Ý tưởng của bài viết rất đơn giản và thú vị: Việt Nam nên áp dụng DST hoặc chuyển sang sử dụng múi giờ UTF+8 để tiết kiệm thêm nhiều năng lượng.

Nguồn bài viết: Việt Nam và cơ hội có thêm hàng trăm “giờ Trái Đất” — Tác giả: Đàm Quang Minh, đăng trên Minh Biện.

Sự kiện giờ Trái Đất diễn ra vào 20h30 ngày 28 tháng 3 năm 2009 đã gây được sự chú ý to lớn trong công chúng. Sự kiện này nhằm ủng hộ cho tiết kiệm năng lượng chiếu sáng giúp giảm thiểu ảnh hưởng ấm lên toàn cầu. Tuy nhiên chúng ta lại không biết rằng, có thể chỉ bằng một quyết định đơn giản hơn, Việt Nam có thể có thêm hàng trăm giờ Trái Đất của tất cả người dân.

Khái niệm về DST?

Khái niệm DST (Daylight saving time) có nghĩa là Tiết kiệm ánh sáng ban ngày được một nhà khoa học người New Zealand tên là George Vernon Hudson đưa ra lần đầu tiên vào năm 1895 và hiện nay đang được rất nhiều quốc gia sử dụng (i). Thậm chí sớm hơn, Benjamin Franklin đã đề cập tới điều này vào năm 1784 (ii). Điều này dựa trên sự thay đổi thời gian mặt trời mọc và lặn trong mùa hè và mùa đông. Ca dao Việt Nam cũng có câu “Đêm tháng 5 chưa nằm đã sáng, ngày tháng 10 chưa cười đã tối”. Chính sự chênh lệch thời gian này khiến vào những ngày mùa hè có mặt trời mọc sớm hơn. Sự khác biệt này càng ở vĩ độ cao càng rõ nét khiến cho một số quốc gia gần vùng cực có thể có đêm trắng hay hiện tượng mặt trời không lặn trong một số ngày trong năm.

Các quốc gia sử dụng DST có màu xanh, các quốc gia đã từng sử dụng DST có màu cam và các quốc gia chưa từng sử dụng có màu đỏ.

Việc chuyển từ giờ mùa hè sang giờ mùa đông hay còn gọi là áp dụng DST nhằm sử dụng giờ mùa hè muộn hơn, tận dụng thời gian chiếu sáng của mặt trời cho các hoạt động của con người. Nước Mỹ trong năm 2007 nhằm tiết kiệm hơn nữa năng lượng đã gia tăng thêm 3 tuần cho chính sách này. Chính sách này được cho là có lợi về nhiều mặt từ kinh tế do tiết kiệm năng lượng, an ninh do thời gian chiếu sáng vào buổi tối tăng, và nhiều lĩnh vực khác. Thực tế là rất khó thống kê được tất cả ảnh hưởng kinh tế của việc sử dụng DST nhưng ước tính tiết kiệm được khoảng 0,5% sản lượng điện quốc gia, trong đó có những ngành như du lịch có thể tiết kiệm được đến 3% chi phí (iii).

Thực tế của Việt Nam

Trong bài này tôi lựa chọn một số thành phố trong khu vực Đông Nam Á, thành phố có vĩ độ gần Việt Nam để so sánh. Theo kết quả của số liệu này thì các thành phố của Việt Nam có thời gian mặt trời mọc thuộc loại sớm nhất.

Thời gian mặt trời mọc trung bình của Việt Nam so sánh với các thành phố trên thế giới

Theo đó, thời gian mặt trời mọc trung bình tại Việt Nam là vào lúc 5:44 sáng trong đó Hà Nội là 5:47; TP Hồ Chí Minh 5:43; Nha Trang 5:32 và Điện Biên muộn nhất là 6:00. Nếu xét các thủ đô trong khu vực chỉ có Manila của Philippin là mặt trời mọc sớm hơn Việt Nam vào lúc 5:45 còn lại là Singapore lúc 6:59; Bangkok lúc 6:07; Hongkong lúc 6:14; Paris lúc 7:07; Florida lúc 6:50.

Thực tế là người dân Việt Nam đang trong xu thế đô thị hóa và càng ngày càng thức dạy muộn hơn. Giờ làm việc nhiều nơi hiện nay là 8h sáng, các cửa hàng thường mở cửa muộn lúc 9h hoặc muộn hơn. Thay vào đó thời gian đi làm về muộn hơn và nhiều hoạt động được diễn ra vào buổi tối.
Nếu xét thời gian mặt trời lặn thì Việt Nam là nơi mặt trời lặn thuộc diện sớm nhất. Chúng ta nhiều lúc chứng kiến vào mùa đông, khi giờ tan tầm thì mặt trời đã bắt đầu lặn và mọi phương tiện giao thông phải sử dụng đèn pha. Điều đó cũng gây tốn kém nhiên liệu cho các phương tiện giao thông.

