bạn bài viết của anh Nguyễn Thành Long, một bạn đọc đã tham gia Nhiệt Huyết từ lâu. Anh hiện đang là sinh viên và tham gia nhiệt tình các hoạt động vì môi trường. Tuy nhiên, bài viết này không mang chủ đề môi trường — mà là Tiết kiệm. Đọc và hiểu thêm về tiết kiệm — và tại sao mà tiết kiệm lại là hào phóng — có thể sẽ mang đến cho bạn những điều mới mẻ và có ích. Hiểu về tiết kiệm trong cuộc sống nói chung cũng góp phần trả lời câu hỏi: vì sao chúng ta cần tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.

I. Thế nào là tiết kiệm?
Nếu bạn có 1 triệu đồng trong tay, bạn sẽ làm gì?

Hầu hết mọi người sẽ bắt đầu nghĩ đến những thứ mà họ muốn nếu có chừng ấy tiền. Sau đó bạn sẽ bắt đầu ngập chìm trong các sự lựa chọn khác nhau và cái nào cũng có vẻ đầy hấp dẫn. Vậy bạn sẽ làm gì trong tình huống này? Liệu bạn có thể chọn được điều có ích nhất cho mình? Lời khuyên là hãy lựa chọn điều giúp bạn có thể tiết kiệm được tối đa tiền bạc nhưng vẫn đem lại cho bạn lợi ích lớn nhất.

Như vậy, tiết kiệm là khi bạn đứng trước nhiều sự lựa chọn và điều bạn chọn mang lại cho bạn lợi ích lớn hơn các điều còn lại, thì bạn đã giữ lại được rất nhiều nguồn lực của bản thân. Và như vậy bạn sẽ có thể dùng những thứ bạn đã tiết kiệm được vào việc khác có ích hơn. Hãy phân biệt tiết kiệm với keo kiệt, keo kiệt thường mang lại những điều có hại cho bạn hơn là có lợi.

Tại sao tiết kiệm lại là hào phóng? Khi điều bạn chọn đem lại nhiều lợi ích cho bạn thì dĩ nhiên bạn đang hết sức hào phóng với chính bản thân mình và ngoài ra nó có thể đem lại lợi ích cho nhiều người khác nữa.

II. Hãy tiết kiệm:
1. Tiết kiệm Tiền bạc:
Chúng ta hãy xem những người giàu nhất thế giới qua các thời đại tiết kiệm và hào phóng tiền bạc như thế nào:

a. Sam Walton với triết lý tiết kiệm cho mọi người:

Sam Walon là chủ tịch tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới Wal-mart và ông cũng rất nối tiểng về đức tính tiết kiệm.

Đây là một câu chuyện thực mà Stephen Pumphrey — thợ chụp ảnh — kể lại: “Tôi nhớ mãi cảnh một lần khi đang chuẩn bị chụp ảnh Sam Walton đứng trên đường băng tại một sân bay nhỏ ở Missouri. Ông ấy đang nhìn đường băng và tôi làm như vô tình đánh rơi đồng 5 xu, rồi quay sang đánh cá với trợ lý của tôi: “Hãy xem liệu ông ta có nhặt nó lên không?”

Máy bay đang cất cánh và hạ cánh, còn Sam vội bước tới, chuẩn bị tư thế như để chụp một bức ảnh khác. Ông nói: “Anh muốn tôi đứng phía nào trên đồng 5 xu đó?”. Còn đây là lời của Bud Walton – em trai Sam – về việc này: “Khi một đồng xu (chỉ một đồng xu) nằm trên đường phố, có bao nhiêu người sẽ nhặt nó lên? Tôi dám cá là tôi sẽ làm điều đó. Và chắc chắn Sam cũng sẽ làm y như vậy”.

Đối với Sam, bài học để đánh giá giá trị 1 đồng USD luôn ám ảnh trong cả đời kiếm tiền của ông. Ông nói: “Chỉ khi biết đánh giá đúng giá trị, lúc ấy mới có thể thu về những đồng USD khác”.

Đây là triết lý của ông đối với vấn đề tiền bạc: “Đôi khi có người hỏi tôi là tại sao lại ở trong một phòng trọ rẻ tiền như thế khi mà Wal-Mart đã đạt đến doanh thu trên 50 tỉ USD. Thật đơn giản, vì chúng tôi biết cách đánh giá giá trị của đồng USD. Chúng tôi được giao nhiệm vụ tồn tại để cung cấp giá trị cho khách hàng của mình. Điều ấy có nghĩa là ngoài chất lượng và dịch vụ, chúng tôi phải tiết kiệm tiền cho họ. Mỗi khi Wal-Mart tiêu xài 1 USD hoang phí, nghĩa là tiêu đi số tiền lấy từ túi của khách hàng. Rất nhiều câu chuyện xa hoa đang diễn ra tại những công ty thành công khác. Nhiều tổng giám đốc chỉ ngồi chót vót trên cao và không quan tâm đến bất cứ người nào. Điều này khiến tôi buồn lòng. Đó là một trong những sai trái của giới kinh doanh Mỹ ngày nay!”

Bởi thế, Sam Walton luôn lo lắng về thế hệ tương lai của nhà Walton. Vì khi thế hệ này lớn lên, họ đã được thừa hưởng một gia tài và một nền tảng không gì có thể tốt hơn. Sam không thể bắt các con mình phải đi phát báo mỗi sáng như ông trước kia. Ông cũng không thể bắt các con mình thực hiện những bước đi của mình lúc trước. Điều đó là phi thực tế. Nhưng ông lo rằng thế hệ sau của ông có thể biến thành “một lũ nhà giàu vô công rỗi nghề”.

Bởi vậy, song song với việc điều hành công ty, công việc mà Sam luôn quan tâm trong cả cuộc đời mình là dạy dỗ, chăm sóc, tạo cho con cái một nền tảng giáo dục vững chắc. Những người con của ông từ khi sinh ra, lớn lên đều phải hiểu một triết lý: “Chỉ có thể giàu có bằng việc tiết kiệm và làm việc cật lực”.

b. Bill Gates, người giàu và tốt bụng nhất hành tinh.

