Link 1 (file PDF).

Link 2 (file PDF).

Link 3 (bấm vào click here trên flash).

Ý tưởng của bài viết rất đơn giản và thú vị: Việt Nam nên áp dụng DST hoặc chuyển sang sử dụng múi giờ UTF+8 để tiết kiệm thêm nhiều năng lượng.

Nguồn bài viết: Việt Nam và cơ hội có thêm hàng trăm “giờ Trái Đất” — Tác giả: Đàm Quang Minh, đăng trên Minh Biện.

Sự kiện giờ Trái Đất diễn ra vào 20h30 ngày 28 tháng 3 năm 2009 đã gây được sự chú ý to lớn trong công chúng. Sự kiện này nhằm ủng hộ cho tiết kiệm năng lượng chiếu sáng giúp giảm thiểu ảnh hưởng ấm lên toàn cầu. Tuy nhiên chúng ta lại không biết rằng, có thể chỉ bằng một quyết định đơn giản hơn, Việt Nam có thể có thêm hàng trăm giờ Trái Đất của tất cả người dân.

Khái niệm về DST?

Khái niệm DST (Daylight saving time) có nghĩa là Tiết kiệm ánh sáng ban ngày được một nhà khoa học người New Zealand tên là George Vernon Hudson đưa ra lần đầu tiên vào năm 1895 và hiện nay đang được rất nhiều quốc gia sử dụng (i). Thậm chí sớm hơn, Benjamin Franklin đã đề cập tới điều này vào năm 1784 (ii). Điều này dựa trên sự thay đổi thời gian mặt trời mọc và lặn trong mùa hè và mùa đông. Ca dao Việt Nam cũng có câu “Đêm tháng 5 chưa nằm đã sáng, ngày tháng 10 chưa cười đã tối”. Chính sự chênh lệch thời gian này khiến vào những ngày mùa hè có mặt trời mọc sớm hơn. Sự khác biệt này càng ở vĩ độ cao càng rõ nét khiến cho một số quốc gia gần vùng cực có thể có đêm trắng hay hiện tượng mặt trời không lặn trong một số ngày trong năm.

Các quốc gia sử dụng DST có màu xanh, các quốc gia đã từng sử dụng DST có màu cam và các quốc gia chưa từng sử dụng có màu đỏ.

Việc chuyển từ giờ mùa hè sang giờ mùa đông hay còn gọi là áp dụng DST nhằm sử dụng giờ mùa hè muộn hơn, tận dụng thời gian chiếu sáng của mặt trời cho các hoạt động của con người. Nước Mỹ trong năm 2007 nhằm tiết kiệm hơn nữa năng lượng đã gia tăng thêm 3 tuần cho chính sách này. Chính sách này được cho là có lợi về nhiều mặt từ kinh tế do tiết kiệm năng lượng, an ninh do thời gian chiếu sáng vào buổi tối tăng, và nhiều lĩnh vực khác. Thực tế là rất khó thống kê được tất cả ảnh hưởng kinh tế của việc sử dụng DST nhưng ước tính tiết kiệm được khoảng 0,5% sản lượng điện quốc gia, trong đó có những ngành như du lịch có thể tiết kiệm được đến 3% chi phí (iii).

Thực tế của Việt Nam

Trong bài này tôi lựa chọn một số thành phố trong khu vực Đông Nam Á, thành phố có vĩ độ gần Việt Nam để so sánh. Theo kết quả của số liệu này thì các thành phố của Việt Nam có thời gian mặt trời mọc thuộc loại sớm nhất.

Thời gian mặt trời mọc trung bình của Việt Nam so sánh với các thành phố trên thế giới

Theo đó, thời gian mặt trời mọc trung bình tại Việt Nam là vào lúc 5:44 sáng trong đó Hà Nội là 5:47; TP Hồ Chí Minh 5:43; Nha Trang 5:32 và Điện Biên muộn nhất là 6:00. Nếu xét các thủ đô trong khu vực chỉ có Manila của Philippin là mặt trời mọc sớm hơn Việt Nam vào lúc 5:45 còn lại là Singapore lúc 6:59; Bangkok lúc 6:07; Hongkong lúc 6:14; Paris lúc 7:07; Florida lúc 6:50.

Thực tế là người dân Việt Nam đang trong xu thế đô thị hóa và càng ngày càng thức dạy muộn hơn. Giờ làm việc nhiều nơi hiện nay là 8h sáng, các cửa hàng thường mở cửa muộn lúc 9h hoặc muộn hơn. Thay vào đó thời gian đi làm về muộn hơn và nhiều hoạt động được diễn ra vào buổi tối.
Nếu xét thời gian mặt trời lặn thì Việt Nam là nơi mặt trời lặn thuộc diện sớm nhất. Chúng ta nhiều lúc chứng kiến vào mùa đông, khi giờ tan tầm thì mặt trời đã bắt đầu lặn và mọi phương tiện giao thông phải sử dụng đèn pha. Điều đó cũng gây tốn kém nhiên liệu cho các phương tiện giao thông.

Thời gian mặt trời lặn trung bình của Việt Nam so sánh với các thành phố trên thế giới

Nếu xét thời gian mặt trời lặn trung bình ở Việt Nam là 18:01 thì tại Bangkok là 18:25; tại Singapore là 19:10; tại Florida là 19:02 và tại Paris là 19:29. Trong đó tại các quốc gia sử dụng DST như Mỹ là Pháp thì thời gian chênh lệch ra rất rõ nét. Người dân nước này có hơn Việt Nam từ 1 giờ đến 1,5 giờ ánh sáng vào buổi tối. Singapore tuy không dùng DST do ở vĩ độ thấp hơn nhiều nhưng lùi một múi giờ và họ cũng được hưởng nhiều giờ sáng ban ngày hơn.

Việt Nam nên làm gì?

Việc sử dụng DST ở Việt Nam có thể là không quá cần thiết do về cơ bản Việt Nam ở vĩ độ khá thấp, chỉ có một số quốc gia Trung Mỹ cùng vĩ độ Việt Nam sử dựng chế độ này. Tuy nhiên, Việt Nam có thể sử dụng một múi giờ hợp lý hơn để tiết kiệm năng lượng. Thực tế là nếu thời gian mặt trời mọc vào khoảng 6:45 sáng thì mức độ ảnh hưởng cuộc sống vào một ngày mới là không quá lớn trong khi đó tất cả mọi người đều thêm được 1 giờ ánh sáng vào buổi chiều (chưa thể ai đi ngủ vào 7h tối). Giờ tan tầm cũng sẽ vẫn có đủ ánh sáng quanh năm và dòng người trong đô thị sẽ cảm thấy dễ chịu hơn khi không có cảm giác phải về nhà khi buổi tối. Nhiều gia đình vẫn có thể sử dụng ánh sáng ban ngày trong lúc đi chợ và chuẩn bị bữa cơm chiều. Tất cả người dân Việt Nam mỗi năm sẽ có thêm 365 giờ Trái Đất. Nếu được thực hiện thì chỉ theo ước tính đơn giản, Việt Nam cũng sẽ tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng từ việc tiết kiệm năng lượng.

——
(i) George Gibbs (2007-06-22). “Hudson, George Vernon 1867–1946″. Dictionary of New Zealand Biography.
(ii) http://www.timeanddate.com/time/aboutdst.html
(iii) Myriam B.C. Aries; Guy R. Newsham (2008). “Effect of daylight saving time on lighting energy use: a literature review” (PDF). Energy Policy 36 (6): 1858–1866.

Gần đây kỷ nguyên máy tính bùng nổ, nhà nhà xài desktop, người người xài laptop/notebook. Sử dụng máy tính sao cho tiết kiệm và, quan trọng hơn là, hiệu quả có lẽ là vấn đề nhiều bạn quan tâm. Với một ít hiểu biết liên quan, Nhiệt Huyết viết bài này với mong muốn cung cấp cho các bạn ý niệm chung về cách thức một chiếc máy tính tiêu xài năng lượng — qua đó rút ra một số giải pháp nhằm tiết kiệm năng lượng cũng như làm cho máy tính hoạt động nhanh gọn hiệu quả hơn. Bài 1 này chỉ đề cập tới background đó, nếu bạn không muốn đọc dài dòng thì có thể nhảy ngay đến bài 2 để coi các giải pháp cụ thể.

Ảnh tự do của aranath.