Thời gian mặt trời lặn trung bình của Việt Nam so sánh với các thành phố trên thế giới

Nếu xét thời gian mặt trời lặn trung bình ở Việt Nam là 18:01 thì tại Bangkok là 18:25; tại Singapore là 19:10; tại Florida là 19:02 và tại Paris là 19:29. Trong đó tại các quốc gia sử dụng DST như Mỹ là Pháp thì thời gian chênh lệch ra rất rõ nét. Người dân nước này có hơn Việt Nam từ 1 giờ đến 1,5 giờ ánh sáng vào buổi tối. Singapore tuy không dùng DST do ở vĩ độ thấp hơn nhiều nhưng lùi một múi giờ và họ cũng được hưởng nhiều giờ sáng ban ngày hơn.

Việt Nam nên làm gì?

Việc sử dụng DST ở Việt Nam có thể là không quá cần thiết do về cơ bản Việt Nam ở vĩ độ khá thấp, chỉ có một số quốc gia Trung Mỹ cùng vĩ độ Việt Nam sử dựng chế độ này. Tuy nhiên, Việt Nam có thể sử dụng một múi giờ hợp lý hơn để tiết kiệm năng lượng. Thực tế là nếu thời gian mặt trời mọc vào khoảng 6:45 sáng thì mức độ ảnh hưởng cuộc sống vào một ngày mới là không quá lớn trong khi đó tất cả mọi người đều thêm được 1 giờ ánh sáng vào buổi chiều (chưa thể ai đi ngủ vào 7h tối). Giờ tan tầm cũng sẽ vẫn có đủ ánh sáng quanh năm và dòng người trong đô thị sẽ cảm thấy dễ chịu hơn khi không có cảm giác phải về nhà khi buổi tối. Nhiều gia đình vẫn có thể sử dụng ánh sáng ban ngày trong lúc đi chợ và chuẩn bị bữa cơm chiều. Tất cả người dân Việt Nam mỗi năm sẽ có thêm 365 giờ Trái Đất. Nếu được thực hiện thì chỉ theo ước tính đơn giản, Việt Nam cũng sẽ tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng từ việc tiết kiệm năng lượng.

——
(i) George Gibbs (2007-06-22). “Hudson, George Vernon 1867–1946″. Dictionary of New Zealand Biography.
(ii) http://www.timeanddate.com/time/aboutdst.html
(iii) Myriam B.C. Aries; Guy R. Newsham (2008). “Effect of daylight saving time on lighting energy use: a literature review” (PDF). Energy Policy 36 (6): 1858–1866.

Ngành nào, lĩnh vưc nào, địa phương nào cũng đang có những chuyện lạ xảy ra một cách tự nhiên! Vì sao vậy? Phải giải quyết thế nào đây? Diễn đàn VietNamNet xin mời quý vị cùng tham gia.
[...]
Vì sao hàng chục năm nay, các nhà máy, các cơ sở sản xuất xả nước ào ào ra sông, ra ruộng làm tổn hại môi trường, làm khổ người dân mà những người có trách nhiệm, những ngành có trách nhiệm không nghe, không thấy, để rồi bây giờ ai cũng kiên quyết đề nghị cấp này, cấp khác xử lý? Và có những việc lớn hơn, chẳng hạn vì sao tỷ lệ tăng trưởng cả nước giảm mà qua báo cáo địa phương nào cũng tăng?

Nhưng hãy bắt đầu từ những việc cụ thể quanh ta, chẳng hạn vì sao đã có quy định cấm hút thuốc tại nơi công sở mà vẫn nhan nhản khắp nơi, thậm chí có người tỏ ra rất lạ khi nghe có chuyện đã cấm hút thuốc nơi công sở. Vì sao, con ta đi học, học đêm học ngày mà vẫn phải đi học thêm? Tại sao con ta học nhiều thế mà vẫn bị coi là chất lượng giáo dục sút giảm?

Ngành nào, lĩnh vực nào, địa phương nào cũng đang có những chuyện lạ xảy ra một cách tự nhiên! Vì sao vậy? Phải giải quyết thế nào đây? Diễn đàn VietNamNet xin mời quý vị cùng tham gia trao đổi chủ đề này qua những ví dụ cụ thể mà chúng ta đang gặp thường ngày.

Các bạn tham gia cho vui. Nếu rảnh tôi cũng muốn đóng góp vài ý kiến về các vấn đề môi trường.

(

Nguồn: Tuần Việt Nam — Bài của KTS. Trần Thanh Vân

Trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được – đó còn là cái may cho chúng ta. Nhưng bên cạnh đó là bài học để ta kịp thời sửa sai.

Lời cảnh cáo cuối cùng

Báo chí đưa tin rằng đây là trận mưa lớn từ 35 năm nay. Nói như thế chưa chính xác. Tôi cho rằng đây là trận mưa khủng khiếp đầu tiên đổ xuống Hà Nội vào lúc thời tiết sắp sang đông, và khủng khiếp hơn nữa vì nó đã cướp đi của Hà Nội hơn hai chục mạng người, còn làm thiệt hại bao nhiêu của cải vật chất thì không tính xuể.

Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường. Ảnh: VietNamNet

Tôi lặng lẽ chiêm nghiệm câu hỏi: “Trận mưa đến lúc này là may hay rủi?”

Nói rủi thì rõ quá rồi, trận mưa đến rất bất thường, làm mất người mất của như thế, không rủi sao được!

Nhưng tôi vẫn cứ cố lấy hết can đảm tự khẳng định lại rằng: rất may, trận mưa đổ xuống lúc này, mực nước sông Hồng không còn quá cao, nước ở trong bơm ra, sông bên ngoài vẫn tiếp nhận và cuốn đi ra biển được. Nếu trận mưa này đến vào mùa nước đang lên to, thuỷ triều dâng cao, trong bơm ra, ngoài ngấp nghé tràn vào, thảm hoạ sẽ khủng khiếp khôn lường.

Qua phố Hàng Đậu, sang Phan Đình Phùng, rẽ sang Lý Nam Đế, rồi đến phố Cửa Nam … mưa vẫn rơi nhưng phố sạch tinh, không nơi nào bị ngập. Hầu hết các khu phố cũ xây từ thời Pháp vẫn bình yên. Bà bán nước cho biết mấy ngày qua nước có ngập đôi lúc ở đôi nơi, nhưng rồi lại tiêu đi ngay, xưa nay vẫn thế.

Báo chí đưa tin, Hà Nội bị ngập sâu nhất và nặng nề nhất là ở quận Hoàng Mai, khu vực phố Tân Mai, Trương Định, Kim Ngưu… Khu vực này xưa nay vẫn thấp nhất Hà Nội, nguyên xưa kia là các làng làm đậu phụ, trồng rau.

Vùng này có rất nhiều ao hồ, bây giờ ao hồ bị lấp hết để xây nhà và để bán cho người mới đến tiếp tục xây nhà, dân mỗi ngày một đông. Tình trạng nhà nước chạy theo trào lưu tự phát của dân là nguyên nhân đẻ ra tấm áo rách nát như vậy cũng thật dễ hiểu.

Nhưng, đau đớn hơn cả lại chính là khu Trung tâm đô thị mới Mỹ Đình – nơi quy hoạch được coi là chuẩn mực và hiện đại, không gian rộng mênh mông, những toà nhà nghênh ngang như Trung tâm Hội nghị Quốc gia hay Toà nhà Keangnam 70 tầng vừa làm xong phần móng … nhưng nước ngập cũng mênh mông như biển.

Phải chăng là rất may khi khu vực này chưa xây dựng xong, đất còn rất rộng để kịp sửa sai? Và phải chăng là tai hoạ xảy ra vào mùa này nên kịp làm mọi việc trong những ngày khô ráo sắp tới? Vì biết đâu năm sau sẽ có những trận mưa khủng khiếp hơn.

Tôi nghĩ là phương án sửa sai có rất nhiều để chọn, một trận lụt ngắn cảnh cáo kịp để giúp mọi người tỉnh ngộ.

Phớt lờ khoa học

Từ năm 1981 đến 1985, Viện Quy hoạch tổng hợp thuộc Uỷ Ban Xây dựng cơ bản Nhà nước (Viện QHĐTNT – Bộ XD ngày nay) có một chương trình NCKH cấp Nhà nước: “Bảo vệ Môi trường vùng Đông Nam Bộ” do GS Viện trưởng, KTS Đàm Trung Phường (đã mất) làm chủ nhiệm chương trình.

Mùa hè năm 1983, chúng tôi có ba bốn đề tài cùng có kế hoạch đi công tác thực tế 2 tháng ở TP Hồ Chí Minh, các khu cao su Phú Riềng, Phước Long, các vùng kinh tế mơí ở tỉnh Đồng Nai, Sông Bé. Kết quả nghiên cứu tận tuỵ thời kỳ đó cũng được Uỷ ban KHNN nghiệm thu và đánh giá cao.

Ngày đó đã có đề tài nói đến triều cường sẽ dâng cao và độ chua phèn, độ nhiễm mặn sẽ làm suy thoái nhiều vùng đất canh tác, có đề tài còn đề xuất cần học tập và hợp tác nghiên cứu kỹ thuất hệ thống đê ngăn biển của Hà Lan để áp dụng vào nước ta.

Rất tiếc, kết quả đó chỉ để nói… cho vui. 25 năm qua, không thấy ai nhắc lại việc đó.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng. Ảnh: VietNamNet

Tại sao kết quả nghiên cứu của người đi trước không thể được người đi sau xem lại để kế tục và phát triển? Phải chăng các đề tài NCKH vẫn chỉ được coi là thứ hương hoa như lá rau thơm rau mùi trang trí trên một mâm cỗ đầy thịt cá mà thôi?

Trước khi bàn đến chuyện kinh phí cho khoa học và đãi ngộ với những người làm công tác khoa học, tôi mong những người đại diện cho giới khoa học, hiện có trách nhiệm trong chính quyền ý thức được sứ mạng của mình là đưa được kết quả nghiên cứu khoa học vào cuộc sống thực tiễn. Việc này thật khó, nhưng phải làm bằng được vì đó chính là mục đích của công tác nghiên cứu khoa học.