Vua máy tính giàu nhất thế giới mà mọi người đều biết tới Bill Gates — Chủ tịch tập đoàn phần mềm khổng lồ Microsoft của Mỹ cũng được báo giới mệnh danh là Super Smice — tạm dịch là “quá tiết kiệm”. Dẫu cho trong hầu bao Microsoft bao giờ cũng nặng trĩu tiền bạc nhưng người ta lại nói đến hai vị lãnh đạo Gates và Ballmer là những nhà tỷ phú hà tiện bậc nhất: họ thường xuyên đi máy bay trong khoang ghế hạng phổ thông! Nhiều người cho là họ làm điều này để làm gương cho các nhân viên. Bill Gates thì không cho là như vậy. Anh nói, anh chỉ đi bằng vé hạng hai vì thứ nhất là ghế hạng hai đủ tốt đối với anh rồi, thứ hai vì anh quá nổi tiếng nên dù mua ghế hạng hai thì nhiều khi anh vẫn được người ta mời lên ngồi ghế hạng nhất (!), và thứ ba là khi máy bay vắng nằm dài trên những ghế hạng hai thoải mái hơn nhiều so với ngồi ở ghế hạng nhất. Khi được phỏng vấn, nhà tỷ phú cho rằng, không nên phung phí tiền vào những việc không cần thiết. Theo ông hạng sang hay hạng thường không quan trọng mà nên nhấn mạnh vào hiệu quả công việc. Tiết kiệm của Bill Gates được nhằm vào mục tiêu tái sản xuất trong đó có việc thành lập các quỹ tài năng trẻ về công nghệ thông tin, đẩy mạnh quảng cáo và xa hơn nữa là làm việc từ thiện. Gates cũng nhấn mạnh rằng, đối với việc kinh doanh, không tiết kiệm thì không có sự lớn mạnh.

Tháng 6/2006 Bill Gate từ chức chủ tịch tập toàn Microsoft. Và ông dành 95% tài sản của mình để lập nên quỹ từ thiện Bill & Melinda Gates, hiện là quỹ từ thiện lớn nhất thế giới, với tài sản lên tới 29,1 tỷ USD. Ông giúp chống đói nghèo ở Châu Phi, chống bệnh AIDS trên toàn thế giới với một trái tim nhân hậu và hồn nhiên, không khoe khoang, không kể công, không ồn ào.

Warren Buffett, người đàn ông giàu thứ hai thế giới cũng tuyên bố sẽ dành phần lớn số tài sản 44 tỷ USD của mình góp vào quỹ từ thiện do tỷ phú Bill Gates và vợ sáng lập.

c. John Davison Rockefeller: “Vua Dầu hỏa” và triết lý giọt

Từ năm l6 tuổi khi mới biết làm ra tiền cho tới lúc chết, sự tiết kiệm của ông đã làm mọi người kinh ngạc. Mọi chi tiêu đều được ông ghi lại một cách chi tiết, từ chi phí theo đuổi người bạn gái đến lúc kết hôn, đi hưởng tuần trăng mật và mua sắm đồ sau ngày cưới…, thậm chí ngay đến chi phí 3 xu để mua tem gởi thư cũng được ông ghi vào sổ.

Ông đã sáng tạo ra phương pháp kinh doanh “khép kín toàn bộ” khi ông thành lập Công ty dầu mỏ Standard (Mobil), tức khống chế tất cả công đoạn và các bộ môn có liên quan đến kinh doanh, tự cung tự cấp tuyệt đối nếu điều kiện cho phép để giảm bớt chi phí cho công ty.

Đối với việc hạch toán ông rất nghiêm khắc, giá cả phải tính tới ba con số phía sau dấu phẩy. Ông kiên quyết yêu cầu mỗi sáng khi đến văn phòng, trên bàn làm việc của ông phải có một biểu đồ báo cáo về lãi ròng của ngày hôm trước. Để tiết kiệm phí vận chuyển, ông cho xây dựng đường ống dẫn dầu. Đến năm l876, công ty Mobil (Standard) đã xây dựng được 644km đường ông dẫn dầu và một kho chứa l.500.000 thùng dầu tại cuối đường ống.

Có một lần Rockefeller đứng quan sát một công nhân vô thùng tại công xưởng. Khi thấy người công nhân cứ mỗi khi hàn nắp đậy thì dùng 40 giọt nguyên liệu hàn. Ông yêu cầu người công nhân thử dùng 38 giọt, kết quả là bị rò rỉ. Sau đó người công nhân này dùng thử 39 giọt, thùng dầu được hàn tôt không bị rò rỉ. Kể từ đó, “39 giọt” trở thành mức quy định trong thao tác hàn nắp thùng của Công ty Mobil.

Trong gia đình, kinh doanh và cả trong đời sống cá nhân, Rockefeller bao giờ cũng giữ nguyên tắc tiết kiệm. Nhưng đối với phúc lợi xã hội thì ông mạnh dạn quyên góp, không bao giờ tỏ ra bủn xỉn. Chỉ riêng quỹ tài trợ học bổng của Rockefeller, năm 1910 đã lên đến con số 45 triệu USD.

Từ năm l898 về sau, do điều kiện sức khỏe Rockefeller không còn trực tiếp đến công ty làm việc, mà chỉ thông qua đường dây điện thoại để điều hành, ông càng có điều kiện để tham gia công tác từ thiện. Tính tổng cộng ông đã cho hoặc lập hội từ thiện chừng 200 triệu USD. Một số nhà sử học Mỹ đã viết :”Rockefeller từ một cỗ máy làm ra tiền đã trở thành một nhà bố thí lớn của nước Mỹ”.

Rockefeller — cuối TK 19, Sam Walton — đầu TK 20, Bill Gates — cuối TK 20 và đầu TK 21. 3 tỷ phú ở 3 thời đại khác nhau nhưng họ đều có 1 điểm chung mà chúng ta đáng để noi theo đó là rất tiết kiệm. Thứ mà họ tiết kiệm không chỉ là tiền bạc mà còn là những thứ sau đây.

(Còn nữa.)
>> Xem tiếp phần 2.

Một số khái niệm cơ bản trước khi chúng ta bắt đầu chiến dịch. Bạn có thể download bản để in tại đây [pdf].

● Nóng lên toàn cầu là gì?

· Hiện tượng nhiệt độ trung bình của bề mặt của Trái Đất tăng lên được gọi là nóng lên toàn cầu. Sự tăng nhiệt độ này làm cho các luồng gió và hải lưu điều hòa nhiệt độ Trái Đất thay đổi, dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu.

· Nhiệt độ trung bình trên Trái Đất đã tăng 0,8°C từ năm 1880, phần nhiều là trong những thập kỷ gần đây. Hai thập kỷ cuối thế kỷ 20 nóng nhất trong 400 năm trở lại.

· Những nơi lạnh nhất trên Trái Đất cũng đã nóng lên. Nhiệt độ trung bình tại Alaska, bắc Canada, và bắc Nga tăng nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu.

Suy nghĩ: Nóng lên toàn cầu là gì? Tại sao nó lại đáng lo ngại? Bạn có liên quan không?

