TTCT – Life in the year 2070 (Cuộc sống năm 2070) là một trong những bài viết chưa được công bố của cựu tổng thống Ấn Độ – tiến sĩ A. P. J. Abdul Kalam. Nó là một cuộc đối thoại nhân bản giữa các thế hệ về giá trị của môi trường tự nhiên đối với sự tồn vong của loài người.

Tuổi trẻ cuối tuần

“Hiện chúng tôi đang sống vào năm 2070. Tôi vừa mừng sinh nhật lần thứ 50, thế mà trông như ông cụ 85 tuổi. Tôi bị đau thận rất nặng vì uống quá ít nước. Tôi nghĩ mình sẽ không còn sống được bao lâu nữa. Hiện giờ tôi đã là người lớn tuổi nhất ở đây.

Tôi vẫn còn nhớ về khoảng thời gian khi mới lên 5 tuổi, mọi thứ đều rất khác với hiện nay. Lúc ấy có nhiều cây trong công viên, nhiều căn nhà trong những khu vườn tuyệt đẹp, và tôi có thể tắm thật lâu dưới vòi sen cả giờ đồng hồ. Vậy mà giờ đây, chúng tôi chỉ có thể vệ sinh thân thể bằng những chiếc khăn ẩm thấm dầu khoáng dùng một lần rồi bỏ.

Trước đây phụ nữ thường tự hào về mái tóc mềm mại và suôn thẳng của mình. Thế mà bây giờ, mọi cô gái đều phải cạo trọc đầu để giữ vệ sinh khi không còn nước gội rửa. Trước đây cha tôi từng xịt rửa xe hơi bằng những luồng nước ào ạt tuôn ra từ chiếc ống dẫn, nay thì lũ con của tôi khó mà tin nổi rằng có một thời người ta đã dùng nước vào những việc kinh khủng như thế.

Thời ấy, tôi còn nhớ nhiều nơi đã treo tấm bảng cảnh cáo: “Đừng lãng phí nước”. Nhưng chẳng ai để ý cả. Mọi người cứ nghĩ rằng nước không bao giờ cạn.

Khu vực xung quanh nơi chúng tôi ở đã biến thành sa mạc nóng bỏng bát ngát. Các bệnh viêm nhiễm đường tiêu hóa, ung thư da và chứng rối loạn đường tiểu đang trở thành nguyên nhân chính gây chết người.

Nhiều khu công nghiệp bị tê liệt và tỉ lệ mất việc tăng cao chưa từng có. Trong khi đó, các nhà máy lọc nước muối lại trở thành nơi làm việc chính của mọi người. Thay vì trả lương bằng tiền, họ đã dùng nước để thay thế. Điều đáng sợ nhất là có rất nhiều trường hợp bị giết để cướp nước uống nơi các con đường vắng vẻ ở ngoại ô thành phố. Tất cả thức ăn mà chúng tôi dùng hằng ngày đều được tổng hợp bằng hóa chất.

Trước đây các bác sĩ thường khuyên người lớn nên uống tám ly nước mỗi ngày. Giờ tôi chỉ được phép uống nửa ly thôi.

Vì không thể giặt quần áo được chúng tôi đã vứt chúng sau vài lần mặc, và như thế làm tăng nhanh chóng số lượng rác thải ra môi trường bên ngoài. Chúng tôi phải sử dụng lại loại hố xí tự hoại như người ta đã dùng thời Trung cổ, chỉ đơn giản vì hệ thống xử lý chất thải không thể hoạt động được do thiếu nước.

Mọi người trông như những bóng ma: thân thể họ lờ đờ vì yếu đuối, nứt nẻ vì thiếu nước trầm trọng và bị lở loét vì ung thư da do bầu khí quyển không còn khả năng ngăn chặn tia tử ngoại khi tầng ozone bị phá hủy.

Vì lớp da bị khô nứt, con gái tôi mới 20 tuổi đã trông giống như một bà già 40 tuổi. Các nhà khoa học đã tìm mọi cách để nghiên cứu và khám phá nhưng vẫn chưa đạt được bất cứ kết quả khả quan nào. Chúng tôi không thể chế tạo ra nước. Hiện tượng cây cỏ chết khô làm giảm lượng oxy trong không khí, khiến chỉ số thông minh của các thế hệ loài người sinh ra kế tiếp bị suy sụp nhanh chóng. Cấu trúc tinh trùng của nhiều người đàn ông bị biến thể… gây nhiều hiện tượng khiếm khuyết, đột biến và dị tật ở trẻ sơ sinh.

Các chính phủ thậm chí còn đánh thuế trên mỗi hơi thở của công dân mình: người lớn chúng tôi chỉ được phép thở 137m3 không khí/ngày (nghĩa là gần bằng 31.102 gallon không khí). Những người nào không thể đóng thuế sẽ bị trục xuất ra khỏi khu vực “thoáng khí”, nơi có không khí dễ thở được cung cấp nhờ những lá phổi máy nhân tạo khổng lồ chạy bằng năng lượng mặt trời. Tuy vậy, lượng không khí ở những “khu vực thoáng khí” cũng chẳng trong lành gì, nhưng ít nhất là chúng tôi vẫn còn có thể hít vào thở ra được. Giờ đây, tuổi thọ bình quân của con người là 35 tuổi.

Một số quốc gia còn bảo tồn và lưu giữ được một ít các hòn đảo có cây xanh và suối nước ở trên đó. Và họ bảo vệ khu vực này rất chặt chẽ với lực lượng quân đội trang bị hùng hậu. Nước trở thành một thứ hàng xa xỉ khó kiếm được, quí hơn cả kho báu và nhiều khi có giá cao hơn cả vàng hoặc kim cương.

Dĩ nhiên với một tình trạng như thế, hầu hết cây cối đều chết khô vì thiếu mưa. Và cứ mỗi lần trời mưa thì nước mưa có chứa hàm lượng axit rất cao gây gỉ sét và tàn phá nhà cửa của chúng tôi. Chúng tôi không còn phân biệt được mùa hè với mùa đông. Những dấu hiệu biến đổi khí hậu do hiệu ứng nhà kính và các hoạt động làm ô nhiễm môi trường của con người mà trong thế kỷ 20 chúng tôi đã từng phớt lờ, giờ đây ngày càng nghiêm trọng. Chúng tôi đã được cảnh báo về việc phải bảo vệ môi trường, thế mà chẳng ai chịu khó lắng nghe.

Khi con gái tôi nằng nặc đòi bố kể chuyện về thời còn bé thơ của bố nó, tôi đã mô tả cho cháu nghe về vẻ đẹp của những khu rừng. Tôi mơ màng kể về những cơn mưa đầu mùa ướt đẫm, về những bông hoa nở rộ, về cảm giác dễ chịu khi được tắm mát, về những con cá quẫy nước dưới dòng sông, về những vùng hồ bát ngát xanh trong, và về cái thời mà tôi có thể uống bao nhiêu nước tùy thích. Tôi kể cháu nghe con người lúc ấy thật khỏe mạnh biết bao.

Con bé chợt gọi làm tôi tỉnh giấc mơ: “Bố ơi! Sao chúng ta không còn nước nữa?”.