Những năm gần đây, thông tin truyền bá kết quả nghiên cứu khoa học đã trở nên phổ biến và mọi người tiếp cận với nó thuận lợi hơn,. Nhưng như vậy không có nghĩa là ai ham hiểu biết thì cứ việc, còn ai không thích thì có quyền phớt lờ.

Ví dụ như vấn đề hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên, băng tan, nước biển đang dâng cao, mưa gió thất thường, không đúng mùa, không đúng quy luật sẽ xây đến khốc liệt.

Người ta cũng cảnh báo rằng Việt Nam là một trong 4 quốc gia sẽ phải hứng chiụ nhiều hậu quả biến đổi môi trường nhất, cùng những thông tin hãi hùng là sẽ có 22 triệu người Việt Nam mất nhà cửa, Thành phố Hồ Chí Minh và một phần đồng bằng sông Hồng lẫn sông Mê Kông sẽ bị chìm trong nước biển… là những thông tin không còn xa vời nữa.

Ngay ở Hà Nội, nhiều bài báo của các nhà khoa học đã cho biết hơn 1000Km thượng nguồn sông Hồng sẽ đe doạ 300Km đi qua đồng bằng Bắc Bộ, trong đó nơi bị đe doa úng ngập đáng lo nhất sẽ là túi nước ở trung tâm đô thị mới Mỹ Đình nếu xẩy ra vỡ đê hoặc tràn đê, vì khu vực này đã lấp hết ao hồ và đang bị bê tông hoá.

Rất tiếc, các thông tin dự báo khoa học hình như không “lọt tai” những người có trách nhiệm, nên không hề có bất cứ một động thái nào thể hiện ý thức dự phòng.

KTS. Trần Thanh Vân

Chúng ta vẫn tự hào là người Việt thông minh, cần cù, hiếu học. Nhưng tại sao thông minh, cần cù, hiếu học như thế mà chúng ta lại kém hơn phần lớn nhân loại về mọi mặt, và ít tự do về mặt tinh thần hơn tuyệt đại đa số nhân loại? [...] 1000 năm trước, chúng ta đã áp dụng cách tuyển chọn người tài lãnh đạo đất nước qua con đường học vấn, đã có trường Quốc tử giám, trong khi ở phương Tây cùng thời gian, các vua chúa, quý tộc đều thất học.

[...]Gần hơn, 60 năm trước, 80% nhân loại cũng nghèo khổ, bần cùng, dốt nát như chúng ta. Nhưng trong 60 năm vừa qua đó, hầu hết trong số 80% trên đều đã vượt chúng ta và Việt Nam rớt lại trên con tàu phát triển, trong khi vẫn ảo tưởng rằng mình là lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc, của tiến bộ xã hội và dân chủ, của tư tưởng vô địch không thể nào sai. Nghịch lý thay, chính cái lúc chúng ta tưởng mình đang ở “đỉnh cao muôn trượng”, ở đỉnh cao của trí tuệ loài người ấy, thực ra chúng ta lại đang ở dưới đáy và đang tụt xuống ngày càng sâu xuống vực. Để rồi 50 sau, tới cuối thế kỷ 20 mới ngỡ ngàng nhận ra mình đang về bét, nằm trong số 10% nhân loại nghèo khổ nhất, trong số 5% nhân loại mất tự do nhất. 50 năm cũng là 2 thế hệ, và còn ít hơn tuổi thọ trung bình của một người. Cũng trong hai thế hệ ấy, người Hàn Quốc, người Đài Loan đã kịp leo lên tới gần đỉnh trong lúc chúng ta rơi xuống đáy.

Xung quanh một số chỉ số

Xếp hạng tự do báo chí của Việt Nam theo tổ chức Phóng viên Không biên giới (điểm càng thấp càng tốt).

Năm 2002: 131/139: 81,25
Năm 2003: 159/166: 89,17
Năm 2004: 161/167: 86,88
Năm 2005: 158/167: 73,25.
Năm 2006: 155/168: 67,25
Năm 2007: 162/169: 79,25
Năm 2008: 168/173: 86,17.

Như vậy, tính từ năm 2002, tự do báo chí Việt Nam tồi đi trong năm 2003, tiến bộ dần trong các năm 2004 tới 2006, nhưng lại tồi hẳn đi trong hai năm 2007 và 2008. Năm 2006 là năm báo chí Việt Nam tự do hơn cả, khi nền báo chí cách mạng được bọn tư bản thối tha cho là tự do hơn 13 nước trong tổng số 168 nước được khảo sát. Nhưng năm 2008, báo chí Việt Nam chỉ còn được đánh giá là tự do hơn 5 nước (trong 173 nước).