● Nguyên nhân chính?

Bầu khí quyển Trái Đất được tạo thành từ các khí như CO₂, những khí này giữ năng lượng mặt trời lại trong một quá trình được gọi là hiệu ứng nhà kính. Quá trình này cần cho sự sống trên Trái Đất. Tuy nhiên, khi lượng khí này tăng lên, quá nhiều nhiệt bị giữ lại, dẫn đến nhiệt độ không khí tăng lên.

· Nguyên nhân chính của việc tăng CO₂ trong không khí là sự đốt cháy của các nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu và khí đốt để lấy năng lượng.

· Từ năm 1990, lượng thải hàng năm của CO₂ và các loại khí nhà kính khác đã tăng lên khoảng 20%.

Suy nghĩ: Chúng ta biết rằng nóng lên toàn cầu là mối hiểm họa cho sự sống trên Trái Đất. Các nhà khoa học lại biết được nguyên nhân dẫn đến nó. Trong khi chúng ta hiểu được vấn đề, và nguyên nhân của nó, theo bạn tại sao chặn đứng nóng lên toàn cầu lại là một việc khó khăn?

● Ảnh hưởng của nóng lên toàn cầu?

Các nhà khoa học đang theo dõi sự biến đổi khí hậu để đánh giá các tác động hiện tại và trong tương lại của nóng lên toàn cầu. Dựa trên các mô hình hiện có, ảnh hưởng của nóng lên toàn cầu có thể bao gồm:

· Mực nước biển toàn cầu sẽ nâng lên hơn 6m bởi vì băng tan ở Nam Cực và Greenland, các khu vực ven biển trên khắp thế giới sẽ bị phá hủy.

· Một vài khu vực sẽ hứng chịu nhiều mưa hơn trong khi một những khu vực khác sẽ trải qua những đợt hạn hán ngày một tăng lên và lan rộng. Bởi vì môi trường sống ở các khu vực thay đổi, hệ sinh thái cũng sẽ bị biến đổi và nguy cơ tuyệt chủng của rất nhiều loài sinh vật sẽ tăng lên.

Suy nghĩ: Bạn có nghĩ rằng nóng lên toàn cầu là một vấn đề nghiêm trọng không? Bạn nghĩ rằng con người có thể làm gì để ngăn chặn nó? Bạn có thể làm gì để thay đổi cách sống của mình?

Phân biệt Ozone v. Warming

Cần lưu ý một điều quan trọng là hiện tượng nóng lên toàn cầu hoàn toàn tách biệt với sự suy giảm tầng ozone.

Sự suy giảm tầng ozone nói đến hiện tượng mỏng dần của lớp ozone trong tầng bình lưu, tầng này nằm ở độ cao vào khoảng 10 đến 50 km trên mực nước biển. Sự suy giảm của lớp ozone tạo điều kiện cho các bức xạ có hại xâm nhập bề mặt Trái Đất. Chúng ta đã thành công trong việc khắc phục lỗ thủng tầng ozone ở Nam Cực.

Mặt khác, nóng lên toàn cầu lại muốn nói đến sự gia tăng nhiệt độ trung bình của Trái Đất.

]]> http://nhiethuyet.org/2008/04/04/kien-thuc-co-ban-nong-len-toan-cau/feed/ 16 http://nhiethuyet.org/2008/01/25/giao-trinh-kinh-te/ http://nhiethuyet.org/2008/01/25/giao-trinh-kinh-te/#comments Fri, 25 Jan 2008 16:11:00 +0000 Duy http://nhiethuyet.org/?p=13

Đây là tuyển tập các giáo trình, bài giảng và sách báo dành cho các bạn sinh viên chuyên ngành kinh tế. Nhiệt Huyết thu thập và sắp xếp lại từ các nguồn: học liệu mở các trường Đại học, các diễn đàn Học tập, và các xuất bản online của các tác giả trong và ngoài nước. Hy vọng có thể giúp các bạn tìm được tài liệu hữu ích và nguồn download dễ dàng. Tìm kiếm theo tên file có lẽ sẽ nhanh hơn theo tên các giáo trình. Chúc vui!

Ghi chú: Theo như hiểu biết của Nhiệt Huyết, các giáo trình đều được chia sẻ miễn phí. Nếu bạn biết có tác phẩm nào không thuộc dạng này, vui lòng thông báo cho chúng tôi. Nhiệt Huyết không giữ bản quyền cũng như không liên quan gì đến tác giả/nội dung của các giáo trình. Nếu bạn có thắc mắc gì, liên hệ với Nhiệt Huyết thông qua phần bình luận. Rất hoan nghênh nếu bạn có thể bổ sung phần mô tả cho các giáo trình.

Cập nhật 30/01/2008: Thêm mirror links.

Cập nhật 14/11/2008: sửa mirror links. Link chính có vẻ đã hết bandwidth.

Cập nhật 17/11/2008: chuyển server.

Cập nhật 22/11/2008: lại chuyển files về server của Nhiệt Huyết. OK now.

Cập nhật 28/01/2009: lại chuyển server.

Cập nhật 14/04/2009: chuyển tiếp.