Tôi chợt cảm thấy cổ họng khô khốc… Tôi chẳng còn gì để biện minh cho mặc cảm tội lỗi của mình vì tôi thuộc về một thế hệ đã hoàn thành công việc hủy hoại môi trường của chúng tôi, chỉ vì xem thường các cảnh báo ấy… Rất nhiều người đã có thái độ như thế!

Tôi thuộc về thế hệ loài người cuối cùng đã có thể cứu vớt hành tinh này, nhưng đã chọn cách thờ ơ và không hành động. Giờ đây, con cái chúng tôi phải trả giá quá đắt. Thành thật mà nói, tôi nhận ra rằng không bao lâu nữa Trái đất sẽ không còn là nơi thích hợp cho bất cứ sự sống nào nữa. Đó là vì những tác động hủy hoại môi trường của con người đã vượt quá mức không thể cứu vãn được nữa.

Ôi, tôi ước gì có thể quay trở lại quá khứ và giúp nhân loại hiểu được điều này… khi mà người ta vẫn còn kịp làm một điều gì đó để cứu lấy hành tinh này!

Hãy gửi lá thư này cho tất cả mọi người bạn gặp, và hãy bắt tay vào việc cảnh báo, dù là nhỏ bé, về một ý thức toàn cầu bảo vệ nguồn nước sạch. Đây không phải là một trò đùa mà đó đã là định mệnh của chúng ta. Hãy làm vì con cái bạn dù bây giờ bạn chưa có con, thì sau này bạn sẽ có… Đừng để lại di sản là một hỏa ngục… Hãy để lại sự sống cho các cháu!”.

Bây giờ phần lớn các con sông, đầm lầy, suối nước, cũng như nguồn nước ngầm đều bị ô nhiễm không thể hồi phục. Số còn lại khô cạn hoàn toàn.

—Nguyễn Đạt Ân trích dịch

Theo báo SGGP:

Ngày 11-3, ông Nguyễn Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TPHCM cho biết, thành phố sẽ chính thức tham gia chương trình “Giờ Trái đất” diễn ra từ 20 giờ 30 đến 21 giờ 30 ngày 28-3-2009.

Hiện sở đang kiến nghị triển khai các chương trình hành động như từ 20 giờ 30 đến 21 giờ 30 tắt hệ thống đèn chiếu sáng, đèn trang trí, đèn quảng cáo tại các điểm lớn của trung tâm quận 1; vận động dân cư trong khu vực quận 1 đồng ý cúp điện bằng cách đăng ký vào bản đăng ký tham gia “Giờ Trái đất”; thực hiện giao lưu với đại sứ thiện chí “Giờ Trái đất” của Việt Nam; chiếu phim về sự kiện “Giờ Trái đất”…

Được biết, chương trình “Giờ Trái đất” là chiến dịch toàn cầu do Quỹ Quốc tế về bảo vệ thiên nhiên khởi xướng nhằm kêu gọi người dân và doanh nghiệp tắt đèn 1 tiếng vào buổi tối thứ 7 cuối cùng của tháng 3 hàng năm. Tính cho đến thời điểm này đã có khoảng 1.000 thành phố trên thế giới với hơn 1 tỷ người hưởng ứng tham dự chương trình.
Ái Vân

Còn Đà Nẵng thì sao nhỉ?

Cập nhật

Hàng chục khách sạn lớn [ở TPHCM] tham gia chiến dịch “Giờ Trái đất”

Theo Vietnamnet:

Đúng 20h30 ngày 28/3, hàng chục các tòa nhà, khách sạn nổi tiếng như Majestic, Caravelle, New World… trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh(TPHCM) sẽ thực hiện tắt hệ thống chiếu sáng trang trí và các thiết bị sử dụng năng lượng khác. TT Tiết kiệm Năng lượng TP.HCM cho biết thông tin trên vào ngày 13/3.

Tính đến thời điểm hiện nay, có hơn 40 khách sạn, nhà hàng tham gia. Trong đó, gần 10 khách sạn 4, 5 sao.

Đây là hoạt động theo sự chỉ đạo của UBND TP.HCM và Sở Khoa học Công nghệ TPHCM. Trung tâm Tiết Kiệm Năng Lượng TPHCM đã phối hợp với Câu lạc bộ Xanh SaiGonTourist nhằm kêu gọi các tòa nhà, khách sạn tại TPHCM tham gia hưởng ứng chiến dịch Giờ trái đất năm 2009.

Các tòa nhà, khách sạn sẽ đăng ký với Ban tổ chức việc tắt hệ thống chiếu sáng trang trí mặt tiền và các thiết bị sử dụng năng lượng khác trong một giờ “Giờ trái đất” từ lúc 20h 30 – 21h 30 ngày 28/03/2009.

Song song đó, các tòa nhà, khách sạn sẽ phát tờ rơi, thư ngỏ tới toàn bộ đội ngũ cán bộ công nhân viên của khách sạn nhằm khuyến khích thực hiện tiết kiệm năng lượng. Khách lưu trú tại khách sạn cũng sẽ nhận được thư ngỏ bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp từ Ban giám đốc khách sạn kêu gọi khách hàng trong và ngoài nước đang lưu trú tại khách sạn cùng tham gia hưởng ứng chiến dịch Giờ trái đất.

Ngoài ra, để khuyến khích sự tham gia rộng rãi của cộng đồng, Trung tâm Tiết kiệm Năng lượng TPHCM đã phối hợp với Công ty Điện lực TPHCM, trường Đại học Kiến trúc TPHCM, Hội liên hiệp Phụ nữ và công ty Làn Gió Xanh nhằm chuyển tải thông điệp “Giờ trái đất năm 2009 – Tắt đèn để bật tương lai” đến sinh viên, phụ nữ, các tổ chức, cá nhân trên địa bàn TP.HCM.

Chiến dịch “Giờ trái đất năm 2009” là một chiến dịch mang tính quốc tế, là cơ hội để góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mỗi người dân thành phố trong việc thực hiện tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường.

Bài viết được dịch từ báo Guardian

Theo một nghiên cứu gần đây, Việt Nam sẽ là nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi mực nước biển dâng lên, trong khi các nước giàu đang được kêu gọi để di dời những cư dân của họ hiện sống trong vùng nguy hiểm.

Đất nước nào sẽ chịu tác động nhiều nhất bởi sự gia tăng đều đặn của mực nước biển? Đất nước nào sẽ phải lâm vào tình cảnh: 10% dân số phải di cư, sức mạnh kinh tế giảm đi 10%, 10% thành phố và thị xã sẽ chìm dưới nước cho đến cuối thế kỷ này? Câu trả lời có thể sẽ khiến bạn ngạc nhiên, là Việt Nam, được Ngân hàng thế giới đánh giá là đất nước chịu thiệt hại nặng nề nhất do sự xâm lấn của nước biển, hậu quả do nóng lên toàn cầu tạo ra.
Ngân hàng này cho rằng chỉ cần mực nước biển dâng lên 1 mét sẽ gây ra ngập lụt hơn 7% diện tích đất nông nghiệp và sẽ khiến cho gần 30% của vùng đầm lầy bị chìm. Và tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn thế: sự tăng lên 1 mét chỉ là mức ước lượng dè dặt cho đến năm 2100. Nhiều chuyên gia môi trường, bao gồm cả Jim Hansen, Giám đốc Viện nghiên cứu không gian Goddard của NASA, còn chỉ ra rằng mức tăng đó phải đạt ít nhất là vài mét.
Mức tăng một mét là đã đủ để gây ra sự hỗn loạn. Trong một nghiên cứu được xuất bản gần đây trên tạp chí Climate Change, Ngân hàng thế giới đã cảnh báo rằng chỉ với mức tăng đó đã gây nên hậu quả trên khoảng 0.3% diện tích lãnh thổ – khoảng 194.000 km vuông của 84 quốc gia đang phát triển. Nghe có vẻ không nhiều, nhưng nó gây ra ảnh hưởng lên khoảng 56 triệu người. Cư dân ven biển ở những nước nghèo thường làm kinh tế tốt hơn, vì vậy điều này còn có thể gây ra tác động lên GDP – vào khoảng 1.3%.