Trong năm 2008, báo chí Việt Nam tự do hơn những nước nào: Cuba, Miến Điện, Turkmenistan, Bắc Hàn và Eritrea. Ngoại trừ Việt Nam, tất cả các nước trên đều dưới sự cai trị của độc tài hay quân phiệt (Miến Điện). Ngoại trừ Miến Điện, những nước còn lại đều là những nước độc đảng (Miến Điện tuy chính quyền nằm trong tay một đảng và không có bầu cử tự do nhưng các đảng khác vẫn được phép hoạt động). Không ngoại trừ nước nào, tất cả các nước này đều nằm dưới sự lãnh đạo của các đảng Cộng sản hay XHCN, hoặc từng là Cộng sản hay XHCN.

Ở Turkmenistan chẳng hạn, khi Liên Xô sụp đổ, Đảng Cộng sản nước này đổi tên thành Đảng Dân chủ Turkmenistan và cấm tất cả các đảng khác hoạt động. Tổng thống nước này (mới chết cuối năm 2006), thành Tổng thống suốt đời, và tất cả các đại biểu Quốc hội do Tổng thống chỉ định. Ở Miến Điện, đảng lãnh đạo là đảng có khuynh hướng XHCN trong quá khứ, ở Eritrea cũng tình trạng tương tự. Còn Cuba và Bắc Hàn thì tất nhiên là Đảng Cộng sản lãnh đạo (giống Việt Nam).

Báo chí Việt Nam kém tự do hơn những nước nào: “người bạn lớn” Trung Quốc, nhà nước Hồi giáo cực đoan Iran, nước láng giềng cùng theo chế độ độc đảng Lào, các quốc gia độc tài Uzbekistan, Libya, Syria, Saudi Arabia…Vâng, báo chí Việt Nam còn ít tự do hơn báo chí các nước đó.

Một điều có vẻ như là nghịch lý nếu nhìn vào xếp hạng này là tự do báo chí của Việt Nam tồi hẳn đi trong hai năm 2007, 2008 là những năm mà những lãnh đạo được coi là cấp tiến (Minh Triết, Tấn Dũng) lên nắm quyền. Thậm chí cả TBT Nông Đức Mạnh cũng được coi là người trung dung chứ không hẳn là bảo thủ. Và tự do báo chí ngày càng bị bóp nghẹt dù giới lãnh đạo được coi là “cấp tiến”, trẻ trung, có học thức hơn trước.

Ngoài chỉ số tự do báo chí của Phóng viên không biên giới, còn có chỉ số tự do báo chí của FreedomHouse. Theo chỉ số này thì năm 2007, Việt Nam đứng thứ 170/195 về tự do báo chí, một kết quả cũng tương tự so với chỉ số của Phóng viên ko biên giới.

Một chỉ số đáng quan tâm khác là chỉ số tham nhũng của Transparency. Năm 2008, Việt Nam xếp thứ 121/178, với điểm 2,7/10 (càng cao, càng ít tham nhũng). Từ năm 2004 tới 2007, chỉ số tham nhũng của VN giữ nguyên là 2,6. Như vậy, có thể nói, bất chấp các quyết tâm (quyết tâm, quyết tâm, quyết tâm!) chống tham nhũng của Chính phủ, tham nhũng ở Việt Nam không hề giảm.

Một chỉ số liên quan khác là Economic Freedom của Heritage. Năm 2008, Việt Nam đạt 49,8/100 (càng cao càng tự do kinh tế), xếp hạng 135/165 nước. Chỉ số này được xây dựng dựa trên các đánh giá về mức độ tự do kinh doanh, tự do thương mại, ít tham nhũng…., tức là các chỉ số liên quan tới độ tự do trong môi trường kinh doanh. Quan sát bảng dưới chúng ta thấy, tự do kinh tế Việt Nam cũng thụt lùi trong hai năm 2007 và 2008 so với 2006.

Ngoài ra còn một số chỉ số khác như chỉ số chất lượng thể chế của WB. Chỉ số này tập hợp các dữ liệu về quyền tự do ngôn luận và quyền đại diện của người dân (voice and accountability), sự ổn định chính trị (political stability), hiệu quả chính quyền (government effectiveness), chất lượng chính sách (regulatory quality), hiệu lực pháp luật (rule of law) và kiểm soát tham nhũng (control of corruption) của hơn 200 nước và lãnh thổ trên thế giới. Trừ sự ổn định chính trị, tất cả các chỉ số trên của Việt Nam đều thấp hơn mức trung bình của thế giới. Trong đó nghiêm trọng nhất là quyền tự do ngôn luận và quyền đại diện của người dân, có sự tồi tệ hẳn từ năm 2005 tới 2007, và hiện nay Việt Nam ở trong số 7% tồi tệ nhất của thế giới về những quyền này. Cũng thụt lùi từ năm 2005 tới 2007 là hiệu lực của pháp luật và chất lượng của bộ máy chính quyền. Trong khi đó, theo đánh giá của WB thì Việt Nam có tiến bộ đôi chút trong việc kiểm soát tham nhũng trong cùng thời gian (tuy vẫn kém hơn 70% các nước về khả năng kiểm soát tham nhũng) và về chất lượng của chính sách (kém hơn 64% các nước).