1. Máy tính có tiêu tốn nhiều điện không?

Thực sự là không nhiều lắm — nếu so với các thiết bị gia dụng khác như điều hòa, đèn, hay thậm chí bàn ủi. Một máy tính để bàn trung bình có công suất cỡ 65 đến 250 watts. (Để biết chi tiết bạn xem trên nhãn mác của máy hoặc hỏi nhà sản xuất. Nếu vẫn không biết bạn có thể tự đo.) Đối với đa số chúng ta, máy tính không phải là nguồn ngốn điện chính trong nhà. Miễn là bạn tắt máy/cho máy ngủ lúc không sử dụng thì gần như máy chẳng ngốn bao nhiêu điện. Nhưng tất nhiên, không phải là không đáng để tiết kiệm — quan trọng nhất là bạn nên đảm bảo rằng máy (tự động) ngủ khi bạn không dùng tới nó. (Bởi vì thật ngớ ngẩn nếu lãng phí năng lượng khi không cần tới nó.)

2. Chính xác thì tốn bao nhiêu tiền?

Nếu bạn muốn định hình xem máy tính của mình tiêu tốn như thế nào, có thể quy công suất sử dụng của máy sang tiền điện theo công thức:

Công suất máy tính (watts) × số giờ sử dụng ÷ 1000 × tiền điện trên một kilowatt-giờ = tiền điện

Cần nhớ rằng một bộ nguồn thực tế chỉ sử dụng hết tầm 1/3 định mức khi tải. Ví dụ như bạn đang xài một máy tính hàng khủng, công suất ghi trên nguồn 600 watts thì công suất thực khoảng 200 watts, màn hình CRT cổ lỗ 80 watts cộng thêm linh tinh 50 watts nữa; tổng công suất thực tế là vào khoảng 330 watts. Nhưng số tiền điện tiêu thụ thật sự nằm ở chỗ bạn sử dụng như thế nào.

Ảnh tự do của functoruser.

Nếu bạn xài máy trên để chơi game, bật 24/7 cả năm thì: nhân lên, 330 watts × 24 giờ/ngày × 365 ngày/năm ÷ 1000 × 1000 đồng/kwh = 2,900,000 đồng/năm.

Tuy nhiên nếu bạn chỉ dùng máy để lướt web, viết blog — và bạn đủ thông minh để tắt máy khi không xài: cho là bạn xài 2 giờ mỗi ngày và 5 ngày mỗi tuần thì: 200 watts × 10 giờ/tuần × 52 tuần/năm ÷ 1000 × 1000 đồng/kwh = 100,000 đồng/năm.

Như vậy khoảng tiền thực tế bạn xài nằm giữa khoảng 100,000 và 2,900,000 đồng đó. Lệch về bên nào nhiều hơn là do cách dùng của bạn.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu thụ điện

Tất nhiên là cách dùng là quan trọng nhất, nhưng về mặt kỹ thuật thì:

Cụ thể:

• Máy xách tay chỉ tiêu tốn tầm 15–45 watts, ít hơn nhiều so với máy bàn 60–300 watts. Máy ở chế độ chờ/ngủ chỉ tốn từ 0–6 watts.
• CPU càng nhanh khi chạy càng tốn điện nhưng khi nhàn rỗi thì công nghệ mới lại tiết kiệm điện hơn. Chúng ta không bàn sâu hơn về vấn đề kỹ thuật này.
  
  Ảnh tự do của Michael Cornelius.

• Mac được cho là tiết kiệm hơn PC, có lẽ là do phần cứng tối ưu hơn.¹ Tuy nhiên chẳng ai dùng Mac ở Việt Nam, miễn bàn luôn.
• Màn hình CRT dùng hết khoảng 80 watts, trong khi LCD chỉ tốn 35 watts.
• Tải nặng tât nhiên là tốn điện nhiều hơn tải nhẹ. Tải nặng tức là bạn cho máy tính làm việc hết công suất: mở nhiều ứng dụng cùng lúc, xử lý phim ảnh, chơi game. Thậm chí cho màn hình hiển thị nhiều màu trắng quá cũng là tải nặng. (Màn hình đen ít tốn điện hơn.)
• Online tốn tiền hơn vì nhiều phần cứng phải làm việc hơn.
• Chuẩn Energy Star sẽ được đề cập trong một bài viết khác.

Tuy nhiên cần nhấn mạnh lại với bạn là, đảm bảo máy tính của bạn ở chế độ chờ/ngủ mỗi khi không dùng quan trọng hơn tất thảy bạn đang dùng loại máy tính loại nào.

Tham khảo:
▪ Bluejay, Michael. “How much electricity do computers use?”

Bài báo này do chúng tôi dịch lại của tác giả Kay Johnson, đăng trên tạp chí Time viết về tình trạng sử dụng nhiên liệu than ở nước ta hiện nay, và tại sao chúng ta còn phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nhiên liệu gây ô nhiễm này.
Bản tiếng Anh ở đây.

Một nhà máy điện ở ngoại thành Hà Nội — Hình của Julian Abram Wainwright

Ông Đào Duy Đăng nhớ lại cái đêm năm 1963, khi những ánh đèn điện bừng sáng ở Uông Bí. “Người dân đã rất vui mừng”, ông chủ quán nước 70 tuổi này đang nhớ lại không khí hân hoan xuyên suốt thị xã miền Bắc Việt Nam này sau khi một trong những nhà máy nhiệt điện than đầu tiên của đất nước bắt đầu vận hành. “Cả đời họ ước mong được có điện.” Nhưng mọi sự diễn ra không như họ mong ước. Không bao lâu sau khi nhà máy đó hoạt động, vợ của ông Đăng bắt đầu mắc chứng ho vì khói đen dày đặc thải ra từ nhà máy bay ra khắp thị xã. Con cái của họ gần như bị mắc chứng chảy mũi kinh niên, và người dân sống gần đó liên tục phản ánh về những vấn đề sức khỏe khác. Khi chính phủ Việt Nam tuyên bố kế hoạch xây dựng nhà máy nhiệt điện than thứ hai vào năm 2005, không ai còn thấy vui mừng nữa. “Người dân đã rất bức xúc”, ông Đăng nói.

Không chỉ có người dân tại Uông Bí gặp phải cảnh tiến thoái lưỡng nan này. Trên khắp Việt Nam — thực ra là ở hầu hết các nước đang phát triển — nhu cầu sử dụng nguồn điện rẻ gia tăng nhanh. Nhưng vì những nước này lựa chọn nguồn than phong phú để làm nguyên liệu sản xuất năng lượng, rất nhiều những lo ngại về một hiểm hoạ môi trường đang lớn dần lên. Trong khi cả thế giới đang chiến đấu để chống lại nóng lên toàn cầu, thì Việt Nam lại cho xây dựng mới 8 nhà máy điện đốt than trong vòng 5 năm qua và dự định đạt hơn 12 nhà máy cho đến năm 2012. Năm ngoái, năng lượng tạo ra từ than đá chỉ đóng góp 19% vào tổng sản lượng quốc gia, còn lại hầu hết dựa vào thủy điện và nhiệt điện khí đốt với khí thải thấp. Đến năm 2020, chính phủ ước đoán rằng than đá sẽ trở thành nguồn nhiên liệu hàng đầu tạo ra điện ở Việt Nam với sản lượng đóng góp đạt khoảng 34%.

Xu hướng này đã gây nên sự lo lắng cho Jasper Inventor, một nhà hoạt động về khí hậu và năng lượng của tổ chức môi trường Hoà bình xanh (Greenpeace). Những nhà máy nhiệt điện đốt than sản sinh ra 36% lượng khí thải gây nên sự nóng lên toàn cầu — lớn hơn nhiều so với lượng khí thải ra từ các hoạt động giao thông, chiếm khoảng 17% tổng lượng CO₂ thải ra trên khắp thế giới, theo số liệu của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA). Inventor lo ngại rằng nếu lợi dụng quá mức vào than đá, những quốc gia như Việt Nam sẽ phạm phải một sai lầm khó, nếu không muốn nói là không thể, cứu chữa được. “Về lâu dài, chúng tôi tin rằng đây sẽ là một kế hoạch thất bại cho Việt Nam”, Inventor nói.