1. Giáo trình Xác Suất Thống Kê
   Download: XSTK – Giao trinh Xac Suat Thong Ke.rar
   Description: có tất cả 7 chương, bao gồm các bài giảng từ những khái niệm cơ bản nhất về môn học Xác suất thống kê như: Bổ túc về tổ hợp, biến cố, … đến những khái niệm như: Đại lượng ngẫu nhiên, lý thuyết tương quan, hàm hồi quy…
2. Bài giảng về tài chính tiền tệ và ngân hàng
   Download: TCTT – Bai giang ve TCTT va Ngan hang etc. [cool slides!].rar
   Description: những slides Power Point bài giảng về tài chính tiền tệ và ngân hàng, định nghĩa, phân loại ngân hàng (NH trung ương, NH thương mại), sự ra đời, phát triển, các hoạt động cơ bản… của ngân hàng. Tài chính doanh nghiệp – phân tích cơ cấu tài sản, nguồn vốn, thu nhập, chi phí, tài chính… Tín dụng – khái niệm, vai trò, phân loại, lãi suất, công cụ lưu thông… Thị trường tài chính, bảo hiểm, tiền tệ, ngân sách nhà nước…
3. Đề cương bài giảng các học thuyết kinh tế
   Download: Lich Su Cac Hoc Thuyet Kinh Te – De cuong Bai giang.rar
   Description: bao gồm các bài giảng được trình bày dưới dạng các câu hỏi nhỏ: lý thuyết bàn tay vô hình, quy luật lợi thế so sánh, chủ nghĩa trọng nông, trọng thương, lý luận giá trị…
4. Bài giảng kinh tế vi mô toàn tập
   Download: KTVM – Bai giang Kinh te Vi mo toan tap [slide].rar
   Description: gồm các bài giảng bằng slide của giảng viên Hoàng Xuân Bình. Chú ý: được viết bằng bảng mã TCVN3.
5. Hướng dẫn ôn thi môn Triết học Marx Lenin
   Download: Triet – Huong dan on thi mon Triet hoc Marx Lenin.pdf
   Description: gồm 35 câu hỏi đặc trưng của môn học này, có thể sử dụng để tham khảo, thảo luận nhóm, hoặc thậm chí làm phao trong kỳ thi cuối kỳ.
6. Thương mại điện tử (e-commerce)
   Download: Thuong Mai – Thuong mai dien tu (e-commerce).pdf
7. Hợp đồng thương mại
   Download: Thuong Mai – Hop dong thuong mai.rar
   Description: mẫu hợp đồng.
8. Hiệp định Việt-Mỹ về quan hệ thương mại
   Download: Thuong Mai – Hiep Dinh Viet-My ve quan he Thuong mai.doc
   Description: hiệp định giữa nhà nước Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ về vấn đề quan hệ thương mại giữa 2 nước: thương mại hàng hóa, đối xử quốc gia, nghĩa vụ chung…
9. Hệ thống thương mại toàn cầu
   Download: Thuong Mai – He thong Thuong mai Toan cau.pdf
   Description: phân tích hệ thống thương mại toàn cầu trên ba chiều: cao, rộng, sâu.
10. 3 chữ C trong thương mại điện tử
    Download: Thuong mai – 3 chu C trong Thuong mai dien tuy.pdf
    Description: phân tích sự thành công của thương mại điện tử qua 3 vấn đề: nội dung (content), cộng đồng (community), thương mại (commerce).
11. Nhập môn thuế
    Download: Thue – Nhap mon Thue.rar
    Description: khái niệm cơ bản về thuế và phân loại thuế – thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất doanh nghiệp…
12. Nguyên lý thống kê
    Download: Th.ke – Nguyen ly thong ke.rar
13. Lý thuyết thống kê
    Download: Th.ke – Ly Thuyet Thong Ke.pdf
    Description: đề thi tham khảo môn lý thuyết thống kê
14. Chỉ số giá qua các năm (UNDP)
    Download: Th.ke – Chi so gia qua cac nam (UNDP).rar
    Description: chỉ số giá qua các năm từ 1998 – 2002.
15. Ôn tập nhanh tài chính tiền tệ
    Download: TCTT – On tap nhanh Tai Chinh Tien Te.pdf
    Description: 7 câu hỏi tham khảo và giải đáp dùng cho sinh viên ôn tập môn tài chính tiền tệ.
16. Lý thuyết tài chính tiền tệ, bài giảng tham khảo
    Download: TCTT – Ly thuyet tai chinh tien te, Bai giang tham khao.pdf
    Description: dùng cho sinh viên ngành KTNT, mục đích giúp sinh viên hiểu được khái niệm về hệ thống các quan hệ tài chính và từng bộ phận của hệ thống các quan hệ tài chính, nắm được mối liên quan của hẹ thống tài chính với nhau, hệ thống hóa kiến thức cơ bản và vận dụng được trong thực tiễn.
17. Giáo trình tài chính tiền tệ (full)
    Download: TCTT – Giao trinh TCTT [full].pdf
    Description: bao gồm những phần cơ bản về tiền tệ, tài chính, tín dụng, ngân hàng và Nhà nước, thị trường tài chính, tài chính doanh nghiệp…
18. Đề cương bài giảng lý thuyết tài chính tiền tệ
    Download: TCTT – De cuong Bai giang Ly thuyet tai chinh tien te.pdf
    Description: đề cương bài giảng môn lý thuyết tài chính tiền tệ của giảng viên ThS. Phan Anh Tuấn.
19. Đề cương bài giảng KTNN & TCTT
    Download: TCTT – De cuong Bai giang KTNN & TCTT [full].rar
    Description: đề cương bài giảng về kinh tế nhà nước và tài chính tiền tệ.
20. Tài liệu tổ chức và điều hành doanh nghiệp nhỏ
    Download: Tai_lieu_To_chuc_va_dieu_hanh_doanh_nghiep_nho_Tieng_Viet_PWU.rar
    Description: bản dịch tiếng Việt.
21. Tài liệu ôn tập Triết học
    Download: Tai Lieu On Tap Triet Hoc.pdf
    Description: 9 câu hỏi tham khảo và giải đáp môn Triết học.
22. Tài liệu ôn tập môn Triết học
    Download: Tai Lieu On Tap Triet Hoc.doc
23. Tài liệu ôn tập môn Tâm lý học
    Download: Tai Lieu On Tap Tam Ly Hoc.pdf
    Description: 15 câu hỏi tham khảo ôn tập môn Tâm lý học.
24. Tài liệu ôn tập Quản trị học
    Download: Tai Lieu On Tap Quan Tri Hoc.pdf
    Description: 13 câu hỏi tham khảo ôn tập môn Quản trị học.
25. Tài liệu ôn tập Môi trường và Con người
    Download: Tai lieu on tap Moi Truong Va Con Nguoi.pdf
26. Tài liệu ôn tập Luật đại cương
    Download: Tai Lieu on tap Luat dai cuong.pdf
27. Tài liệu ôn tập Lịch sử kinh tế quốc dân
    Download: Tai lieu on tap Lich Su Kinh Te Quoc Dan.pdf
28. Tài liệu ôn tập Lịch sử Đảng
    Download: Tai lieu on tap Lich Su Dang.pdf
29. Tài liệu ôn tập Kinh tế vĩ mô
    Download: Tai lieu on tap Kinh Te Vi Mo.pdf
    Description: trắc nghiệm.
30. Tài liệu ôn tập Địa lý kinh tế
    Download: Tai lieu on tap Dia Ly Kinh Te.pdf
31. Kinh tế Cộng hệ (Hà Hưng Quốc)
    Download: Sach – Kinh te cong he (Ha Hung Quoc).pdf
    Description: Một quyển sách tâm huyết về Kinh tế Vĩ mô: Kinh tế Cộng hệ qua bối cảnh và kinh nghiệm của Hoa Kỳ.
32. Tổ hợp đầu tư (Hà Hưng Quốc)
    Download: Sach – To hop dau tu (Ha Hung Quoc).pdf
    Description: Những điều cần biết về những tổ hợp đầu tư, chương trình tiết kiệm hồi lưu và đầu tư
33. Lãnh đạo (Hà Hưng Quốc)
    Download: Sach – Lanh Dao (Ha Hung Quoc).pdf
34. Chứng khoán, cổ phiếu và thị trường (Hà Hưng Quốc)
    Download: Sach – Chung Khoan, Co phieu va Thi truong (Ha Hung Quoc).pdf
35. Tổng quan thị trường chứng khoán ở Việt Nam
    Download: Sach – Tong quan TTCK VN.pdf
    Description: những kiến thức cơ bản về giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
36. Cổ phiếu toàn tập
    Download: Sach – Co phieu toan tap.pdf
    Description: cổ phiếu toàn tập, hướng dấn về tiền tệ và đầu tư của tạp chí Wall Street.
37. EDI – Kiềm chế tham nhũngDownload: EDI – Kiem che tham nhung.pdf
38. Báo cáo các chỉ số kinh tế thế giới 1999-2000
    Download: Sach – Bao cao cac chi so kinh te the gioi 1999-2000.pdf
    Description: đề xuất những phương thức tiếp cận và những khuyến nghị nhằm đáp ứng những mục tiêu xã hội quan trọng mà phát triển cần phải hướng tới. Trình bày 2 vấn đề lớn sẽ định hình lại cảnh quan phát triển trước khi bước vào thiên niên kỷ mới: toàn cầu hóa và địa phương hóa.