Và đó là vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Nhìn chung tính theo mọi chỉ số (kể cả về thu nhập bình quân đầu người), Việt Nam thường xuyên kém hơn 70% các nước khác trên thế giới. Riêng trong lĩnh vực quyền tự do ngôn luận, quyền bầu cử và quyền tự do báo chí thì chúng ta kém hơn ít nhất là 90% các nước trên thế giới. Nếu tính theo dân số, vì Việt Nam là một nước đông dân nên chắc hẳn chúng ta sẽ nằm trong số 10% nghèo nhất và 5% kém tự do, mất nhân quyền nhất trên thế giới.

Và đó là tính cả một tỷ người ở châu Phi nơi chịu sự hoành hành bởi bệnh tật, nội chiến và các chính quyền độc tài ngu dốt. Nếu chỉ so với các nước xung quanh ta thì vị thế còn tồi tệ hơn nhiều. Thử hỏi ở châu Á này, ngoài Miến Điện và Bắc Hàn, còn có nước nào vừa nghèo hơn Việt Nam, vừa ít tự do hơn Việt Nam không? Tôi nghĩ là không.

Chúng ta vẫn tự hào là người Việt thông minh, cần cù, hiếu học. Nhưng tại sao thông minh, cần cù, hiếu học như thế mà chúng ta lại kém hơn phần lớn nhân loại về mọi mặt, và ít tự do về mặt tinh thần hơn tuyệt đại đa số nhân loại? Không phải vì “Chung quy là tại vua Hùng. Sinh ra một lũ vừa khùng vừa điên”. 1000 năm trước, chúng ta đã áp dụng cách tuyển chọn người tài lãnh đạo đất nước qua con đường học vấn, đã có trường Quốc tử giám, trong khi ở phương Tây cùng thời gian, các vua chúa, quý tộc đều thất học. Nhưng thôi, không nói chuyện quá khứ vì lịch sử nhân loại luôn thăng trầm, những trung tâm văn minh nhân loại như Ấn Độ, Ba Tư hay Ai Cập ngày nay đều là những quốc gia kém phát triển trong khi con cháu bọn người ăn lông ở lỗ hồi cổ đại ở châu Âu giờ lại chiếm hầu hết tài sản vật chất và tinh thần của nhân loại.

Gần hơn, 60 năm trước, 80% nhân loại cũng nghèo khổ, bần cùng, dốt nát như chúng ta. Nhưng trong 60 năm vừa qua đó, hầu hết trong số 80% trên đều đã vượt chúng ta và Việt Nam rớt lại trên con tàu phát triển, trong khi vẫn ảo tưởng rằng mình là lá cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc, của tiến bộ xã hội và dân chủ, của tư tưởng vô địch không thể nào sai. Nghịch lý thay, chính cái lúc chúng ta tưởng mình đang ở “đỉnh cao muôn trượng”, ở đỉnh cao của trí tuệ loài người ấy, thực ra chúng ta lại đang ở dưới đáy và đang tụt xuống ngày càng sâu xuống vực. Để rồi 50 sau, tới cuối thế kỷ 20 mới ngỡ ngàng nhận ra mình đang về bét, nằm trong số 10% nhân loại nghèo khổ nhất, trong số 5% nhân loại mất tự do nhất. 50 năm cũng là 2 thế hệ, và còn ít hơn tuổi thọ trung bình của một người. Cũng trong hai thế hệ ấy, người Hàn Quốc, người Đài Loan đã kịp leo lên tới gần đỉnh trong lúc chúng ta rơi xuống đáy.

Đại hội Đảng lần thứ mấy có đặt ra mục tiêu năm 2020 đưa Việt Nam thành một nước công nghiệp. Tôi không rõ định nghĩa nước công nghiệp theo tinh thần Văn kiện Đại hội Đảng như thế nào nhưng điều đó không quan trọng. Ngay hiện nay, tỷ lệ đóng góp trong GDP của công nghiệp và dịch vụ đều lớn hơn của nông nghiệp. Rất có thể năm 2020, tỷ lệ lao động trong ngành nông nghiệp sẽ thấp hơn trong công nghiệp và dịch vụ. Nhưng điều đó không giúp Việt Nam trở thành một nước công nghiệp thực sự, như Hàn Quốc đã làm và đạt được.

Điều quan trọng hơn là làm sao để Việt Nam không nằm trong số 10% hay 20% kém cỏi nhất của loài người, và vươn lên thành một nước trung bình. Đó cũng là làm sao để một công dân Việt Nam thực sự trở thành một công dân trung bình của thế giới. Hiện nay, chúng ta đang là những công dân hạng bét của thế giới. Và nếu như có ai đó trong chúng ta cảm thấy nhục nhã vì mình là công dân hạng bét của thế giới thì nỗi nhục nhã đó hoàn toàn có thể hiểu được. Nếu bạn là học sinh đội sổ trong lớp, bạn có thể cảm thấy nhục nhã hay xấu hổ, hay bình thường, thản nhiên, hay thậm chí còn vui vẻ sung sướng và tự hào. Cảm giác đó là quyền ở bạn, tùy quan niệm của bạn, hệ thống giá trị của bạn và sự giáo dục của bạn. Tôi không phán xét.