Nhưng những nhà lãnh đạo Việt Nam cho rằng họ không còn lựa chọn nào khác. Để duy trì mức tăng trưởng kinh tế hàng năm ở mức 8%, Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN), một công ty nhà nước, cần phải tăng gấp đôi công suất để đạt mức dự tính là 26.000 megawatts cho đến năm 2010. Tiềm năng thuỷ điện của Việt Nam đã gần như kiệt quệ, đập thuỷ điện Sơn La với công suất 2.400 megawatts đang được xây dựng là dự án quan trọng cuối cùng mang tính khả thi, ông Nguyễn Đức Long, người phát ngôn của EVN cho biết. Giá khí đốt tự nhiên, một nguồn nhiên liệu khác dùng cho máy phát điện đã tăng 15-20% trong vòng năm qua, lượng khí dự trữ trong nước quá ít và không đáp ứng được nhu cầu. Việt Nam đang lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân, nhưng nhà máy đầu tiên sẽ chưa sẵn sàng hoạt động cho đến năm 2020. Trong khi đó, than đá thì sẵn có. Vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng có trữ lượng than đá vào khoảng 30 tỉ tấn — đủ để tạo ra nguồn điện trong vòng 100 năm. “Nếu chúng ta giữ được nhịp độ phát triển kinh tế và vẫn đảm bảo cho môi trường — thì tất nhiên, chúng ta sẽ chọn hướng đi đó”, ông Long nói. “Nhưng chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài than.”

Đó là kết luận mà những nước đang phát triển khác đã rút ra được. Từ năm 2001 đến 2006, sản lượng than được sử dụng để tạo ra điện trên toàn thế giới tăng 30%, Trung Quốc và Ấn Độ chiếm đến hơn ¾ mức tăng này, theo Quỹ bảo vệ thiên nhiên thế giới (WWF), tổ chức chuyên theo dõi vấn đề nóng lên toàn cầu. Thái Lan và Malaysia, những quốc gia vừa chuyển qua sử dụng các nhà máy nhiệt điện khí đốt trong vài năm gần đây, giờ đã quay lại với than. Ở đây không hề thiếu những nhà đầu tư. Mặc cho sự phản đối từ các tổ chức bảo vệ môi trường, vào tháng trước Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) đã chấp nhận đầu tư cho công trình xây dựng nhà máy điện than 2.200 Megawatt Mông Dương trị giá 1 tỉ đô-la ở miền Bắc Việt Nam. Tổ chức Hoà bình xanh đã cố gắng thuyết phục ADB thay vì nhà máy đó đó hãy đầu tư vào những dự án sử dụng nguồn nhiên liệu thay thế. Nhưng những công nghệ như năng lượng gió chưa đủ phát triển để đáp ứng nhu cầu của Việt Nam, theo ông Woo Chong Um, giám đốc năng lượng cho phát triển bền vững của ADB. “Chúng tôi đang cố gắng giữ cho Việt Nam sạch ở mức có thể dưới mọi hoàn cảnh”, ông Um nói. “Nhưng trong lúc đó, Việt Nam phải tự thắp sáng cho mình.”

Các quan chức Việt Nam nói rằng họ đang cố gắng làm giảm thiểu những ảnh hưởng đến môi truờng của điện than bằng cách sử dụng công nghệ đốt than sạch và khuyến khích tiết kiệm năng lượng. EVN đã tung ra một chiến dịch hạ giá nhằm cổ vũ việc sử dụng bóng đèn huỳnh quang tiết kiệm năng lượng. Việt Nam vừa thông qua luật không khí sạch đòi hỏi các nhà máy điện than mới phải thiết lập hệ thống lọc các chất độc sulfur dioxide và khí ni-tơ. Tại Uông Bí, EVN đã lắp đặt những hệ thống lọc trên những ống khói của các máy phát điện mới — một biện pháp mà ông Đăng cho rằng đã làm giảm bớt lượng khói đen thải ra. Nhưng ngay đến cả những công nghệ tiên tiến nhất cũng không làm đi nhiều lượng khí thải CO₂. Cô lập carbon — một phương pháp được đưa ra để chống lại nóng lên toàn cầu bằng cách hút khí CO₂ và bơm xuống lòng đất — cần ít nhất một thập niên nữa mới có thể sử dụng rộng rãi. “Làm sạch than là chuyện hoang đường”, Inventor nói.

Sự nghèo đói thì không, ông Long cho biết ưu tiên hàng đầu của Việt Nam hiện nay là phát triển kinh tế — và điều đó đòi hỏi nguồn điện dồi dào để sản xuất và đáp ứng nhu cầu của giai cấp trung lưu đang được mở rộng. “Nếu chúng ta không sử dụng năng lượng than, thì chúng ta sẽ bảo vệ được môi trường nhưng cũng sẽ chuốc lấy nghèo đói”, ông Long nói. “Chúng ta phải lựa chọn.” Việt Nam đã quyết định bật sáng ánh đèn trước, và đối phó với thay đổi khí hậu sau.

• Loại bóng đèn hình hoa quá thông minh này làm tôi vui cả ngày.
  Vào ban ngày loại đèn này lấy năng lượng từ mặt trời và gió. Khi màn đêm buông xuống, nó chỉ phát ra ánh sáng yếu. Độ sáng tăng lên khi có người hoặc vật đi qua đèn.
• TGĐ Trung tâm khí tượng: ‘Chúng tôi đã làm hết trách nhiệm’
  Đọc cả buổi thì ra là với đầu tư kỹ thuật thế nào đi nữa thì dự báo khí tượng ở VN hiện nay cũng chỉ dừng lại ở bước có/không. Tức là dự đoán được ngày mai có mưa hay không (chưa chắc đúng). Bạn nào muốn coi sắp tới có mưa ngập lụt không thì cứ ra nhìn trời nhé.
• Tạm đóng cửa nhiều doanh nghiệp gây ô nhiễm sông Thị Vải
  Sau một hồi con sông không tên tuổi trở nên nổi tiếng nhờ rác thải, người ta bắt đầu thanh tra và phạt tiền.
  “Trong đợt kiểm tra vừa qua của Thanh tra Bộ Tài nguyên môi trường có 69 doanh nghiệp tại tỉnh đã vi phạm và bị xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường với tổng số tiền phạt lên đến 1,439 tỷ đồng.”
• Công viên xanh này hoạt động nhờ năng lượng mặt trời được lấy qua… những tấm gương.
• Thành phố càng xanh càng giúp giảm bớt chênh lệnh tuổi thọ giàu nghèo. (aka xóa bỏ bất công, tiến lên XHCN.)
• Xăng pha cồn có lợi cho động cơ
  Trước thực trạng xăng ethanol giúp tiết kiệm nhiên liệu, giảm ô nhiễm môi trường và được thế giới sử dụng rộng rãi nhưng lại chưa được cấp phép sử dụng ở Việt Nam, chiều 22/10, các nhà khoa học, nhà sản xuất đã cùng đại diện Hiệp hội taxi Hà Nội… đã có cuộc tọa đàm tại báo Khoa học và Đời sống về việc “Tại sao chưa sử dụng xăng ethanol ở Việt Nam”.
• Nhân tiện, thế giới đã có cả máy bay năng lượng hydro rồi.

Một vài tin máy tính:

• Bộ Office 2007 bản gia đình và sinh viên (chỉ gồm word, excel, powerpoint và onenote — nhiều hơn mức cần thiết) vừa được bán ở VN với giá 25 USD/3 license. Tức là $8.4/1 máy, khá rẻ. Bạn nào chưa dùng powerpoint 2007 lần nào thì nên thử, trình diễn rất tuyệt. Theo tôi là đẹp và dễ dùng hơn Impress của OpenOffice.org hay Keynote của Apple.
• Thu nhập một số CEO máy tính.

(

Nguồn: Tuần Việt Nam — Bài của KTS. Trần Thanh Vân

Trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được – đó còn là cái may cho chúng ta. Nhưng bên cạnh đó là bài học để ta kịp thời sửa sai.

Lời cảnh cáo cuối cùng

Báo chí đưa tin rằng đây là trận mưa lớn từ 35 năm nay. Nói như thế chưa chính xác. Tôi cho rằng đây là trận mưa khủng khiếp đầu tiên đổ xuống Hà Nội vào lúc thời tiết sắp sang đông, và khủng khiếp hơn nữa vì nó đã cướp đi của Hà Nội hơn hai chục mạng người, còn làm thiệt hại bao nhiêu của cải vật chất thì không tính xuể.

Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường. Ảnh: VietNamNet

Tôi lặng lẽ chiêm nghiệm câu hỏi: “Trận mưa đến lúc này là may hay rủi?”

Nói rủi thì rõ quá rồi, trận mưa đến rất bất thường, làm mất người mất của như thế, không rủi sao được!

Nhưng tôi vẫn cứ cố lấy hết can đảm tự khẳng định lại rằng: rất may, trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được. Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường.

Qua phố Hàng Đậu, sang Phan Đình Phùng, rẽ sang Lý Nam Đế, rồi đến phố Cửa Nam … mưa vẫn rơi nhưng phố sạch tinh, không nơi nào bị ngập. Hầu hết các khu phố cũ xây từ thời Pháp vẫn bình yên. Bà bán nước cho biết mấy ngày qua nước có ngập đôi lúc ở đôi nơi, nhưng rồi lại tiêu đi ngay, xưa nay vẫn thế.

Báo chí đưa tin, Hà Nội bị ngập sâu nhất và nặng nề nhất là ở quận Hoàng Mai, khu vực phố Tân Mai, Trương Định, Kim Ngưu… Khu vực này xưa nay vẫn thấp nhất Hà Nội, nguyên xưa kia là các làng làm đậu phụ, trồng rau.

Vùng này có rất nhiều ao hồ, bây giờ ao hồ bị lấp hết để xây nhà và để bán cho người mới đến tiếp tục xây nhà, dân mỗi ngày một đông. Tình trạng nhà nước chạy theo trào lưu tự phát của dân là nguyên nhân đẻ ra tấm áo rách nát như vậy cũng thật dễ hiểu.

Nhưng, đau đớn hơn cả lại chính là khu Trung tâm đô thị mới Mỹ Đình – nơi quy hoạch được coi là chuẩn mực và hiện đại, không gian rộng mênh mông, những toà nhà nghênh ngang như Trung tâm Hội nghị Quốc gia hay Toà nhà Keangnam 70 tầng vừa làm xong phần móng … nhưng nước ngập cũng mênh mông như biển.

Phải chăng là rất may khi khu vực này chưa xây dựng xong, đất còn rất rộng để kịp sửa sai? Và phải chăng là tai hoạ xảy ra vào mùa này nên kịp làm mọi việc trong những ngày khô ráo sắp tới? Vì biết đâu năm sau sẽ có những trận mưa khủng khiếp hơn.

Tôi nghĩ là phương án sửa sai có rất nhiều để chọn, một trận lụt ngắn cảnh cáo kịp để giúp mọi người tỉnh ngộ.

Phớt lờ khoa học

Từ năm 1981 đến 1985, Viện Quy hoạch tổng hợp thuộc Uỷ Ban Xây dựng cơ bản Nhà nước (Viện QHĐTNT – Bộ XD ngày nay) có một chương trình NCKH cấp Nhà nước: “Bảo vệ Môi trường vùng Đông Nam Bộ” do GS Viện trưởng, KTS Đàm Trung Phường (đã mất) làm chủ nhiệm chương trình.

Mùa hè năm 1983, chúng tôi có ba bốn đề tài cùng có kế hoạch đi công tác thực tế 2 tháng ở TP Hồ Chí Minh, các khu cao su Phú Riềng, Phước Long, các vùng kinh tế mơí ở tỉnh Đồng Nai, Sông Bé. Kết quả nghiên cứu tận tuỵ thời kỳ đó cũng được Uỷ ban KHNN nghiệm thu và đánh giá cao.

Ngày đó đã có đề tài nói đến triều cường sẽ dâng cao và độ chua phèn, độ nhiễm mặn sẽ làm suy thoái nhiều vùng đất canh tác, có đề tài còn đề xuất cần học tập và hợp tác nghiên cứu kỹ thuất hệ thống đê ngăn biển của Hà Lan để áp dụng vào nước ta.

Rất tiếc, kết quả đó chỉ để nói… cho vui. 25 năm qua, không thấy ai nhắc lại việc đó.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng. Ảnh: VietNamNet

Tại sao kết quả nghiên cứu của người đi trước không thể được người đi sau xem lại để kế tục và phát triển? Phải chăng các đề tài NCKH vẫn chỉ được coi là thứ hương hoa như lá rau thơm rau mùi trang trí trên một mâm cỗ đầy thịt cá mà thôi?

Trước khi bàn đến chuyện kinh phí cho khoa học và đãi ngộ với những người làm công tác khoa học, tôi mong những người đại diện cho giới khoa học, hiện có trách nhiệm trong chính quyền ý thức được sứ mạng của mình là đưa được kết quả nghiên cứu khoa học vào cuộc sống thực tiễn. Việc này thật khó, nhưng phải làm bằng được vì đó chính là mục đích của công tác nghiên cứu khoa học.

Những năm gần đây, thông tin truyền bá kết quả nghiên cứu khoa học đã trở nên phổ biến và mọi người tiếp cận với nó thuận lợi hơn,. Nhưng như vậy không có nghĩa là ai ham hiểu biết thì cứ việc, còn ai không thích thì có quyền phớt lờ.

Ví dụ như vấn đề hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên, băng tan, nước biển đang dâng cao, mưa gió thất thường, không đúng mùa, không đúng quy luật sẽ xây đến khốc liệt.

Người ta cũng cảnh báo rằng Việt Nam là một trong 4 quốc gia sẽ phải hứng chiụ nhiều hậu quả biến đổi môi trường nhất, cùng những thông tin hãi hùng là sẽ có 22 triệu người Việt Nam mất nhà cửa, Thành phố Hồ Chí Minh và một phần đồng bằng sông Hồng lẫn sông Mê Kông sẽ bị chìm trong nước biển… là những thông tin không còn xa vời nữa.

Ngay ở Hà Nội, nhiều bài báo của các nhà khoa học đã cho biết hơn 1000Km thượng nguồn sông Hồng sẽ đe doạ 300Km đi qua đồng bằng Bắc Bộ, trong đó nơi bị đe doa úng ngập đáng lo nhất sẽ là túi nước ở trung tâm đô thị mới Mỹ Đình nếu xẩy ra vỡ đê hoặc tràn đê, vì khu vực này đã lấp hết ao hồ và đang bị bê tông hoá.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng.

KTS. Trần Thanh Vân

Hôm nay đang coi CNN thì thấy UNDP quảng cáo 12 điều giản đơn ai cũng có thể làm để cùng chung tay chặn đứng nóng lên toàn cầu. Trang web của dự án này có tên dễ nhớ là 12simplethings.com. (hoặc 12simplethings.org)

Bạn hãy đọc và thử thay đổi đi, đảm bảo rất thú vị. Mà nếu bạn không thay đổi thì trái đất sẽ thay đổi trước đó. Watch out!

À bạn nhớ làm thêm điều 13 này nữa: hãy xem và quảng cáo cho tất cả mọi người bạn biết nhé! (Tức là gởi link cho tất cả bạn bè trong yahoo friend list đó!)

1. Tắt đèn đi

   Không chỉ đèn nhé, hãy tắt cả TV, máy tính, đầu đĩa và những thiết bị khác khi không dùng — bạn có biết là ở chế độ standby (chế độ chờ) các thiết bị này vẫn tiêu thụ từ 10 đến 40% điện năng không. Vậy nên hãy rút sạc pin điện thoại ngay khi sạc xong nhé, đừng để qua đêm!

2. Dùng vừa đủ thôi

   Đừng rót nhiều nước quá nếu bạn không uống hết. Cũng đừng xả nước vô tội vạ. Hãy nhìn những giọt nước và suy nghĩ về số phận của chúng sau khi bạn thải ra cống thoát nước. Nên tiết kiệm.

3. Đóng lại nào

   Đừng có mở cửa tủ lạnh lâu như vậy, bạn hãy đóng cửa tủ lại chừng nào bạn chưa cần đến.

4. Coi chừng lốp xe

   Bạn có đi xe không? Vậy thì hãy trông coi lốp xe cho cẩn thận nhé. Thay lốp đã quá cũ (mòn) và nhớ bơm lốp xe thường xuyên. Tiền thay lốp mới sẽ rẻ hơn tiền nhiên liệu bạn tiêu tốn đó!

5. Nói không với ni-lông

   Đừng đừng đừng có lấy quá nhiều bao ni-lông khi đi mua sắm. Hãy cố gắng dùng bao riêng của mình. Vậy mới là người mua sắm sành điệu và thông minh.