39. Công nghiệp hóa nông thôn Trung Quốc
    Download: Sach – Cong nghiep hoa nong thon Trung Quoc.pdf
40. Đề thi Xác suất thống kê
    Download: XSTK – De thi Xac suat Thong ke.zip
    Description: đề thi tham khảo môn xác suất thống kê
41. Ba cơ chế Nhà nước, thị trường & cộng đồng (Đặng Kim Sơn)
    Download: Sach – Ba co che Nha nuoc, Thi truong & Cong dong (Dang Kim Son).pdf
42. 10 năm phát triển kinh tế
    Download: Sach – 10 nam phat trien kinh te [eng].pdf
    Description: bản tiếng Anh.
43. Quản trị nhân sự
    Download: Quan tri Nhan Su.doc
44. Quản trị ngân hàng
    Download: Quan tri Ngan Hang.rar
45. Quản trị doanh nghiệp
    Download: Quan tri Doanh Nghiep.rar
46. Quản trị chất lượng
    Download: Quan tri Chat Luong.rar
47. Phân tích kỹ thuật
    Download: Phan tich ky thuat.rar
48. Phân tích dữ liệu
    Download: Phan tich du lieu.rar
49. So sánh chương trình giáo dục đại học Mỹ và Việt Nam (Vũ Quang Việt)
    Download: Paper – So sanh Chuong trinh Giao duc Dai hoc My va VN (Vu Quang Viet) [cool!].pdf
    Description: tóm tắt và so sánh những nét khác biệt cơ bản giữa giáo dục đại học cấp cử nhân (BA) ở Mỹ và ở Việt Nam hiện nay. Những nét cơ bản này dựa vào so sánh chương trình học kinh tế ở Việt Nam và chương trình học khoa học cơ bản, xã hội hoặc nhân văn.
50. Quyền sở hữu
    Download: Paper – Quyen So Huu (kienthuckinhte.com) [cool!].pdf
    Description: tài liệu hướng dẫn tổng quát giúp khởi đầu bước tiến trên con đường trở thành chủ nhân một căn nhà.
51. Kinh tế thị trường, chủ nghĩa xã hội và phát triển.
    Download: Paper – KTTT, CNXH & Phat trien (Cuong, Thiem).pdf
52. Kinh tế Việt Nam, câu chuyện thành công hay tình trạng lưỡng thể bất thường
    Download: Paper – Kinh te VN, cau chuyen thanh cong hay tinh trang luong the bat toan (Harvard).pdf
53. Kinh tế đối ngoại
    Download: Paper – Kinh te doi ngoai (kienthuckinhte.com).doc
    Description: kinh tế thế giới – kinh tế đối ngoại của Việt Nam và ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế.
54. Đông Á – Con đường dẫn đến phục hồi
    Download: Paper – Dong_A_Con_duong_dan_den_phuc_hoi (kienthuckinhte.com).pdf
    Description: trình bày khái quát về cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ ở Đông Á, đồng thời đi sâu phân tích từng khía cạnh của cuộc khủng hoảng: thương mại và cạnh tranh, tài chính, xã hội, môi trường, v.v… Trên cơ sở đó, đề xuất và kiến nghị một số giải pháp nhằm giúp các nước trong khu vực thoát khỏi khủng hoảng và phục hồi sự tăng trưởng kinh tế.
55. Dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam (dự án Mekong)
    Download: Paper – Dich vu Ho tro Kinh doanh o VN (du an Mekong).pdf
    Description: tóm lược hiện trạng các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam dựa trên kết quả thu được từ cuộc điều tra tiến hành từ tháng 2 đến tháng 3 năm 1999 về các nhà cung cấp dịch vụ nội địa và các công ty sử dụng dịch vụ.
56. Nghiệp vụ ngoại thương (2)
    Download: Ngoai thuong – Nghiep vu ngoai thuong (2).rar
57. Nghiệp vụ ngoại thương (1)
    Download: Ngoai thuong – Nghiep vu ngoai thuong (1).rar
58. Kinh tế ngoại thương
    Download: Ngoai thuong – Kinh Te Ngoai Thuong.zip
59. Thương hiệu, công lý mới cho thương hiệu
    Download: Marketing – Thuong hieu, Cong ly moi cho thuong hieu.pdf
60. Marketing – Tận dụng thương mại điện tử để tăng doanh số
    Download: Marketing – Tan dung TMDT de tang doanh so.pdf
    Description: do chuyên viên thương mại điện tử của Công ty Thương mại điện tử V.E.C biên soạn, nhằm phục vụ nhu cầu rất cao của đông đảo doanh nhân quan tâm đến việc tận dụng Thương mại điện tử để mở rộng thị trường quốc tế.
61. Marketing – Ôn tập và bài tập tình huống
    Download: Marketing – On tap & bai tap tinh huong.pdf
62. Marketing – Nghiên cứu thị trường
    Download: Marketing – Ngien cuu thi truong [slide].pdf
63. Marketing – eMarketing, Marketing qua mạng
    Download: Marketing – eMarketing, Marketing qua mang.pdf
    Description: giải thích các vấn đề về e-marketing một cách rõ ràng, đơn giản.
64. Luật kinh tế
    Download: Luat Kinh Te.pdf
65. Luật hôn nhân gia đình Việt Nam
    Download: Luat hon nhan gia dinh.rar
66. Luật hành chính
    Download: Luat hanh chinh.rar
67. Luật giao dịch điện tử năm 2005
    Download: Luat giao dich dien tu 2005.zip
    Description: những vấn đề do Nhà nước Việt Nam quy định về giao dịch điện tử.
68. Luật doanh nghiệp
    Download: Luat doanh nghiep.pdf
    Description: quy định về công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân.
69. Luật doanh nghiệp Việt Nam
    Download: Luat Doanh nghiep CNXHCN VN.doc
    Description: luật doanh nghiệp của quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
70. Luật dân sự
    Download: Luat dan su.rar
71. Logic học
    Download: Logic hoc.doc
72. Lịch sử Đảng – Hướng dẫn ôn thi môn Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
    Download: Lich Su Dang – Huong dan on thi mon Lich su DCS VN.pdf
    Description: câu hỏi tham khảo và hướng dẫn trả lời dùng ôn tập môn lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam.
73. Lịch sử các học thuyết kinh tế – ôn tập nhanh
    Download: Lich Su Cac Hoc Thuyet Kinh Te – On tap nhanh.pdf
74. Giáo trình kinh tế vi mô
    Download: KTVM – Giao trinh KTVM (microeconomics).doc
75. Ôn tập Kinh tế chinh trị A
    Download: KTCT – On tap Kinh te chinh tri A.pdf
76. Ôn tập Kinh tế chính trị B
    Download: KTCT – On tap Kinh Te Chinh Tri 2.pdf
77. Hướng dẫn ôn thi môn Kinh tế chính trị
    Download: KTCT – Huong dan on thi mon KTCT.pdf
78. Kinh tế tri thức
    Download: Kinh te Tri thuc.rar
    Description: bản kỷ yếu Hội thảo “Kinh tế tri thức và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” trong hai ngày 21 và 22 tháng 6 năm 2000 tại Hà Nội.
79. Kinh tế Quốc tế
    Download: Kinh te Quoc te.rar
80. Kinh tế Nông nghiệp – Ôn tập nhanh
    Download: Kinh Te Nong Nghiep – On tap nhanh.pdf
81. Kinh tế ngoại thương
    Download: Kinh te ngoai thuong.rar
82. Tài chính kế toán
    Download: Ke toan – Tai chinh ke toan.rar
83. Nguyên lý kế toán, bài giảng
    Download: Ke toan – Nguyen ly ke toan, bai giang.doc
84. Lý thuyết kế toán đại cương
    Download: Ke toan – Ly Thuyet Ke Toan Dai Cuong.pdf
85. Kế hoạch sản xuất
    Download: Ke hoach san xuat.rar
86. Excel – Giáo trình cơ bản
    Download: Excel – Giao trinh Co ban.pdf
87. Đề bài tập Excel
    Download: Excel – De bai tap Excel.zip
88. Giáo trình thư tín, viết thư tiếng Anh như thế nào
    Download: English – Giao trinh Thu tin, viet thu nhu the nao.doc
89. Chủ nghĩa xã hội khoa học – Ôn tập nhanh
    Download: CNXHKH – On tap nhanh.pdf
90. Hướng dẫn ôn thi môn Chủ nghĩa xã hội khoa học
    Download: CNXHKH – Huong dan on thi mon CNXHKH.pdf
91. Chiến lược và chính sách kinh doanh
    Download: Chien luoc & Chinh sach Kinh doanh.rar
92. Cải cách hành chính
    Download: Cai cach Hanh chinh.rar
93. Báo cáo tài chính
    Download: Bao cao Tai chinh.rar