Nghiên cứu này, vốn là những kết quả tóm tắt của một bài báo chi tiết 50 trang xuất bản bởi ngân hàng năm ngoái, đã ra lời kêu gọi các nước giàu có như Vương quốc Anh nên hành động nhiều hơn để giúp đỡ những nước đang phát triển đối phó với hậu quả khó tránh khỏi của biến đổi khí hậu.
Heather Coleman, cố vấn lâu năm về chính sách biến đổi khí hậu của tổ chức Oxfam nói rằng: “Giúp đỡ những người đang trong tình trạng nguy hiểm nhằm đối phó với những tác động của biến đổi khí hậu là hết sức cần thiết hiện nay, bởi vì họ đã phải đối mặt với những hậu quả tồi tệ hơn bao giờ hết của biến đổi khí hậu với mức độ khốc liệt đang tăng dần.

Tổ chức từ thiện này tuần trước đã đưa ra một bản báo cáo kêu gọi rằng ít nhất hàng năm phải có khoảng 50 tỉ đô-la (33.85 tỉ euro) được chuyển từ hệ thống giao dịch carbon quốc tế vào nguồn chi phí giúp cho sự thích nghi với những điều kiện môi trường mới.

“Với sự khủng hoảng tài chính toàn cầu đang lan rộng hiện nay, những cơ chế này có thể kiếm đủ chi phí từ những nguồn gây ô nhiễm mà chính phủ không cần phải đụng đến những nguồn dự trữ quốc gia.”, Coleman nói. “Nhiều nhà đàm phán đều đồng ý rằng đây là một trong những cách giải quyết thực tế hơn. Hàng tỷ đô-la có thể được đầu tư và tăng lên để đối phó trước với biến đổi khí hậu trong tương lai và giúp đỡ người nghèo có thể thích ứng với những tác động tiêu cực của nóng lên toàn cầu.

Những lá chắn sinh học

Oxfam nói rằng những nước nghèo cần sự giúp đỡ để nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm lũ lụt, trồng cây để tạo ra “những lá chắn sinh học” dọc theo vùng ven biển để làm khuếch tán những đợt sóng bão, và trồng những loại cây có khả năng chịu hạn.

Bản báo cáo này ra đời khi mà bộ trưởng các nước đang chuẩn bị tham dự buổi đàm phán của Liên Hiệp Quốc tại Poznan, Ba Lan để tiếp tục thảo luận về một hiệp định khí hậu toàn cầu mới nhằm thay thế cho nghị định thư Kyoto. Với bước tiến nhỏ của những mục tiêu carbon được kỳ vọng cho đến khi chính quyền mới của Hoa Kỳ xác định rõ vị trí của nó trong năm tới, sự thích nghi có thể là vấn đề chính được thảo luận tại Poznan.

“Đạt được sự thấu hiểu rộng về việc làm sao để bỏ ra chi phí thích hợp nhất là một điều cực kỳ quan trọng cho những nhà đàm phán tại Poznan, bởi vì họ đã lực bất tòng tâm với vấn đề này trong một thời gian quá dài”, Coleman nói. “Đó là phần sống còn của toàn bộ cuộc đàm phán, một bước kiểm tra xem những nước giàu xem việc giải quyết vấn đề này ở mức độ nghiêm trọng đến thế nào.”

“Người nghèo trên khắp thế giới phải gánh chịu nhiều nhất hậu quả của biến đổi khí hậu, trong khi họ lại là những người ít phải chịu trách nhiệm nhất về nóng lên toàn cầu. Kể cả khi mà nền tài chính toàn cầu đang trong cơn bão tố, thì những nước giàu đều có thể và cần phải giúp đỡ nước nghèo đương đầu với hậu quả. Chúng ta không đủ khả năng để giải quyết thảm họa lâu dài bằng những biện pháp ngắn hạn.”
Nếu các quốc gia thất bại trong việc thích ứng với thực tế mới của biến đổi khí hậu, Coleman cảnh báo, họ sẽ phải gánh chịu những thiệt hại nặng nền hơn do thiên tai gây ra.

Những kết quả nghiên cứu này là của Nhóm nghiên cứu phát triển của Ngân hàng thế giới, lãnh đạo bởi Susmita Dasgupta, cho rằng một vài nước sẽ phải gánh chịu tác động tồi tệ hơn những nước khác. Những hậu quả khốc liệt nhất sẽ giới hạn đối với “một số lượng tương đối nhỏ các quốc gia”.
Cũng như Việt Nam, báo cáo này còn nhấn mạnh đến sự thiệt hại tương tự ở Bahamas, đất nước này cũng sẽ mất hơn 10% lãnh thổ nếu mực nước biển tăng lên 1 mét, và Ai Cập, sẽ phải đối mặt với ngập lụt trên 13% diện tích đất nông nghiệp. Mauritania, Guyana và Jamaica cũng là những nước nằm trong nhóm chịu hậu quả nặng nhất.

Trong bảng xếp hạng 10 quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều nhất của mực nước biển tăng, với sáu loại ảnh hưởng, thì Bangladesh – quốc gia thường gắn liền với vấn đề này – chỉ có một. Nước này xếp thứ mười trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nhất trên diện tích đất liền, chỉ khoảng hơn 1% bị ngập.

Bản cáo cho rằng: “Viễn cảnh chung cho cả thế giới phát triển là rất nghiêm trọng: trong thế kỷ này, hàng chục triệu người sẽ phải di dời do mực nước biển tăng, và kéo theo kinh tế và sự phá hủy sinh thái sẽ rất tồi tệ đối với nhiều quốc gia.”

Nó còn cho biết: “Chiến lược phân phối tài nguyên quốc tế phải nhìn nhận sự bất cân bằng trong việc gánh chịu hậu quả đã được nhắc đến ở trên. Một vài quốc gia sẽ chịu ít ảnh hưởng của việc tăng mức nước biển, trong khi những nước khác vì chịu ảnh hưởng nặng nên toàn vẹn quốc gia sẽ bị đe dọa. Vì sự khan hiếm của những tài nguyên có sẵn, dễ nhận thấy là việc phân phối viện trợ sẽ dựa vào mức độ đe dọa của từng quốc gia.

Ngân hàng cho biết đây là nghiên cứu đầu tiên thuộc loại này, nhưng thừa nhận nó không phải là điều quá dễ dàng để hiểu được. Nó đã không đưa ra được ảnh hưởng của việc nước biển dâng lên ở mức thấp hơn, điều sẽ xảy ra trong vài thập kỷ nữa. Và phương pháp của nó quá khái quát để có thể đánh giá được số phận của những hòn đảo nhỏ, những nơi đặc biệt dễ bị tổn thương.