6. Quạt đi

   Thay vì dùng điều hòa nhiệt độ vào mùa hè oi bức, tại sao không ăn mặc mát mẻ (và thời trang!) và dùng quạt nhỉ?

7. Đi xe vừa vừa thôi

   Cố gắng giải quyết những chuyện lặt vặt qua điện thoại hay internet, hạn chế chạy xe vòng vòng cho những công việc nhỏ nhặt. Đi bộ nè, đạp xe, đón xe bus hay rủ thằng Tèo cùng đi — vừa vui vừa bảo vệ môi trường.

8. Chạy chậm nữa

   Bạn có là ma tốc độ thì đi xe cũng nên tăng tốc từ từ và chạy chậm chậm thôi. Chạy dưới 90 km/giờ giúp tiết kiệm 25% xăng, tức là tiền đó. Còn giúp tiết kiệm sức khỏe nữa.

9. Xài xe điện, xe hybrid

   Xe điện và xe hybrid đang là mốt. Bạn có chiếc nào chưa? Mấy chiếc xe này giúp xe chạy tốn ít nhiên liệu mà thải CO2 cũng ít hơn nữa

10. Thay bóng đèn đi thôi

    Thay mấy cái bóng vàng nóng rực bằng đèn huỳnh quang compact đời mới (CFL) đi thôi. Bạn đang sống ở thế kỉ 21 rồi đó, tiếp thu công nghệ chút đi. Đèn compact dùng ít hơn 1/3 năng lượng so với “đèn ông sao” luôn. Mà nữa, không chỉ thay bóng đèn, thiết bị nào cũ kỹ quá (như tủ lạnh nè) thì cũng cố gắng thay luôn đi. Đảm bảo với bạn là lợi ích về dài của hóa đơn tiền điện sẽ cao hơn tiền đầu tư mua mới đó. Cũng có lợi hơn cho con cháu bạn nữa vì chúng đỡ phải di cư lên sao hỏa khi trái đất bốc cháy.

11. Đi chợ gần nhà

    Đi chợ gần nhà, chọn mua thức ăn nào mà thành phố mình sản xuất á. Đừng có xài nhiều đồ nhập khẩu hay nhập từ tỉnh khác qua. Tiết kiệm năng lượng vận chuyển lắm. Đồ nhà đâu có thiếu đồ ngon, đúng không?

12. Tái chế

    Từ này nghe có vẻ ghê ghê, nhưng mà thật ra đơn giản òm. Vậy nè, một là xài ít xăng dầu điện hơn, hai là những đồ dùng cũ nhưng còn chạy tốt thì mình cứ dùng (như xe đạp, điện thoại, v.v. — tất nhiên không phải là tái chế những con quỷ ngốn điện ở điều 10). Một điều khó hơn chút nhưng làm đảm bảo vui là nếu nhà bạn có vườn phía sau thì bạn lọc rác thải hữu cơ (tức là rau xanh, vỏ trái cây, v.v.) ra riêng và đem bón ra sau vườn.

Vậy đó, 12 điều này ai cũng làm được (mình làm rồi!), bạn đừng nói bạn ngại nhe. Nhớ thêm điều này nữa: quảng cáo với mọi người về 12 điều này nhé. Nói bạn của bạn lên nhiethuyet.org hoặc 12simplethings.org mà coi.

Bản quyền của bài này và của 12simplethings cấp theo Creative Commons 3.0 SA, tức là bạn thoải mái đem đăng lại, copy cắt ghép phổ biến thế nào cũng được. (Nhưng nhớ cũng phải cho người khác xài tự do.)

Hãy hành động vì thế giới tốt hơn!

Xem thêm: 50 điều bạn có thể làm để chặn đứng nóng lên toàn cầu

▪
Lê Diễn Đức

Giải phóng nhân loại khỏi dầu và khí đốt

Từ đầu thế kỷ XX đến nay, dầu mỏ và khí đốt luôn là một trong những yếu tố quan trọng nhất tác động tiêu cực hoặc tích cực lên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội.

Kinh tế, quốc phòng cần dầu mỏ, khí đốt cũng như cơ thể con người cần đồ ăn, thức uống. Nhưng trớ trêu thay, Thượng đế chỉ ban phát món ăn quý hiếm cho một số quốc gia ít ỏi. Vì thế, trong mọi giai đoạn của lịch sử nhân loại, các cường quốc luôn dùng ảnh hưởng và sức mạnh, bằng mọi giá giành giật phần lợi nhất nguồn sống này cho mình, tạo ra những cuộc tranh chấp, xung đột, chiến tranh tàn khốc. Không ít những nước có nguyên liệu dồi dào thấy mình trở nên quan trọng, càng ngày càng tỏ ra ngạo mạn, dùng nó như một thứ công cụ răn đe, thậm chí tạo áp lực thô bạo lên các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu, bắt họ phải đi theo đường lối chính trị, tư tưởng của mình. Chỉ cần lướt qua vài ví dụ trong thập niên đầu của thế kỷ XXI: thái độ của Chavez (Venezuela) với các tập đoàn dầu khí Mỹ; Liên Hiệp Quốc không ngăn chặn được thảm kịch hàng trăm ngàn người bị chết tại Darfur chỉ vì thiếu sự ủng hộ của Bắc Kinh vốn đang có mối lợi dầu khí ở Sudan; sự khiêu khích của nước Nga (khoá van ống dẫn dầu khí, đòi tăng giá) với các nước cựu cộng sản láng giềng như Ba Lan, Belarus, Ukraine,… hay bất đồng về việc thăm dò khai thác dầu trên Biển Đông giữa Việt Nam và Trung Quốc – cũng đủ cho chúng ta thấy, nếu không có nguồn năng lượng thay thế, thế giới sẽ không tránh được những tai hoạ mới trong tương lai.

“Của ăn núi lở!”. Chưa cần nói tới Hoa Kỳ hay châu Âu, chỉ để cung cấp đủ năng lượng đang ngày mỗi tăng tốc phi mã của những tiềm lực kinh tế phát triển với mấy tỷ dân như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil… thôi, các giếng dầu đang bị múc lên nhiều triệu thùng mỗi ngày, đến thời điểm nào đó, sau 25 năm, 30 năm, và cũng có thể 50 nữa, nhưng rồi sẽ cạn kiệt.

May thay, “cùng tất biến, biến tất thông”, con người luôn sáng tạo và tìm ra cho mình lối thoát mỗi khi nhìn thấy viễn cảnh bi kịch cập kề.

Ví dụ, vào năm 1887, nhà sinh vật và nhân chủng học Anh Thomas Huxley (4/05/1825 – 29/06/1895) cảnh báo về điểm kết thúc của nền văn minh nhân loại khi sắp hết nguồn azote (N). Các mỏ muối saltpetre (natri nitrat) ở Chile cạn dần và nếu không có phân bón, làm sao nuôi sống được con người. Khoa học công nghệ bấy giờ chưa cho phép lấy azote từ khí trời đưa vào sản xuất công nghiệp có hiệu quả. Trước nan đề đó, hai nhà hoá học Đức, Fritz Haber (9/12/1868 – 29/01/1934, Giải thưởng Nobel năm 1918) và Carl Bosch (27/08/1874 – 26/04/1940, Giải thưởng Nobel năm 1934) từ phản ứng hoá học giữa azote và hydro (H) đã tổng hợp được ammonia bằng phương pháp nhanh, rẻ, tạo ra nguyên liệu chủ chốt sử dụng cho sản xuất phân bón. Khủng hoảng thực phẩm đã được giải quyết.

120 năm sau, nhân loại lại đứng trước một thử thách mới: hoàng hôn nghiêm trọng hơn những năm 70 của khủng hoảng năng lượng hầu như đang phủ xuống.

Trong bài “Dù thế nào Hoa Kỳ cũng sẽ khá hơn” (nhật báo Ba Lan Gazeta Wyborcza 27-28/09/208) nhà chính trị học Edward Luttwark nhận định rằng, mặc dầu Hoa Kỳ (và phần còn lại của thế giới) đang đối đầu với những hậu quả nghiệt ngã của cuộc khủng hoảng tài chính, “tất cả đang chứng tỏ rằng, một sự bùng nổ kinh tế mới với phong cách Mỹ đã bắt đầu, đấy chính là trong lĩnh vực năng lượng”.