Kỳ này Nhiệt Huyết xin đăng lại bài Vô chiêu thắng hữu chiêu bên blog Khoa học Máy tính viết bởi GS Ngô Quang Hưng. Vô chiêu thắng hữu chiêu bàn về cách học tập — thế nào là hiểu? Đoạn trích Richard Feynman hơi dài nên chúng tôi dịch sang tiếng Việt để mọi người dễ theo dõi.

Các mẩu chuyện dưới đây nói về cùng một ý, trả lời cùng một câu hỏi — thế nào là hiểu?

• Độc cô cửu kiếm rắc rối phức tạp, thông minh như Lệnh Hồ Xung mà học mãi mới được vài thức. Vậy mà đến tuyệt đỉnh thì gã chẳng nhớ thức nào. Trương Tam Phong dạy Trương Vô Kỵ Thái Cực Quyền/Kiếm. Dạy xong chiêu nào lại hỏi “con đã quên chưa”? Tiêu Phong loạn đả Tụ Hiền Trang chỉ cần dùng mấy đường Thái Tổ Trường Quyền ai cũng biết.
• Quyển blink của Gladwell kể lại đầy rẫy những chuyện mà quyết định trực quan trong tích tắc của một cá nhân dày công rèn luyện là các quyết định đúng đắn và hữu lý đến kinh ngạc.
• Trong bài “mã hóa tri thức như thế nào“, tôi đã viết rằng khi ta thật sự hiểu một môn học thì trong đầu tôi có một mô hình tái sinh cần cực ít dữ liệu vẫn có thể tái tạo lại nền tảng môn học. Ngoài ra, ta có thể trình bày lại các ý tưởng của môn học một cách rất ngẫu hứng, không cần theo một “giáo trình” xắp sẵn nào cả.
• Tôi học bơi từ năm lớp 5 ở hồ CLB Lao Động (Xẹc cũ). Tôi bơi được cả 4 kiểu ếch, sải, bướm, ngửa. Ngoại trừ bơi ếch còn tương đối, tôi biết rằng 3 kiểu còn lại tôi chỉ biết hình thức mà không hiểu nội dung — bằng chứng cụ thể nhất là tôi thấy mình bơi rất tốn sức mà lại không hiệu quả. Ví dụ: dân bơi chuyên nghiệp bơi sải trung bình cần 30 sải tay (nghĩa là mỗi tay quạt 15 cái) là bơi được 50 mét, rất nhẹ nhàng và hiệu quả. Mỗi sải tay họ bơi được gần 2 mét!Hai tháng vừa qua, tôi đi tìm hiểu thêm để tìm cách tăng hiệu suất bơi sải của mình. Tôi biết hết các kỹ thuật cơ bản của bơi sải: (a) giữ người thẳng tròng trành như một chiếc thuyền dài (b) thở hai bên (nhịp lẻ) và thở dùng cái rãnh nước do đầu tạo ra khi lướt trên mặt nước, (c) khi quạt tay thì có 4 bước là vươn tới, bẻ ngang, kéo, và đẩy, cùng với giữ tay sát người, (d) đá chân thì phải thẳng và có 4 kiểu nhịp chính: 2, 4, 6-nhịp, và 2-nhịp xéo. Bạn xem thử đoạn video clip dưới đây để biết tôi nói gì:

  
  (Bill Kirby là một nhà vô định Olympic)

  Tôi cố gắng tập hơn một tháng qua và đã giảm được tổng số sải tay trên 50 mét từ 70 sải xuống còn 48 sải, một tiến bộ lớn và tôi rất vui! (Vui không kém gì viết được một bài báo hay!) Thế nhưng tôi vẫn thấy mình biết bơi sải hình thức hơn là hiểu nội dung. Khi bơi vẫn còn phải nhớ các “chiêu” a, b, c, d ở trên. Muốn bơi thật hiệu quả thì phải “cảm” được cơ thể mình và giao tiếp của nó với nước. Bạn muốn xem dân chuyên nghiệp bơi “vô chiêu” không? Hãy xem Alex Popov — khủng hoảng luôn

  
  (Để ý cú bơi sải thở đằng trước.)

• Trong quyển Surely you are joking, Mr. Feynman, Richard Feynman kể lại chuyện ông đi Brazil hồi thập niên 50, thấy học sinh Brazil đọc sách Vật Lý nhiều, làm bài kiểm tra rất tốt, nhưng lại khám phá ra rằng họ chẳng hiểu gì về Vật Lý cả. Cuối chuyến đi, Feynman có cơ hội giải thích cho các nhà Vật Lý Brazil tại sao ông lại nghĩ thế, và làm thế nào để cải thiện sách giáo khoa Vật Lý. Tôi trích ra đây vài đoạn trong chương “O Americano, Outra Vez!” (đoạn tôi trích hơi dài, nhưng tôi rất thích vì rất giống tình trạng học tập ở Việt Nam khi tôi còn đi học — các bạn chịu khó đọc)
  

  Giảng đường đã đầy người. Tôi bắt đầu bằng việc định nghĩa Vật lý là sự thấu hiểu những hành vi của thiên nhiên. Rồi tôi hỏi, “Vì sao lại cần dạy Vật lý? Tất nhiên, chẳng có nước nào có thể phát triển được nếu không… yak, yak, yak.” Mọi người đều gật gù vì tôi hiểu và nói đúng ý họ.

  Rồi tôi nói, “Nhưng, thật vô lý, tại sao lại phải thấy mình có nghĩa vụ tranh đua với các quốc gia khác? Chúng ta cần dạy và học Vật lý vì một lý do khác, một lý do hợp lý hơn; không chỉ vì những nước khác.” Rồi tôi nói về ứng dụng của Vật lý, và đóng góp của nó vào tiến bộ của loài người. Tôi thật sự thử thách họ một chút.

  Rồi tôi nói, “Mục đích chính của buổi nói chuyện hôm nay là để quý vị biết rằng không có một môn Vật lý nào hiện đang được dạy ở Brazil cả!”

  Tôi có thể thấy mọi người băn khoăn, suy nghĩ, “Sao cơ? Không môn nào ư? Thật không hiểu nổi! Chúng ta dạy tất cả những môn đó mà.”

  Và tôi kể rằng một trong những ấn tượng đầu tiên khi tôi đến Brazil là lúc tôi thấy nhiều học sinh tiểu học đứng ở nhà sách tìm mua sách Vật lý. Có thật nhiều trẻ em được học vật lý ở Brazil, và học từ sớm hơn hẳn so với trẻ em ở Mỹ, vậy thì thật ngạc nhiên là bạn không thể tìm được mấy nhà vật lý ở Brazil — tại sao vậy? Vô số học sinh học hành chăm chỉ, và chẳng mang lại cái gì cả.

  Rồi tôi đưa ra một ví dụ so sánh với một nhà Hy Lạp học yêu tiếng Hy Lạp, ông biết rằng ở nước mình chẳng có mấy học sinh học tiếng Hy Lạp. Rồi ông đến một nước khác và vui mừng nhận ra ai ai cũng học tiếng Hy Lạp — từ khi còn là học sinh tiểu học. Ông đến kỳ thi của một sinh viên chuẩn bị lấy bằng tiếng Hy Lạp, và hỏi, “Đâu là những quan điểm của Socrates về mối liên hệ giữa Chân lý và Cái đẹp?” — sinh viên kia không trả lời được. Rồi ông hỏi, “Socrates đã nói gì với Plato vào buổi thuyết giảng thứ ba?” Sinh viên kia bật dậy và trả lời — cậu ta nói vanh vách mọi thứ, từng từ một mà Socrates đã nói, bằng thứ tiếng Hy Lạp chỉnh chu.

  Nhưng những gì Socrates nói vào buổi thuyết giảng thứ ba chính là nối liên hệ giữa Chân lý và Cái đẹp!

  Vị học giả đã khám phá ra rằng những sinh viên ở nước này ban đầu học tiếng Hy Lạp để đánh vần từng chữ, rồi từng từ, rồi học câu và đoạn văn. Họ có thể trích dẫn từng từ Socrates đã nói, mà không hề nhận ra những từ Hy Lạp đó thực chất mang ý nghĩa gì. Đối với những sinh viên, tiếng Hy Lạp cũng chỉ như là thứ âm thanh nhân tạo nào đó. Chẳng có ai dịch những từ này ra để họ hiểu.

  Tôi nói, “Đó là cảm nhận của tôi, khi tôi thấy các vị dạy ‘Vật lý’ ở Brazil.” (Một cú sốc, ha?)

  Rồi tôi cầm lên một quyển sách giáo khoa họ đang dùng. “Chẳng có kết quả thí nghiệm nào được đề cập trong sách cả, trừ một chỗ có vẽ một trái banh đang lăn trên mặt phẳng nghiêng, sách ghi trái banh sẽ lăn được bao xa trong một giây, hai giây, ba giây, v.v. Những con số ẩn chứa “lỗi” trong chúng — tức là, nếu bạn nhìn vào chúng, bạn nghĩ rằng bạn đang nhìn vào kết quả thí nghiệm, vì thật ra những số này hơi lớn hơn hoặc nhỏ hơn kết quả lý thuyết. Sách còn viết cả về chỉnh sửa sai số — rất hay. Vấn đề là, khi bạn tính giá trị của gia tốc từ những con số này, bạn sẽ được kết quả đúng. Nhưng một trái banh lăn trên mặt phẳng nghiêng thực sự sẽ chứa quán tính làm cho nó quay, và nếu bạn làm thí nghiệm thì sẽ chỉ thu được năm phần bảy của kết quả đúng, bởi vì một phần năng lượng đã truyền qua chuyển động quay của trái banh. Vậy nên thí nghiệm nhỏ này cho ta một ‘kết quả thí nghiệm’ lấy từ một thí nghiệm giả. Chẳng có ai lăn thử trái banh nào cả, nếu không thì đã không có những con số đó!