Tuy nhiên, thông điệp trọng tâm của nó lại rõ ràng: “Có rất ít dấu hiệu cho thấy rằng cộng đồng quốc tế đã chú trọng nghiêm túc đến sự liên can của mực nước biển tăng với việc phân bố dân cư và quy hoạch cơ sở hạ tầng ở nhiều quốc gia đang phát triển.” Một báo cáo riêng của tổ chức Oxfam vào tháng trước đã điều tra về tình hình hiện nay trên mặt đất của Việt Nam, tại hai tỉnh là Bến Tre và Quảng Trị.

Thành tựu bị đe dọa

Tổ chức cứu trợ này cảnh báo rằng những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã đe dọa đến những thành tựu phát triển của Việt Nam. Việt Nam là một trong số ít những quốc gia dự định sẽ đạt được những mục tiêu phát triển thiên niên kỷ cho đến năm 2015, và họ đã làm giảm được tỉ lệ nghèo đói từ 58% xuống còn 18% vào năm 2006. “Những thành tích ấn tượng đó đang bị đe dọa,” Oxfam cho biết. Trong năm 2000, Việt Nam chỉ tạo ra khoảng 0.35% lượng khí nhà kính thải ra trên thế giới – một trong những nước thấp nhất.

Không chỉ có mực nước biển tăng mới tạo ra sự đe dọa, nhiệt độ cao hơn, cũng như là sự khắc nghiệt hơn của thời tiết như hạn hán và bão, sẽ “có khả năng gây ra hậu quả đối với con người và tàn phá nền kinh tế”, báo cáo cho biết.

Nhiều cộng đồng đã sẵn sàng cho việc thích ứng với sự thay đổi của các kiểu thời tiết. Nông dân thu hoạch sớm hơn, trước khi mùa lụt xảy ra, hoặc là trồng những giống lúa với dòng đời ngắn hơn. Nhưng báo cáo còn đưa ra vô số những trường hợp người nghèo ở cả Bến Tre và Quảng Trị, những người không được trang bị để đối phó với hậu quả của biến đổi khí hậu.

Oxfam nói rằng những nước giàu cần phải can thiệp – và can thiệp nhanh chóng. “Số lượng đầu tư cần thiết vượt xa so với khả năng ngân sách của Việt Nam,” họ nói. “Nguồn tài chính viện trợ quốc tế sẽ cần thiết khi đối mặt với những hậu quả không thể tránh khỏi.”

• Loại bóng đèn hình hoa quá thông minh này làm tôi vui cả ngày.
  Vào ban ngày loại đèn này lấy năng lượng từ mặt trời và gió. Khi màn đêm buông xuống, nó chỉ phát ra ánh sáng yếu. Độ sáng tăng lên khi có người hoặc vật đi qua đèn.
• TGĐ Trung tâm khí tượng: ‘Chúng tôi đã làm hết trách nhiệm’
  Đọc cả buổi thì ra là với đầu tư kỹ thuật thế nào đi nữa thì dự báo khí tượng ở VN hiện nay cũng chỉ dừng lại ở bước có/không. Tức là dự đoán được ngày mai có mưa hay không (chưa chắc đúng). Bạn nào muốn coi sắp tới có mưa ngập lụt không thì cứ ra nhìn trời nhé.
• Tạm đóng cửa nhiều doanh nghiệp gây ô nhiễm sông Thị Vải
  Sau một hồi con sông không tên tuổi trở nên nổi tiếng nhờ rác thải, người ta bắt đầu thanh tra và phạt tiền.
  “Trong đợt kiểm tra vừa qua của Thanh tra Bộ Tài nguyên môi trường có 69 doanh nghiệp tại tỉnh đã vi phạm và bị xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường với tổng số tiền phạt lên đến 1,439 tỷ đồng.”
• Công viên xanh này hoạt động nhờ năng lượng mặt trời được lấy qua… những tấm gương.
• Thành phố càng xanh càng giúp giảm bớt chênh lệnh tuổi thọ giàu nghèo. (aka xóa bỏ bất công, tiến lên XHCN.)
• Xăng pha cồn có lợi cho động cơ
  Trước thực trạng xăng ethanol giúp tiết kiệm nhiên liệu, giảm ô nhiễm môi trường và được thế giới sử dụng rộng rãi nhưng lại chưa được cấp phép sử dụng ở Việt Nam, chiều 22/10, các nhà khoa học, nhà sản xuất đã cùng đại diện Hiệp hội taxi Hà Nội… đã có cuộc tọa đàm tại báo Khoa học và Đời sống về việc “Tại sao chưa sử dụng xăng ethanol ở Việt Nam”.
• Nhân tiện, thế giới đã có cả máy bay năng lượng hydro rồi.

Một vài tin máy tính:

• Bộ Office 2007 bản gia đình và sinh viên (chỉ gồm word, excel, powerpoint và onenote — nhiều hơn mức cần thiết) vừa được bán ở VN với giá 25 USD/3 license. Tức là $8.4/1 máy, khá rẻ. Bạn nào chưa dùng powerpoint 2007 lần nào thì nên thử, trình diễn rất tuyệt. Theo tôi là đẹp và dễ dùng hơn Impress của OpenOffice.org hay Keynote của Apple.
• Thu nhập một số CEO máy tính.

Tờ Tuổi trẻ điểm sách The Tipping Point (Điểm bùng phát) của Malcolm Gladwell. (Đúng hơn đây là bản tóm tắt một phần nhỏ của cuốn sách.)

TTCT – Liệu có thể tạo nên những biến đổi to lớn cho đất nước bằng “những chuyện nhỏ bé”? Câu trả lời của Malcolm Gladwell là: Có thể.

Trong cuốn sách The tipping point của mình, ông đã dẫn chứng: trong khoảng thời gian từ 1960-1990, tỉ lệ tội phạm diễn ra ở hệ thống xe điện ngầm của New York rất cao mặc dù lúc đó New York đã là một thủ đô tài chính của thế giới.

Mỗi năm, tại thành phố này có đến hơn 650.000 vụ tội phạm và giết người nghiêm trọng. Từ duy nhất có thể mô tả chính xác tình trạng của các nhà ga, trên những con tàu điện ngầm lúc đó là hỗn loạn. Những nhà ga ánh sáng lờ mờ, bủa vây bốn phía là bóng tối và những bức tường ẩm ướt, bị sơn vẽ chằng chịt. Những chiếc xe dơ dáy, sàn xe đầy rác rưởi, vách và trần dày đặc hình sơn, vẽ và thường về trễ. Nạn nhũng nhiễu hành khách từ những kẻ ăn mày và trộm cắp vặt cũng hết sức phổ biến. Đã từng có thời điểm tại các khu lân cận quanh New York như Brownville và đông New York, các con phố thường trở nên u ám khi bóng chiều chạng vạng.