Cùng bài, tác giả đưa ra ví dụ về đề án xe hơi chạy bằng điện của Israel, được xem là một bước ngoặt vô cùng to lớn bởi vì công nghệ đã sẵn sàng và giá một đơn vị thành phẩm rất thấp, vấn đề chỉ còn là thời gian thích ứng đưa nó vào sản xuất công nghiệp.

Nói cho cùng, không quá bất công, vì ngoài dầu mỏ và khí đốt, Thượng đế còn phóng khoáng rải ra cho trái đất những nguồn sống khác như uranium, than, gỗ, gió… và đặc biệt nhất là ánh sáng mặt trời và nước, nhưng con người chưa biết tận dụng hết tiềm năng của nó. Khi nước chưa tới chân, chưa ai muốn nhảy!

Nhưng giờ đây các nhà khoa học đang kiên tâm nghiên cứu, tìm bằng được năng lượng mới từ hai kho nguyên liệu thiên nhiên vô tận đặc biệt trên.

Nước

Mặc dù hàng trăm triệu người trên thế giới hiện không có điều kiện tiếp cận nguồn nước sạch (riêng Trung Quốc có khoảng 300-400 triệu) và nhiều vùng trên trái đất đang có nguy cơ bị sa mạc hoá, nhưng nguồn nước trên hành tinh dẫu sao vẫn rất dồi dào, lấy thẳng từ sông, hồ, “dễ như thò tay vào túi lấy đồ vật”.

Về nguyên tắc, đã từ lâu các nhà khoa học đều biết thực hiện hai tiến trình: một là, từ nước (H₂O) tách lấy hydro (H) và oxy (O) qua phản ứng hoá học; hai là, chế tạo với giá thành rẻ loại động cơ mà trong đó khí hydro biến đổi thành năng lượng. Tuy nhiên, nói dễ, làm khó, chỉ trong phòng thí nghiệm thôi thì một nhân viên thường cũng thực hiện được khi có đủ dụng cụ, nhưng từ thí nghiệm đến lúc đưa vào đời sống không đơn giản chút nào – tách được hydro và oxy, cũng như tạo ra năng lượng từ hydro – đều phải cần đến những cực điện (electrode) chuyển đổi làm bằng bạch kim (platinum). Quá đắt. Giá 1 kg platinum hiện giờ khoảng 40 ngàn Đôla ($). Cho nên, trong vài năm gần đây, một số nước đã sản xuất thử loại xe chạy bằng động cơ/nguyên liệu này, nhưng nếu sản suất đồng loạt thì đụng phải bài toán đau đầu: giá thành đội sổ không chấp nhận nổi. Tìm ra phương pháp hạ thấp giá thành là bài toán cạnh tranh quyết liệt trong cuộc chạy ma-ra-tông của những bộ óc thông thái.

Alexandre Stichin, kỹ sư trưởng Tổ hợp Hoá-Điện Ural (Nga) đã từng thiết kế và cho ra đời động cơ chạy bằng hydro. Tập thể kỹ sư ở đây cố gắng hết mình nhưng không thể làm giảm thấp nổi chi phí: một chiếc động cơ cho xe hơi kiểu Lada giá 370 ngàn Đôla! Stichin cho rằng, ít nhất mỗi năm phải xuất xưởng nửa triệu chiếc thì mới đáng công sức. Nói cho vui vậy thôi, chứ giá cao vút trời như vậy thì sẽ có bao nhiêu người mua? Cũng như hãng Honda của Nhật Bản, trong tháng 7 vừa qua công bố bắt đầu sản loạt xe hơi đầu tiên chạy bằng nước, trong khi vẫn chưa tìm ra phương thức hiệu quả hơn, giá mỗi chiếc xe giá tới 60 ngàn Đôla. Honda dự tính đến cuối năm, giỏi lắm cũng chỉ bán được 20 chiếc!

Mặt trời

Không đại ngôn chút nào, có một nhà máy điện không bao giờ bị hư hỏng, tồn tại từ 4 tỷ năm nay và còn tiếp tục hoạt động 5 tỷ năm nữa. Chỉ cần con số thập phân nhỏ năng lượng của nó đưa xuống trái đất thôi là đủ cung cấp gấp vài chục lần mức cần thiết của cả nhân loại. Và như nước, cũng là năng lượng sạch. Tất nhiên, chúng ta hiểu ngay là mặt trời. Cho dù con người có xây dựng hàng ngàn lò phản ứng hạt nhân, nhà máy thuỷ điện, nhiệt điện, hay tua-bin chạy bằng sức gió cũng không bao giờ so sánh được với năng lượng của mặt trời chuyển xuống, nếu biết sử dụng nó hiệu quả.

Tuy nhiên, năng lượng thu được từ ánh sáng mặt trời chỉ tiện dụng vào những ngày thời tiết đẹp, trời cao, mây tạnh. Ngược lại, hoặc không hoặc nhận được rất ít khi thời tiết xấu và ban đêm. Vấn đề rất nan giải còn nằm ở chỗ, bằng cách nào để tích trữ năng lượng của nó. Cho đến nay, người ta không phải chưa giải quyết được vấn đề này, nhưng kém hiệu quả kinh tế vì giá thành quá cao, cũng tương tự như vấn đề cực điện bằng platinum.

Ai về tới đích trước

Cả hai điều gai góc nêu trên đã và đang được nhóm các nhà khoa học Hoa Kỳ của Massachusetts Institute of Technology (MIT) do giáo sư Daniel Nocera phụ trách – tìm cách chinh phục. Tạp chí khoa học Science mới đây công bố công trình của Daniel Nocera và Mattthew Kanan. Hai người đã chế tạo được thiết bị cho phép tách hydro và oxy ra từ nước qua tác động của cường độ điện thấp. Thêm nữa, tiến trình này thực hiện trong nhiệt độ bình thường của phòng ở và nước sử dụng có độ pH trung bình. Các nhà khoa học cho hay, chỉ cần lấy điện từ pin mặt trời, trong vòng 2,5 giờ sẽ nhận được số lượng hydro cần đủ để sưởi ấm cả nhà và nạp xe hơi.

Giống như rất nhiều sáng chế khoa học khác, hai nhà khoa học đã phát hiện một cách bất ngờ. Để tiến trình phản ứng tách hydro và oxy nhanh hơn, họ lần lượt cho thử nhiều loại chất xúc tác khác nhau vào nước. Cuối cùng họ thấy, chỉ cần cho vào nước loại muối cobalt đơn giản nhất (giá 100$/kg) và phosphate (giá khoảng 1$/kg) để thực hiện quá trình điện phân, lúc ấy, thay thế cho một cực điện bằng patinium đắt đỏ có thể là một ống thuỷ tinh được phủ hợp chất indium (In) và kẽm (Zn) (giá thành khoảng 1.540$/kg). Vẫn còn lại điểm yếu – cực điện thứ hai cần thiết cho việc tách hydro – phải bằng platinum. Thế nhưng, chỉ như vậy thôi cũng đã tiết kiệm được chi phí rất lớn.

Một thành công nữa của sáng chế này là, thiết bị do họ chế tạo gần như có thể sử dụng vĩnh viễn vì không những các cực điện không bị bào mòn, mà chất xúc tác cũng chỉ cho vào nước một lần, nhờ tiến trình hoạt động có tính tuần hoàn. Toàn bộ việc sử dụng thật đơn giản: đổ nước và lấy điện từ pin mặt trời.

Cho đến nay, tiến trình điện phân tách hydro và oxy trong công nghiệp có nhiều nhược điểm so với công nghệ của Nocera, vì giá thành các cực điện quá cao và phải thực hiện trong một môi trường định chuẩn.

Giáo sư James Barber của Imperial College London làm việc chung trong nhóm của MIT nói: “Sáng chế này mang ý nghĩa vô cùng lớn lao cho tương lai của con người. Nó mang tính vô giá vì giúp cho chúng ta tìm ra công nghệ làm giảm đi sự phụ thuộc vào dầu mỏ, đồng thời hỗ trợ cho cuộc tranh đấu với sự thay đổi khí hậu”.