Chỉ có điều hãy bỏ đi những mặc cảm và sự ganh tị, những phỉnh phờ hay ru ngủ lẫn nhau. Hãy nhận thức rằng chúng ta đang dưới đáy. Chúng ta đã mất 2 thế hệ để cùng kéo nhau tụt xuống đáy (và trong cùng thời gian ấy, 4 triệu người đồng bào chết bất đắc kỳ tử, 2 triệu người biệt xứ ly hương). Liệu trong 2 thế hệ nữa, chúng ta có thể vươn ra khỏi đáy sâu ấy để ít nhất cũng trở thành những công dân trung bình của thế giới hay không?.

Hay một câu hỏi giản dị và dễ nhận thấy hơn, đến bao giờ chúng ta mới đuổi kịp Thái Lan, một nước trung bình trên gần như trên tất cả mọi khía cạnh (ngoại lệ có thể là về số lượng và chất lượng gái điếm) của thế giới. Thay vì thắc mắc tại sao nước Việt không giàu, tại sao Việt Nam chưa có giải Nobel…hãy thắc mắc tại sao Thái Lan lại giàu hơn Việt Nam, tại sao trường đại học Chulalongkorn bên Thái lại có số bài báo nghiên cứu trên tạp chí nghiên cứu quốc tế nhiều gấp hàng chục lần trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội, tại sao người dân Thái có thể biểu tình phản đối chính phủ mà không bị đàn áp…

Tất nhiên, tôi hoàn toàn không cho rằng Thái Lan là một hình mẫu để Việt Nam học tập. Trái lại, tôi nghĩ nước này trong quá khứ có quá nhiều yếu kém trong cách điều hành đất nước cả về chính trị lẫn kinh tế, khiến cho những nước có khả năng điều hành tốt như Đài Loan, Hàn Quốc, hay Malaysia vượt xa. Nhưng một quốc gia trung bình của thế giới như Thái Lan mà còn vượt xa Việt Nam đến thế thì trình độ phát triển thực sự của chúng ta là gì? Hãy nhìn vào đấy.

Bao giờ trên báo chí Việt Nam, câu hỏi đặt ra không phải là tới khi nào Việt Nam có giải Nobel hay đến khi nào người đẹp Việt Nam trở thành hoa hậu thế giới mà là tại sao nông dân Thái sống tốt hơn nông dân Việt, trường đại học Thái Lan lại có nhiều nghiên cứu tốt hơn đại học Việt Nam, tại sao gái Việt Nam lại phải sang Thái làm điếm, sang Trung Quốc lấy chồng chứ không phải là gái Thái sang Việt Nam làm điếm, gái Trung Quốc sang Việt Nam lấy chồng…Lúc đó thì mới gọi là biết nhìn vào mình hơn.

10 năm nữa, liệu có gái Tàu nào sang Nghệ An lấy chồng?

Đọc bài này thấy có mấy inconvenient truth:

• Giá điện sắp tăng (2009).
• Việt Nam là nước phí phạm điện vào loại top trên thế giới.
  Cùng tiêu thụ 1 kWh, chúng ta chỉ làm ra 0,87 USD, trong khi người láng giềng Philippines làm ra nhiều hơn gấp đôi (1,9 USD), người Hàn Quốc còn nhiều hơn, tới 2,2 USD. Chưa kể các nước tiên tiến, họ còn làm ra 3-5 USD.
• Bỏ ra quá nhiều vốn để đầu tư không hợp lý làm cho giá điện đội lên và ta phải móc túi trả thêm tiền.
• Ngược lại, nếu đầu tư hợp lý:
  Chẳng những nhà nước sẽ không phải lấy tiền đóng thuế của dân để đầu tư phí phạm vào hệ thống điện, mà người dân cũng sẽ trả tiền điện ít hơn. Nhà nước lại có thêm tiền để khuyến khích đầu tư phát triển năng lượng tái tạo, thứ của trời cho không hề cạn kiệt, mà lại rất thân thiện với môi trường.
• Chạy theo GDP đơn thuần mà không chú ý đến các tiêu chí này [hệ số đàn hồi và cường độ năng lượng] là phát triển một chiều, rất tai hại, tài nguyên cạn kiệt, môi trường bị tàn phá, đất nước ngày càng lún sâu vào tình trạng lạc hậu. Chỉ có một thiểu số nào đó được hưởng lợi.
• Vậy điện mất đi đâu?
  Chúng ta đang dùng những thiết bị gia dụng giống như người Phi, người Thái, mà đất nước họ sử dụng điện hiệu quả hơn hẳn ta, vậy tôi và bạn không phải là thủ phạm trong chuyện này. EVN và Bộ Kế hoạch – Đầu tư phải biết ai là thủ phạm.
• Tương lai không thể là bản sao quá khứ. (Đọc rồi sẽ hiểu.)