Lúc đó dọc vỉa hè hai bên, dân lao động không còn ai đi lại, lũ trẻ con không dám đạp xe trên đường, các cụ già cũng vắng bóng trên những bậc lên xuống hay ghế đá trong công viên. Những phi vụ buôn bán ma túy, những vụ thanh toán băng đảng diễn ra nhan nhản khắp mọi ngóc ngách của Brooklyn khiến hầu hết dân chúng vì sự an toàn của mình đều ở hết trong nhà khi màn đêm buông xuống. Bộ phận cảnh sát làm việc ở Brooklyn trong khoảng những năm 1980 và đầu 1990 thừa nhận rằng vào thời điểm đó, khi trời vừa tắt nắng là máy bộ đàm của họ liên tục réo lên những đoạn trao đổi báo cáo giữa cảnh sát tuần tra với nhân viên trực tổng đài về đủ loại bạo lực xã hội, tội phạm nguy hiểm vốn đã quá quen thuộc.

Không ai giải quyết nổi tình trạng này.

Hai con người, hai “chuyện nhỏ bé”

The tipping point – how little things can make a big difference được xuất bản lần đầu tiên tại Anh vào năm 2000 và nhanh chóng trở thành một “best seller” trên thế giới. Cuốn sách đã được Nhà xuất bản Lao Động dịch và xuất bản tại VN dưới tên Điểm bùng phát – làm thế nào những điều nhỏ bé tạo nên sự khác biệt lớn lao? vào năm 2007.

Thế rồi, hai thanh tra cảnh sát là David Gunn và William Bratton được phái đến để làm trong sạch hệ thống tàu điện ngầm của New York, vốn là huyết mạch giao thông của gần 97% người dân thành phố. Chỉ sau một vài năm, tình hình tội phạm ở New York đã tụt giảm nhanh xuống 65%. Hai “chuyện nhỏ bé” là xóa sạch những hình sơn vẽ và đưa nhân viên cảnh sát mặc thường phục có mặt tại các nhà ga… đã làm thay đổi bộ mặt và nét văn hóa của New York.

Trong cuốn sách của mình, Malcolm Gladwell viết rằng lúc bấy giờ có nhiều luật sư làm việc trong khu vực vận tải ngầm đề nghị Gunn không nên quá để ý đến những hình sơn vẽ trên tường, mà nên tập trung vào những vấn đề lớn hơn như các hành vi tội phạm và độ an toàn trên mỗi chuyến xe. Lời khuyên này có vẻ khá hợp lý.

Quan tâm đến những hình sơn vẽ graffiti trong thời điểm toàn bộ hệ thống đã rệu rã, sắp sụp đổ dường như cũng vô ích như cố cọ chùi tất cả bàn ghế trên con tàu Titanic lúc nó đang tiến về tảng băng trôi.

Thế nhưng, Gunn vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình. Những hình sơn vẽ đó mới là dấu hiệu cho sự sụp đổ của cả hệ thống. Gunn phân tích: khi quyết định xây dựng lại tổ chức cũng như tinh thần làm việc trong hệ thống, anh buộc phải giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lại những hình sơn vẽ bẩn thỉu. Nếu anh thất bại thì tất cả những cải tổ trong hệ thống và những biến chuyển vật chất kia sẽ không thể diễn ra được. Gunn soạn ra một cơ cấu quản lý mới và một loạt mục tiêu cụ thể, chính xác, trong đó có điều luật ngăn chặn những can thiệp hậu kỳ, tức là khi chiếc xe đã được phục hồi thì cần phải đảm bảo nó không bị phá hoại thêm lần nữa.

Gunn nói: “Chúng tôi có một gara ở Harlem tại đường 135 nơi đoàn xe đỗ qua đêm. Đêm đầu tiên, bao giờ bọn trẻ cũng tới sơn sườn xe thành màu trắng. Rồi tối hôm tiếp theo, khi phần sơn hôm trước đã khô chúng đến vẽ phác họa. Cuối cùng, đến tối thứ ba, chúng đến tô màu. Đó gọi là công việc trong ba ngày. Chúng tôi biết bọn trẻ đang làm thế lên một trong những chiếc xe “nhem nhuốc”, và những gì chúng tôi làm là chờ cho chúng hoàn thành xong bức họa của mình, sau đấy dùng ống lăn sơn trùm lên tất cả. Bọn nhóc khóc mếu nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục. Đó là một thông điệp cho bọn nhóc: nếu các cậu muốn mất tới ba đêm để làm bẩn một chiếc xe, điều đó cũng được thôi. Nhưng không bao giờ những hình ảnh đó được thấy ánh bình minh đâu”.

Cũng trong thời gian đó, Bratton được mời về làm đội trưởng đội cảnh sát an ninh nhà ga. Trước tình trạng những hành vi phạm tội nghiêm trọng trên toàn bộ hệ thống giao thông ngầm luôn ở mức cao, đáng báo động, Bratton quyết định ra đòn với nạn trốn lậu vé bởi đó “cũng là một dấu hiệu, một hiện tượng nhỏ lẻ của sự vô tổ chức có thể dẫn đến những vụ phạm tội với mức độ nghiêm trọng hơn rất nhiều”.

Theo ước tính, mỗi ngày có đến 170.000 người đi lậu vé trên các tuyến vận tải ngầm. Một phần trong số đó là bọn trẻ vì chúng có thể dễ dàng nhảy qua cổng quay. Số khác thì chỉ cần cúi thấp xuống và rướn người qua phía dưới cổng quay là qua được. Và khi có một, hai hoặc ba người thực hiện được các khóe trốn lậu vé, những hành khách khác – những người có thể không bao giờ nghĩ tới việc vi phạm luật lệ – cũng sẽ hùa theo và viện cớ rằng nếu những người khác không phải trả tiền vé, họ cũng sẽ không trả. Chính vì thế vấn đề phát sinh lên theo cấp số nhân, và càng trở nên nghiêm trọng hơn trước thực tế không dễ gì dẹp bỏ được nạn lậu vé.

Vì số tiền phạt đối với mỗi trường hợp lậu vé chỉ là 1,25 đôla nên các nhân viên cảnh sát nhà ga cho rằng không cần thiết phải tốn thời gian bắt bớ những vụ vi phạm như vậy, đặc biệt khi có nhiều loại tội phạm nghiêm trọng khác đang xảy ra trên sân ga cũng như trên các tuyến tàu.

Ban đêm, Bratton thường lang thang đi tuần khắp các hệ thống giao thông ngầm trong thành phố. Đầu tiên ông chọn ra những nhà ga mà nạn trốn vé là vấn đề trầm trọng nhất, rồi cử mười nhân viên an ninh mặc thường phục ở mỗi khu cổng xoay. Những nhân viên an ninh này sẽ giữ những kẻ trốn lậu vé, từng người từng người một, còng tay và bắt tất cả đứng tập trung tại phòng chờ cho đến khi họ “tóm được đủ số”.

Việc làm này nhằm cảnh báo hành khách rằng lực lượng an ninh nhà ga đang có những biện pháp xử lý kiên quyết với những kẻ trốn vé. Trước đây, các nhân viên an ninh chỉ làm qua loa, lấy lệ với loại vi phạm này bởi vì tính từ lúc bắt giữ, áp giải đến phòng thường trực, khai điền vào giấy tờ cần thiết, rồi lại chờ cho đến khi những giấy tờ này được thông qua cũng phải mất cả một ngày – tất cả chỉ cho một tội nhỏ chỉ đáng phạt một cái bạt tai cảnh cáo. Bratton còn nhất quyết tiến hành việc khám xét những người bị bắt giữ. Và gần như cứ bảy người bị khám xét sẽ có một người đang có lệnh bắt giữ do phạm tội từ trước đó, trong 20 người sẽ có một người mang theo một loại vũ khí nào đó.