Vậy sẽ tiếp tục ra sao với các vấn đề còn lại: điện từ pin mặt trời và cực điện thứ hai bằng platinum? Theo giáo sư Nocera, tận dụng công nghệ mới, các nhà khoa học sẽ có cách giải quyết và trong vòng không tới 10 năm nữa, một cuộc cách mạng năng lượng thực sự sẽ nổ ra và nó chống lại mọi hạn chế và sự tập trung hoá nguồn năng lượng, cũng như phân phối nó.

Đúng vậy. Điều ông nói hoàn toàn có cơ sở. Trước hết, về pin mặt trời. Nhà khoa học Hoa Kỳ – giáo sư Marc Baldo, cũng của MIT, nói rằng, các tấm (panel) để làm pin mặt trời hiện tại quá đắt vì được đưa vào công nghiệp sản xuất các chất bán dẫn. Ông đã tìm ra phương pháp làm giảm giá thành đi 40 lần. Thay vì đặt panel lên toàn bộ bề mặt, ông lắp nó xung quanh, còn ở giữa đặt những tấm kính màu với vai trò thu hút ánh sáng mặt trời. Các tia nắng hội tụ vào các tấm kính màu này không gì khác hơn là qua các sợi cáp quang. Theo ông, sáng chế của ông chỉ trong vòng 3 năm nữa sẽ được bán ra thị trường với các sản phẩm ở dạng tấm lợp nhà hay kính cửa sổ. Điện pin mặt trời với giá đắt gấp ba điện thông dụng hiện nay sẽ sụt đi thê thảm. Cửa sổ nhà ở của chúng ta sẽ được lắp bằng những tấm kính màu điện quang…

Trong khi đó, một nhóm nhà khoa học khác của Australia (Úc) do giáo sư Winther-Jensen điều hành, đang thiết kế một loại cực điện dùng cho phản ứng tách hydro. Các nhà khoa học Úc không sử dụng chất platinium mà dùng polymer. Hiện nay polymer rẻ hơn platinum 30 lần, nhưng vào năm 2011, khi hết hạn quy định của sáng chế sản xuất polymer PEDOT, chi phí sẽ còn hạ thấp nữa.

Và Nocera cùng với Winther-Jensen đồng ý với nhau rằng, kết hợp hai sáng chế của họ sẽ làm giảm đi vài chục lần chi phí sản xuất thiết bị cung cấp năng lượng mới cho các gia đình và xe hơi.

Kết luận

Dù trong thập niên trước mắt vẫn phải đối diện với giá năng lượng đắt đỏ và những khó khăn nghiêm trọng từ suy thoái kinh tế thế giới, một viễn cảnh tươi sáng đang tiến dần đến hiện thực. Với cuộc cách mạng năng lượng mới, cuộc sống của con người sẽ có rất nhiều thay đổi và chắc chắn những ông chủ sạp dầu lớn hung hăng, khó chịu như Iran, Nga hay Venezuela sẽ phải thay đổi giọng nói và cách hành xử với khách hàng.

Cũng rất có thể vì lý do này mà dự án khổng lồ xây dựng đường ống dẫn dầu và khí đốt từ Nga qua Đức, xuyên biển Baltic chỉ là bản thiết kế nằm trong ngăn kéo. Đề án này bao gồm 147 km đường ống trên đất liền (4,2 – 5,7 tỷ Đôla) và 1.189 km dưới đáy biển (5,6 tỷ Đôla), đã không được Ngân hàng Trung ương của Liên hiệp Âu châu (ECB) hỗ trợ, do phản đối của các nước thành viên EU có biển Baltic như Ba Lan, Thuỵ Điển, Estonia, Latvia… – nên rất tốn kém, vì vốn phải vay từ các ngân hàng thương mại. Người ta còn nói rằng đề án này như cuộc chơi đỏ đen.

Stephen Bastos, chuyên gia người Đức của Hiệp hội Chính sách Đối ngoại nói với nhật báo Ba Lan Dziennik (3/10/2008) rằng, càng ngày càng thấy ở Berlin dư luận về dự án đầu tư trên có thể sẽ không thực hiện. – Không phải do sự nguội lạnh chính trị trong quan hệ với Nga, mà đơn giản là chi phí cho đề án Nordstream bắt đầu tăng, ví dụ như chi phí bảo vệ môi sinh và thật bất an khi đường ống tiến gần tới biên giới Đức thì các nhà đầu tư thấy không đáng để thực hiện – Stephen Bastos nói.

Warsaw, 5/10/2008

Tư liệu tham khảo

• Science, July 31, 2008
• Newsweek Poland số 40 (5/10/2008)
• http://peswiki.com/index.php/Directory:MIT:Daniel_Nocera:Catalytic_Electrolysis
• http://web.mit.edu/newsoffice/2008/chesonis-0422.html
• http://www.news.com.au/couriermail/story/0,,24123955-5010760,00.html
• http://eecsfacweb.mit.edu/facpages/baldo.html
• http://www.rle.mit.edu/organic/faculty.html

© 2008 talawas

Tiếp theo kỳ trước: Ngược chiều thế giới [1]: Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới

Nhiệt Huyết: Còn nhớ lần trước chúng ta đã điểm qua xu hướng ngược chiều thế giới thứ nhất của Việt Nam: tiêu xài năng lượng xa xỉ, chạy đua xe cộ to công suất lớn, gây ô nhiễm cao hơn không phải trả giá mà còn được trợ giá nhiều hơn v.v. Lần này chúng ta tiếp tục loạt bài thú vị này của tác giả Bùi Văn. Bài này đi vào xu hướng cung cấp năng lượng ngược chiều thế giới của ta, mà chủ yếu liên quan đến việc sản xuất thủy điện tràn lan, thời vụ.

▪

Nguồn: Vietnamnet

Miền Bắc đang xôn xao trận lũ đầu mùa, đến nay đã làm hơn 200 trăm người chết, bị thương và mất tích. Nhưng với ngành điện, đây là một dấu hiệu cho thấy lại sắp qua đi một mùa thiếu điện và cắt điện tràn lan. Chỉ trước đây một tuần, đài phát thanh vẫn đưa tin các hồ thủy điện đang ở mực nước chết.
Đặc điểm của nguồn nước cho thủy điện là mang tính thời vụ. Vào mùa mưa, các đập phải xả đáy do thừa nước. Vào mùa khô, người dân và doanh nghiệp lại giật mình thon thót khi nghe thông báo đập nước này hay hồ kia xuống đến mực nước chết. Mặc dù những thông báo này chẳng đáng giật mình, vì chuyện này năm nào cũng xảy ra. Còn ngành điện thì đến hẹn lại lên, xin người dân thông cảm cho lý do khách quan!

Nhà máy thủy điện Hòa Bình (ảnh: Báo ảnh Việt Nam)

So sánh cơ cấu nguồn điện
Từ việc hàng năm cứ đến mùa khô lại thiếu điện nghiêm trọng, liệu có nên nhìn lại: công cuộc hiện đại hóa của Việt Nam có phải là “con tin” của thời tiết?

Tính đến cuối năm 2006, thủy điện chiếm 43% công suất ngành điện toàn Việt Nam. Có những thời điểm thủy điện đã chiếm đến 70% sản lượng điện quốc gia (theo báo cáo trong một hội thảo năm 2007). Trong khi đó, trên thế giới thì thủy điện chỉ chiếm 16-19% tổng lượng điện phát ra.

Ở Thái Lan, năm 2008 thủy điện chiếm 6% tổng sản lượng điện, con số này đã giảm so với 6,6% vào năm 2003.

Ở Mỹ, thủy điện chiếm 9% tổng sản lượng điện cả nước.

Ngay cả ở Trung Quốc, nơi có những đập thủy điện thuộc hàng lớn nhất thế giới, thì vào năm 2008 thủy điện chỉ chiếm 15% tổng sản lượng điện cả nước.

Bài viết này tuyệt đối không phản đối việc phát triển thủy điện. Tuy nhiên, rất cần đặt câu hỏi tại sao các nguồn điện khác ở Việt Nam lại không phát triển kịp, để đến nay các nguồn này chiếm chiếm tỉ lệ quá thấp so với thế giới?

Đối chiếu với tiềm năm, các chuyên gia năng lượng ước tính đến năm 2015 Việt Nam sẽ cơ bản khai thác hết tài nguyên thủy điện. Trong khi đó, một nghiên cứu của Liên hợp quốc năm 2005 cho thấy thế giới mới khai thác 15% tiềm năng của thủy điện.