  “Tôi còn tìm ra điều này,” tôi nói tiếp. “Khi giở ngẫu nhiên vài trang và đặt tay vào đọc thử vài câu, tôi có thể chỉ ra vấn đề — làm sao mà khoa học lại không còn là khoa học, mà lại là học thuộc lòng. Vậy nên bây giờ tôi sẽ tự tin giở những trang đó ra, trước quý vị, để đọc và chỉ cho các vị thấy.”

  Tôi giở ra, Brrrrrrrup — tôi đặt tay vào và đọc: “Phát sáng do ma sát. Phát sáng do ma sát là ánh sáng phát ra khi chà xát các tinh thể…”

  Tôi nói, “Vậy đó, các vị đã dạy Vật lý chưa? Chưa! Quý vị đơn thuần chỉ ra một từ có nghĩa gì thông qua những từ khác mà chẳng bận tâm gì đến tự nhiên — loại tinh thể nào có thể phát sáng khi chà xát, tại sao chúng lại phát sáng. Có học sinh nào có thể về nhà làm thử không? Chúng không thể.”

  “Nhưng nếu như sách viết thế này, ‘Khi lấy một cục đường và chà xát mạnh vào cái kềm, quan sát trong tối ta sẽ thấy những tia sáng xanh. Một vài loại tinh thể khác cũng phát sáng như vậy. Không ai hiểu tại sao. Hiện tượng này gọi là sự phát quang do ma sát.’ Lúc đó sẽ có học sinh về nhà làm thử. Vậy là có trải nghiệm với tự nhiên.” Tôi lấy ví dụ đó để chỉ cho họ thấy rằng cho dù tôi có rà tay vào đâu trong sách thì nó cũng viết kiểu như vậy thôi.

  Cuối cùng, tôi nói rằng tôi không thể hiểu được là có ai đó lại có thể được giáo dục trong hệ thống giáo dục tự lan truyền như thế này, trong đó người ta thi cử, và dạy học trò mình thi cử, nhưng chẳng ai biết gì cả. “Tuy nhiên” tôi nói, “Tôi hẳn là đã sai. Có hai sinh viên trong lớp của tôi học rất tốt, và một trong những nhà vật lý tôi biết được đào tạo hoàn toàn tại Brazil. Vậy nên, chắc chắn là một số người vẫn tìm được cách học tốt trong hệ thống giáo dục này.”

  Sau khi tôi nói xong, bộ trưởng bộ giáo dục đứng lên và nói, “GS. Feynman đã nói với chúng ta những điều rất khó nghe, nhưng điều đó cho thấy ông ấy rất yêu khoa học, và đã rất thẳng thắng phê bình. Vậy nên tôi nghĩ rằng chúng ta nên nghe ông ấy. Khi đến đây tôi biết rằng có những căn bệnh trong ngành giáo dục nước ta; và bây giờ tôi biết rằng đó thực sự là một khối u!” Rồi ông ấy ngồi xuống để cho những người khác có thể tự do phát biểu, không khí rất nhộn nhịp. Từng người đứng dậy và cho đề xuất. Học sinh cần được ủy ban này phát bài giảng trước, ủy ban kia làm cái này cái kia.

  Rồi xảy ra chuyện tôi không ngờ. Một sinh viên đứng lên và nói, “Em là một trong hai sinh viên được Giáo sư nhắc đến lúc nãy. Em không học ở Brazil; em học ở Đức và mới về nước năm nay.”

  Sinh viên giỏi còn lại cũng đứng lên nói điều tương tự. Và rồi vị giáo sư mà tôi đã nhắc đến cũng đứng dậy và nói, “Tôi học ở Brazil trong suốt thời gian chiên tranh, khi mà, thật may mắn, là tất cả các thầy giáo đã rời trường đại học, vậy nên tôi tự học hoàn toàn. Bởi vậy tôi cũng không thực sự được đào tạo bởi hệ thống giáo dục Brazil.”

  Tôi thật không ngờ. Tôi biết rằng hệ thống này tệ, nhưng 100 phần trăm — thật khủng khiếp!

  Điều mà Feynman muốn nói cũng chính là điều mà Phong Thanh Dương và Trương Tam Phong dạy bảo: chiêu thức chỉ là hình thức, là các từ mô tả các khái niệm (sóng, hạt, nhiệt, năng lượng), v.v. Biết chiêu thức là chỉ biết cái hình thức mà không biết nội dung. Một học sinh thông minh có thể thao tác cái hình thức (công thức, ký hiệu, tên gọi) để làm bài kiểm tra cho tốt, nhưng điều đó không nhất thiết cho thấy là học sinh nọ thật sự hiểu môn học. Feynman viết một câu thật chí lý: “tôi không thể hiểu được một hệ thống giáo dục khi nó chỉ là một hệ thống tự lan truyền, trong đó người ta thi cử, và dạy học trò mình thi cử“.

• Viết đến đây tôi lại nhớ Tú Xương:
  

  Tập tễnh người đi tớ cũng đi,
  Cũng lều cũng chõng cũng vào thi.
  Tiễn chân, cô mất hai đồng chẵn,
  Sờ bụng: thầy không một chữ gì!

  Lộc nước còn mong thêm giải ngạch
  Phúc nhà nay được sạch trường qui.
  Ba kì trọn vẹn thêm kì nữa,
  Ú ớ u ơ ngọn bút chì.

• Bà xã tôi đọc được đoạn bình văn sau đây (xin phép không trích nguồn), bạn đọc xong sẽ hiểu thế nào là “có hình dạng mà thiếu nội dung”:
  

  Những câu văn của Nguyễn Nguyên Phước rất có thể trở thành đích ngắm cho các nhà ngôn ngữ học purist, nhưng mặt khác, chúng đang chứng minh rằng ngôn ngữ rất không có khuôn mẫu, và không có tính kế thừa nhất định. Và đang thay đổi rất nhanh. Có lẽ đã đến lúc tiếng Việt được cung cấp những khả năng diễn đạt mới mẻ, điều mà ngôn ngữ nào cũng xứng đáng được hưởng.