Bratton viết lại: “Không bao lâu sau, những hành khách có ý đồ xấu đã khôn ngoan hơn, họ không mang theo vũ khí bên mình nữa và bắt đầu trả tiền vé đầy đủ.

Thuyết cửa sổ vỡ

Giải thích những thay đổi tích cực này, cảnh sát New York hẳn sẽ nói rằng đó là do chính sách của thành phố được cải thiện đáng kể. Những nhà phạm tội học thì quy cho sự thuyên giảm của các hoạt động buôn bán ma túy và tình trạng già đi của dân số. Còn các nhà kinh tế học lại khẳng định rằng đó chính là nhờ những cải cách từng bước của nền kinh tế thành phố trong suốt thập niên 1990.

Ba luận điểm trên là những lời giải thích phổ biến đối với sự tăng giảm của các vấn đề xã hội. Thế nhưng, chúng không giải thích được lý do tại sao tội phạm ở thành phố New York lại giảm nhanh và mạnh hơn bất kỳ nơi nào khác trên lãnh thổ nước Mỹ và tại sao nó lại chỉ diễn ra trong khoảng thời gian ngắn đến vậy. Malcolm Gladwell đặt vấn đề: “Nói cho cùng, tội phạm ở thành phố New York không giảm từ từ vì nguyên nhân điều kiện sống của người dân được cải thiện từng bước. Nó giảm rất mạnh. Làm sao sự thay đổi của một nhóm chỉ số kinh tế và xã hội lại có thể khiến tỉ lệ tội phạm giết người giảm xuống 2/3 chỉ trong năm năm? Vậy rõ ràng còn có một nhân tố khác nữa đã tham gia đẩy lùi nạn dịch này”.

“Nhân tố khác” ấy, được đặt tên là “Thuyết cửa sổ vỡ”. Lý thuyết này do hai nhà tội phạm học James Q. Willson và George Kelling đưa ra. Hai ông cho rằng tội phạm là hệ quả tất yếu của sự mất trật tự, vô tổ chức. Nếu một chiếc cửa sổ bị phá hỏng, vỡ vụn mà cứ để vậy không sửa chữa thì những người đi ngang qua sẽ kết luận rằng không ai quan tâm và không ai chịu trách nhiệm trước hiện trạng này. Rồi không lâu sau, nhiều cánh cửa sổ khác sẽ bị đập vỡ, dần dà ý thức về sự vô chủ, hỗn loạn sẽ lan rộng, truyền tải đi dấu hiệu về những gì đang diễn ra. Cũng theo hai ông, trong một thành phố, những vấn đề tương đối nhỏ như sơn vẽ lên tường, gây mất trật tự công cộng và kiểu ăn xin “đểu” đều là những chuyện tương tự như những cánh cửa sổ vỡ, những “tấm vé qua cửa” cho ngày càng nhiều tội ác nghiêm trọng.

Malcolm Gladwell trong The tipping point đã viết: “Đừng nên xem nhẹ những chuyện nhỏ. Chúng có thể tạo nên những biến đổi to lớn”.

Nếu có thể tạo nên những thay đổi cho một thành phố thì “những chuyện nhỏ bé” cũng có thể tạo nên những thay đổi cho một đất nước.

Cuộc sống được tạo thành từ “những chuyện nhỏ bé”. Sự lớn lao sẽ diễn ra nếu ta biết làm những việc nhỏ với một suy nghĩ lớn.

Với cuốn sách The tipping point, năm 2005 Malcolm Gladwell đã được tạp chí Time bình chọn là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất trên thế giới. Và cuốn sách của ông đã làm thay đổi cách tư duy của rất nhiều người trên thế giới.

Ngành nào, lĩnh vưc nào, địa phương nào cũng đang có những chuyện lạ xảy ra một cách tự nhiên! Vì sao vậy? Phải giải quyết thế nào đây? Diễn đàn VietNamNet xin mời quý vị cùng tham gia.
[...]
Vì sao hàng chục năm nay, các nhà máy, các cơ sở sản xuất xả nước ào ào ra sông, ra ruộng làm tổn hại môi trường, làm khổ người dân mà những người có trách nhiệm, những ngành có trách nhiệm không nghe, không thấy, để rồi bây giờ ai cũng kiên quyết đề nghị cấp này, cấp khác xử lý? Và có những việc lớn hơn, chẳng hạn vì sao tỷ lệ tăng trưởng cả nước giảm mà qua báo cáo địa phương nào cũng tăng?

Nhưng hãy bắt đầu từ những việc cụ thể quanh ta, chẳng hạn vì sao đã có quy định cấm hút thuốc tại nơi công sở mà vẫn nhan nhản khắp nơi, thậm chí có người tỏ ra rất lạ khi nghe có chuyện đã cấm hút thuốc nơi công sở. Vì sao, con ta đi học, học đêm học ngày mà vẫn phải đi học thêm? Tại sao con ta học nhiều thế mà vẫn bị coi là chất lượng giáo dục sút giảm?

Ngành nào, lĩnh vực nào, địa phương nào cũng đang có những chuyện lạ xảy ra một cách tự nhiên! Vì sao vậy? Phải giải quyết thế nào đây? Diễn đàn VietNamNet xin mời quý vị cùng tham gia trao đổi chủ đề này qua những ví dụ cụ thể mà chúng ta đang gặp thường ngày.

Các bạn tham gia cho vui. Nếu rảnh tôi cũng muốn đóng góp vài ý kiến về các vấn đề môi trường.

(

Nguồn: Tuần Việt Nam — Bài của KTS. Trần Thanh Vân

Trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được – đó còn là cái may cho chúng ta. Nhưng bên cạnh đó là bài học để ta kịp thời sửa sai.

Lời cảnh cáo cuối cùng

Báo chí đưa tin rằng đây là trận mưa lớn từ 35 năm nay. Nói như thế chưa chính xác. Tôi cho rằng đây là trận mưa khủng khiếp đầu tiên đổ xuống Hà Nội vào lúc thời tiết sắp sang đông, và khủng khiếp hơn nữa vì nó đã cướp đi của Hà Nội hơn hai chục mạng người, còn làm thiệt hại bao nhiêu của cải vật chất thì không tính xuể.

Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường. Ảnh: VietNamNet

Tôi lặng lẽ chiêm nghiệm câu hỏi: “Trận mưa đến lúc này là may hay rủi?”

Nói rủi thì rõ quá rồi, trận mưa đến rất bất thường, làm mất người mất của như thế, không rủi sao được!

Nhưng tôi vẫn cứ cố lấy hết can đảm tự khẳng định lại rằng: rất may, trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được. Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường.

Qua phố Hàng Đậu, sang Phan Đình Phùng, rẽ sang Lý Nam Đế, rồi đến phố Cửa Nam … mưa vẫn rơi nhưng phố sạch tinh, không nơi nào bị ngập. Hầu hết các khu phố cũ xây từ thời Pháp vẫn bình yên. Bà bán nước cho biết mấy ngày qua nước có ngập đôi lúc ở đôi nơi, nhưng rồi lại tiêu đi ngay, xưa nay vẫn thế.