Tuy thủy điện có cho phí vận hành thấp, nhưng chi phí đầu tư để xây dựng thủy điện lại cao hơn nhiều so với loại hình sản xuất điện khác. Việt Nam là một nước nghèo, nhưng về tỉ lệ thủy điện của chúng ta lại vượt trên thế giới, vượt trên cả những nước giàu hơn chúng ta. Có phải Việt Nam dư thừa vốn?

Việt Nam thiếu hay thừa vốn?

Câu chuyện về dư thừa vốn (hay lãng phí) không chỉ thấy ở một ngành. Một ví dụ là khoản đầu tư gần nửa tỉ USD cho cầu Thanh Trì ở Hà Nội, cầu đã hoàn thành từ tháng 11/2006, nhưng đã gần 2 năm vẫn chưa chính thức đưa vào khai thác. Theo một ước tính, mỗi ngày chậm đưa vào khai thác làm thiệt hại khoảng 5 tỉ đồng. Cầu Thủ Thiêm tại TP. HCM đã thông xe từ ngày 9/1/2008 với công bố: hoàn thành trước kế hoạch… 1 ngày! Nhưng từ đó đến nay, cây cầu 6 làn xe này vẫn chủ yếu để đi bộ ngắm cảnh. Đường dẫn ở cả hai đầu vẫn là những mớ ngổn ngang, và thậm chí im lìm bất động. Phần xây dựng cầu đòi hỏi cao về công nghệ và vốn thì đã hoàn thành. Phần đường dẫn chưa thể hoàn thành vì những lý do như quy hoạch và giải tỏa. Thế mới thấy, vấn đề không phải là vốn hay công nghệ, mà là trình độ quản lý.

Nhiều nhà máy thủy điện của Việt Nam như Hòa Bình và Thác Bà đã được xây dựng bằng vốn viện trợ từ những năm 60-70. Vì vậy, giá thành đến nay rất thấp. Theo tiết lộ của Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình năm 2007, giá thành điện của nhà máy thủy điện Hòa Bình được hạch toán ở mức 97 đồng/kWh.

Nếu lấy giá thành điện gồm cả những yếu tố gần như “cho không” này để đi thương lượng, thì chẳng ai muốn xây nhà máy nhiệt điện mới.

Các nước đều muốn có nguồn điện rẻ. Nhưng so với chi phí sản xuất ra một đơn vị điện, dù là loại hình điện nào, thì cũng thấp hơn rất nhiều so với tổn thất của việc đơn vị điện đó bị cắt, đặc biệt là cắt đột ngột.

So sánh cơ chế quản lý

Đã có bao nhiêu than phiền về sự độc quyền của ngành điện. Nhưng để hóa giải sự độc quyền này, thì công luận chưa có hướng thảo luận nào ngoài việc… chờ đợi.

Thế giới phân chia ngành điện ra làm ba công đoạn: sản xuất, truyền tải, và bán lẻ. Về nguyên tắc, trục truyền tải được coi là độc quyền tự nhiên. Khó có thể hình dung một đất nước lại có nhiều đường trục truyền tải của những công ty khác nhau.

Nhưng sản xuất và bán lẻ thì có phải có nhiều đơn vị tham gia. Toàn bộ hệ thống cũng giống như một cái cây: chỉ có một thân, nhưng có nhiều rễ và nhiều cành.

Hệ thống độc quyền ở khúc giữa (cái thân cây) lại quản lý luôn cả rễ (sản xuất), thì tất yếu sẽ có sự phân biệt đối xử giữa nguồn điện “trong nhà” và nguồn điện “bên ngoài”. Điều này đã xảy ra, gần đây nhất là những khúc mắc giữa Tập đoàn Điện lực và những nhà máy điện của Tập đoàn Dầu khí.

Ngày 7/8, Phòng Thương mại và Công nghiệp Cần Thơ đã tổ chức một buổi tọa đàm với các doanh nghiệp. Một con số được nêu ra: trong năm 2007 khu công nghiệp Trà Nóc chịu 275 lần cắt điện đột xuất. Các doanh nghiệp đang bàn nhau cùng làm đơn kiện ngành điện đòi bồi thường thiệt hại. Nhưng hợp đồng mua bán do ngành điện soạn, tất nhiên trong đó đã gài đủ các điều khoản để khó có chuyện bồi thường xảy ra. Độc quyền làm cho khách hàng không có lựa chọn nào khác.

Mấy năm trước, trong tạp chí kinh tế nọ của Việt Nam đã có một lập luận, tưởng như hài hước nhưng tác giả lại có ý định nghiêm túc. Đó là: độc quyền mang lại siêu lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp. Độc quyền là xấu nếu chủ doanh nghiệp đó là tư nhân. Nhưng độc quyền là tốt nếu đó là doanh nghiệp nhà nước (thuộc sở hữu toàn dân), vì như vậy là toàn dân được hưởng siêu lợi nhuận!

Căn cứ theo cái lý thuyết kinh tế lạ lùng đó, độc quyền điện đúng ra phải mang lại lợi ích cho toàn dân. Nhưng cơ cấu nguồn điện khác với thế giới, thiếu điện, cắt điện đột xuất… lại làm khổ toàn dân. Phải chăng khái niệm toàn dân trong hai trường hợp này không giống nhau?

• Bùi Văn

Các bạn hãy cùng tham khảo danh sách này và cùng tham gia thảo luận. Bạn có đồng ý với các phát minh môi trường này không? Còn phát minh hay ho nào bị bỏ sót không?

Hãy thảo luận ngay bên dưới hoặc email về ecosolutions@cnn.com.

Danh sách hiện thời:

1. Xe đạp

   

   Đơn giản, sạch sẽ, hiệu quả và khỏe khoắn, nhiều người cho rằng xe đạp là phát minh môi trường vĩ đại nhất mọi thời đại.
   Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các loại xe đạp hiện nay, hoặc đang cân nhắc chuyển qua đi xe đạp, hãy tham khảo thêm tại trang Xe Đạp Ơi, một trang web chuyên về xe đạp và gìn giữ môi trường.

2. Năng lượng mặt trời
   

   

   Những tấm pin mặt trời với các tế bào quang điện có khả năng có khả năng biến đổi năng lượng mặt trời thành điện năng đang hứa hẹn là giải pháp năng lượng cho tương lai.
   Nếu bạn thấy chưa có khả năng để lắp đặt các tấm pin lớn hay bình nước nóng chạy năng lượng mặt trời, hãy thử qua các sản phẩm nhỏ gọn như pin quang điện hay sạc điện thoại mặt trời đa năng. Đọc thêm tại Xanh blog.

3. Bộ lọc khí xe hơi (catalytic converter)
   

   

   Trông giống như là ống pô xe và cấu tạo cực kỳ đơn giản, bộ lọc khí thật ra có một vai trò to lớn trong việc giảm thiểu khí thải gây ô nhiễm từ xe hơi. Trong bộ lọc này có chứa các chất xúc tác giúp phân hủy hoặc biến đổi các chất độc trước khi thải ra ngoài. Phát minh này xứng đáng có một chỗ trong danh sách này. Đọc thêm về catalytic converter tại đây và đây.

4. Đèn compact huỳnh quang
   

   

   Đã khá phổ biến bởi tính hiệu quả và khả năng tiết kiệm năng lượng vượt trội, đèn compact huỳnh quang rõ ràng là một giải pháp đáng giá và là một trong những phát minh môi trường tốt nhất.

5. Phương pháp tránh thai
   

   

   Bạn thử nghĩ xem tại sao

6. Năng lượng gió
   

   

   Một tua-bin sản xuất điện từ gió có thể làm việc quanh năm và đủ cung cấp điện cho vài hộ gia đình. Quá sạch và hiệu quả. Vài người cho rằng đây là phát minh môi trường đáng giá nhất.

7. Xuất bản trực tuyến
   

   

   Một số người khác lại cho rằng chính sự phát triển của công nghệ thông tin mở đường cho việc xuất bản nhiều ấn phẩm trực tuyến là một trong những nhân tố giảm thiểu ô nhiễm môi trường quan trọng.

8. Thủy điện
   

   

   Việc xây dựng một nhà máy thủy điện chắc chắn là không tránh khỏi tác hại đến môi trường, tuy nhiên vẫn có nhiều người bầu chọn cho thủy điện như là một giải pháp năng lượng thực tế.

(Còn nữa. Sẽ cập nhật thêm ảnh và link.)