Báo chí đưa tin, Hà Nội bị ngập sâu nhất và nặng nề nhất là ở quận Hoàng Mai, khu vực phố Tân Mai, Trương Định, Kim Ngưu… Khu vực này xưa nay vẫn thấp nhất Hà Nội, nguyên xưa kia là các làng làm đậu phụ, trồng rau.

Vùng này có rất nhiều ao hồ, bây giờ ao hồ bị lấp hết để xây nhà và để bán cho người mới đến tiếp tục xây nhà, dân mỗi ngày một đông. Tình trạng nhà nước chạy theo trào lưu tự phát của dân là nguyên nhân đẻ ra tấm áo rách nát như vậy cũng thật dễ hiểu.

Nhưng, đau đớn hơn cả lại chính là khu Trung tâm đô thị mới Mỹ Đình – nơi quy hoạch được coi là chuẩn mực và hiện đại, không gian rộng mênh mông, những toà nhà nghênh ngang như Trung tâm Hội nghị Quốc gia hay Toà nhà Keangnam 70 tầng vừa làm xong phần móng … nhưng nước ngập cũng mênh mông như biển.

Phải chăng là rất may khi khu vực này chưa xây dựng xong, đất còn rất rộng để kịp sửa sai? Và phải chăng là tai hoạ xảy ra vào mùa này nên kịp làm mọi việc trong những ngày khô ráo sắp tới? Vì biết đâu năm sau sẽ có những trận mưa khủng khiếp hơn.

Tôi nghĩ là phương án sửa sai có rất nhiều để chọn, một trận lụt ngắn cảnh cáo kịp để giúp mọi người tỉnh ngộ.

Phớt lờ khoa học

Từ năm 1981 đến 1985, Viện Quy hoạch tổng hợp thuộc Uỷ Ban Xây dựng cơ bản Nhà nước (Viện QHĐTNT – Bộ XD ngày nay) có một chương trình NCKH cấp Nhà nước: “Bảo vệ Môi trường vùng Đông Nam Bộ” do GS Viện trưởng, KTS Đàm Trung Phường (đã mất) làm chủ nhiệm chương trình.

Mùa hè năm 1983, chúng tôi có ba bốn đề tài cùng có kế hoạch đi công tác thực tế 2 tháng ở TP Hồ Chí Minh, các khu cao su Phú Riềng, Phước Long, các vùng kinh tế mơí ở tỉnh Đồng Nai, Sông Bé. Kết quả nghiên cứu tận tuỵ thời kỳ đó cũng được Uỷ ban KHNN nghiệm thu và đánh giá cao.

Ngày đó đã có đề tài nói đến triều cường sẽ dâng cao và độ chua phèn, độ nhiễm mặn sẽ làm suy thoái nhiều vùng đất canh tác, có đề tài còn đề xuất cần học tập và hợp tác nghiên cứu kỹ thuất hệ thống đê ngăn biển của Hà Lan để áp dụng vào nước ta.

Rất tiếc, kết quả đó chỉ để nói… cho vui. 25 năm qua, không thấy ai nhắc lại việc đó.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng. Ảnh: VietNamNet

Tại sao kết quả nghiên cứu của người đi trước không thể được người đi sau xem lại để kế tục và phát triển? Phải chăng các đề tài NCKH vẫn chỉ được coi là thứ hương hoa như lá rau thơm rau mùi trang trí trên một mâm cỗ đầy thịt cá mà thôi?

Trước khi bàn đến chuyện kinh phí cho khoa học và đãi ngộ với những người làm công tác khoa học, tôi mong những người đại diện cho giới khoa học, hiện có trách nhiệm trong chính quyền ý thức được sứ mạng của mình là đưa được kết quả nghiên cứu khoa học vào cuộc sống thực tiễn. Việc này thật khó, nhưng phải làm bằng được vì đó chính là mục đích của công tác nghiên cứu khoa học.

Những năm gần đây, thông tin truyền bá kết quả nghiên cứu khoa học đã trở nên phổ biến và mọi người tiếp cận với nó thuận lợi hơn,. Nhưng như vậy không có nghĩa là ai ham hiểu biết thì cứ việc, còn ai không thích thì có quyền phớt lờ.

Ví dụ như vấn đề hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên, băng tan, nước biển đang dâng cao, mưa gió thất thường, không đúng mùa, không đúng quy luật sẽ xây đến khốc liệt.

Người ta cũng cảnh báo rằng Việt Nam là một trong 4 quốc gia sẽ phải hứng chiụ nhiều hậu quả biến đổi môi trường nhất, cùng những thông tin hãi hùng là sẽ có 22 triệu người Việt Nam mất nhà cửa, Thành phố Hồ Chí Minh và một phần đồng bằng sông Hồng lẫn sông Mê Kông sẽ bị chìm trong nước biển… là những thông tin không còn xa vời nữa.

Ngay ở Hà Nội, nhiều bài báo của các nhà khoa học đã cho biết hơn 1000Km thượng nguồn sông Hồng sẽ đe doạ 300Km đi qua đồng bằng Bắc Bộ, trong đó nơi bị đe doa úng ngập đáng lo nhất sẽ là túi nước ở trung tâm đô thị mới Mỹ Đình nếu xẩy ra vỡ đê hoặc tràn đê, vì khu vực này đã lấp hết ao hồ và đang bị bê tông hoá.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng.

KTS. Trần Thanh Vân

Tiếp theo kỳ trước: Ngược chiều thế giới [1]: Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới

Nhiệt Huyết: Còn nhớ lần trước chúng ta đã điểm qua xu hướng ngược chiều thế giới thứ nhất của Việt Nam: tiêu xài năng lượng xa xỉ, chạy đua xe cộ to công suất lớn, gây ô nhiễm cao hơn không phải trả giá mà còn được trợ giá nhiều hơn v.v. Lần này chúng ta tiếp tục loạt bài thú vị này của tác giả Bùi Văn. Bài này đi vào xu hướng cung cấp năng lượng ngược chiều thế giới của ta, mà chủ yếu liên quan đến việc sản xuất thủy điện tràn lan, thời vụ.

▪

Nguồn: Vietnamnet

Miền Bắc đang xôn xao trận lũ đầu mùa, đến nay đã làm hơn 200 trăm người chết, bị thương và mất tích. Nhưng với ngành điện, đây là một dấu hiệu cho thấy lại sắp qua đi một mùa thiếu điện và cắt điện tràn lan. Chỉ trước đây một tuần, đài phát thanh vẫn đưa tin các hồ thủy điện đang ở mực nước chết.
Đặc điểm của nguồn nước cho thủy điện là mang tính thời vụ. Vào mùa mưa, các đập phải xả đáy do thừa nước. Vào mùa khô, người dân và doanh nghiệp lại giật mình thon thót khi nghe thông báo đập nước này hay hồ kia xuống đến mực nước chết. Mặc dù những thông báo này chẳng đáng giật mình, vì chuyện này năm nào cũng xảy ra. Còn ngành điện thì đến hẹn lại lên, xin người dân thông cảm cho lý do khách quan!

Nhà máy thủy điện Hòa Bình (ảnh: Báo ảnh Việt Nam)

So sánh cơ cấu nguồn điện
Từ việc hàng năm cứ đến mùa khô lại thiếu điện nghiêm trọng, liệu có nên nhìn lại: công cuộc hiện đại hóa của Việt Nam có phải là “con tin” của thời tiết?

Tính đến cuối năm 2006, thủy điện chiếm 43% công suất ngành điện toàn Việt Nam. Có những thời điểm thủy điện đã chiếm đến 70% sản lượng điện quốc gia (theo báo cáo trong một hội thảo năm 2007). Trong khi đó, trên thế giới thì thủy điện chỉ chiếm 16-19% tổng lượng điện phát ra.

Ở Thái Lan, năm 2008 thủy điện chiếm 6% tổng sản lượng điện, con số này đã giảm so với 6,6% vào năm 2003.

Ở Mỹ, thủy điện chiếm 9% tổng sản lượng điện cả nước.

Ngay cả ở Trung Quốc, nơi có những đập thủy điện thuộc hàng lớn nhất thế giới, thì vào năm 2008 thủy điện chỉ chiếm 15% tổng sản lượng điện cả nước.

Bài viết này tuyệt đối không phản đối việc phát triển thủy điện. Tuy nhiên, rất cần đặt câu hỏi tại sao các nguồn điện khác ở Việt Nam lại không phát triển kịp, để đến nay các nguồn này chiếm chiếm tỉ lệ quá thấp so với thế giới?

Đối chiếu với tiềm năm, các chuyên gia năng lượng ước tính đến năm 2015 Việt Nam sẽ cơ bản khai thác hết tài nguyên thủy điện. Trong khi đó, một nghiên cứu của Liên hợp quốc năm 2005 cho thấy thế giới mới khai thác 15% tiềm năng của thủy điện.

Tuy thủy điện có cho phí vận hành thấp, nhưng chi phí đầu tư để xây dựng thủy điện lại cao hơn nhiều so với loại hình sản xuất điện khác. Việt Nam là một nước nghèo, nhưng về tỉ lệ thủy điện của chúng ta lại vượt trên thế giới, vượt trên cả những nước giàu hơn chúng ta. Có phải Việt Nam dư thừa vốn?

Việt Nam thiếu hay thừa vốn?

Câu chuyện về dư thừa vốn (hay lãng phí) không chỉ thấy ở một ngành. Một ví dụ là khoản đầu tư gần nửa tỉ USD cho cầu Thanh Trì ở Hà Nội, cầu đã hoàn thành từ tháng 11/2006, nhưng đã gần 2 năm vẫn chưa chính thức đưa vào khai thác. Theo một ước tính, mỗi ngày chậm đưa vào khai thác làm thiệt hại khoảng 5 tỉ đồng. Cầu Thủ Thiêm tại TP. HCM đã thông xe từ ngày 9/1/2008 với công bố: hoàn thành trước kế hoạch… 1 ngày! Nhưng từ đó đến nay, cây cầu 6 làn xe này vẫn chủ yếu để đi bộ ngắm cảnh. Đường dẫn ở cả hai đầu vẫn là những mớ ngổn ngang, và thậm chí im lìm bất động. Phần xây dựng cầu đòi hỏi cao về công nghệ và vốn thì đã hoàn thành. Phần đường dẫn chưa thể hoàn thành vì những lý do như quy hoạch và giải tỏa. Thế mới thấy, vấn đề không phải là vốn hay công nghệ, mà là trình độ quản lý.

Nhiều nhà máy thủy điện của Việt Nam như Hòa Bình và Thác Bà đã được xây dựng bằng vốn viện trợ từ những năm 60-70. Vì vậy, giá thành đến nay rất thấp. Theo tiết lộ của Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình năm 2007, giá thành điện của nhà máy thủy điện Hòa Bình được hạch toán ở mức 97 đồng/kWh.

Nếu lấy giá thành điện gồm cả những yếu tố gần như “cho không” này để đi thương lượng, thì chẳng ai muốn xây nhà máy nhiệt điện mới.

Các nước đều muốn có nguồn điện rẻ. Nhưng so với chi phí sản xuất ra một đơn vị điện, dù là loại hình điện nào, thì cũng thấp hơn rất nhiều so với tổn thất của việc đơn vị điện đó bị cắt, đặc biệt là cắt đột ngột.

So sánh cơ chế quản lý

Đã có bao nhiêu than phiền về sự độc quyền của ngành điện. Nhưng để hóa giải sự độc quyền này, thì công luận chưa có hướng thảo luận nào ngoài việc… chờ đợi.

Thế giới phân chia ngành điện ra làm ba công đoạn: sản xuất, truyền tải, và bán lẻ. Về nguyên tắc, trục truyền tải được coi là độc quyền tự nhiên. Khó có thể hình dung một đất nước lại có nhiều đường trục truyền tải của những công ty khác nhau.

Nhưng sản xuất và bán lẻ thì có phải có nhiều đơn vị tham gia. Toàn bộ hệ thống cũng giống như một cái cây: chỉ có một thân, nhưng có nhiều rễ và nhiều cành.

Hệ thống độc quyền ở khúc giữa (cái thân cây) lại quản lý luôn cả rễ (sản xuất), thì tất yếu sẽ có sự phân biệt đối xử giữa nguồn điện “trong nhà” và nguồn điện “bên ngoài”. Điều này đã xảy ra, gần đây nhất là những khúc mắc giữa Tập đoàn Điện lực và những nhà máy điện của Tập đoàn Dầu khí.

Ngày 7/8, Phòng Thương mại và Công nghiệp Cần Thơ đã tổ chức một buổi tọa đàm với các doanh nghiệp. Một con số được nêu ra: trong năm 2007 khu công nghiệp Trà Nóc chịu 275 lần cắt điện đột xuất. Các doanh nghiệp đang bàn nhau cùng làm đơn kiện ngành điện đòi bồi thường thiệt hại. Nhưng hợp đồng mua bán do ngành điện soạn, tất nhiên trong đó đã gài đủ các điều khoản để khó có chuyện bồi thường xảy ra. Độc quyền làm cho khách hàng không có lựa chọn nào khác.

Mấy năm trước, trong tạp chí kinh tế nọ của Việt Nam đã có một lập luận, tưởng như hài hước nhưng tác giả lại có ý định nghiêm túc. Đó là: độc quyền mang lại siêu lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp. Độc quyền là xấu nếu chủ doanh nghiệp đó là tư nhân. Nhưng độc quyền là tốt nếu đó là doanh nghiệp nhà nước (thuộc sở hữu toàn dân), vì như vậy là toàn dân được hưởng siêu lợi nhuận!

Căn cứ theo cái lý thuyết kinh tế lạ lùng đó, độc quyền điện đúng ra phải mang lại lợi ích cho toàn dân. Nhưng cơ cấu nguồn điện khác với thế giới, thiếu điện, cắt điện đột xuất… lại làm khổ toàn dân. Phải chăng khái niệm toàn dân trong hai trường hợp này không giống nhau?

• Bùi Văn

• Đọc quan điểm của hai ứng cử viên tổng thống Mỹ về các vấn đề môi trường và sử dụng năng lượng ở đây, và làm quiz này. Nếu bạn là người Mỹ, bạn sẽ chọn ai?

• How green are you? quiz này sẽ cho bạn biết, bạn “xanh” đến mức nào
• Từ blog Freakonomics: Lance Armstrong: vũ khí bí mật chống lại nóng lên toàn cầu?
• 
  (Nguồn hình ở đây)