Yêu Người Như Thế Đó

Trước hết phải nói ngay rằng nếu bạn đọc nào nhìn cái tựa rồi lầm tưởng tôi đang mơ huyền mờ về cái chủ đề cũ rích là tình yêu trai gái thì bạn bị mắc lỡm rồi nhé. Chủ đề mà tôi định bàn đến hôm nay là “yêu người” – người theo nghĩa con người, nhân loại nói chung, chứ không đặc biệt nói về một cá nhân cụ thể nào.

Bây giờ nếu tôi hỏi bạn một câu hỏi này “bạn có yêu thương con người nói chung không?” có lẽ bạn sẽ bạn sẽ không muốn trả lời rằng bạn chẳng quan tâm gì đến con người nói chung. Và vì sợ bị đánh giá này kia, có khi bạn sẽ trả lời giống như những cô gái đi thi hoa hậu “tôi yêu thương nhân loại.” Nếu hỏi bạn rằng “bạn có yêu người Việt không? có yêu nước không?” thì chắc bạn sẽ mạnh dạn hơn khi trả lời “có”. Và nếu bạn trả lời như vậy, tôi sẽ lại hỏi bạn rằng “vậy làm sao tôi kiểm chứng được bạn trả lời thực lòng?” Và với câu hỏi này, có lẽ bạn sẽ bị ngắc ngứ và biết đâu lại giận tôi vì hỏi quá khó.

Dạo trước, tôi có đọc một quyển sách nhỏ có tựa là “The God’s Debris” – các mảnh vỡ của đấng tạo hóa. Sách nói về các chủ đề cao siêu như bản chất của tạo hóa, liên hệ giữa con người và tạo hóa và các vấn đề khác về vũ trụ, tồn tại, ý nghĩa của sự sống… trong đó có một phần bàn luận mà tôi thấy thú vị. Tác giả Scott Adams đặt ra một câu hỏi “nếu bạn quan tâm đến một người, làm thế nào để truyền đạt tình cảm của bạn?” Trước khi tôi mách bạn về câu trả lời của Scotts, hãy dành ra vài phút và tự trả lời.

Bạn hãy bật video này lên trước khi đọc tiếp…

Hãy nghĩ về lần đầu tiên bạn tỏ tình hoặc được người khác tỏ tình. Nếu như bạn đã từng có người yêu hoặc đã lập gia đình, thì nhiều khả năng là bạn đã có câu trả lời cho Scotts. Nếu các bạn đã có con nhỏ thì khả năng rất cao là câu trả lời của bạn đã rất gần với câu trả lời của y. Nếu bạn là một người có trái tim rộng lớn và đã nhiều lần xả thân giúp đỡ người khác thì bạn đã có câu trả lời đúng ý của Scotts rồi.

Vậy Scotts nói gì? Y cho rằng công cụ hữu hiệu nhất để truyền đạt tình cảm của mình là sự hi sinh. Điều này có lẽ đối với nhiều người thì chẳng có gì mới, có chăng chỉ là ta vẫn mơ hồ biết về nó nhưng không mạch lạc diễn đạt ra được mà thôi. Khi tôi nghĩ về bố mẹ mình, tôi thường hay nhớ đến những việc mà các cụ vẫn cặm cụi làm cho con cái trong suốt mấy chục năm qua. Khi tôi nghĩ về bà xã, tôi cũng thường nhớ về sự quan tâm chăm sóc của vợ đối với mình. Trước khi tôi lập gia đình, một người bạn của chúng tôi làm về tư vấn trước hôn nhân (premarital counseling) để trước mặt tôi hai cái li. Ông ta nói “tưởng tượng rằng cái li bên phải chứa những việc tốt mà anh làm cho vợ, cái li bên trái chứa những việc xấu mà anh gây ra cho nàng. Một việc xấu bỏ vào li bên trái sẽ làm tan biến mười việc tốt mà anh bỏ vào li bên phải. Để có một gia đình hạnh phúc thì anh nên tìm cách làm đầy cái li bên phải.”

Để truyền tải sự thương yêu của mình cho người khác, thì nhất thiết phải hi sinh một số những lợi ích riêng của mình. Sự thương yêu là một thứ mang tính định tính, không đo đếm được nhưng sự hi sinh thì lại có thể lượng hóa được ở mức độ nhất định. Và vì khả năng lượng hóa được của sự hi sinh, bạn có thể tự trả lời những câu hỏi như bạn thương yêu nhân loại đến mức nào hay bạn có yêu nước không.

Có bạn sẽ phản ứng với tôi rằng đôi khi sự hi sinh cũng cần có những bổi cảnh nhất định. Thí dụ muốn tỏ sự yêu thương trẻ thơ thì có khi phải cần đến bối cảnh chiến tranh khói lửa với một chú bé dễ thương đang ngồi khóc vì lạc mất bố mẹ, muốn bày bỏ lòng yêu nước thì cần phải có những giờ phút trọng yếu mà trong đó hành động của mình có thể thay đổi cả hướng đi của lịch sử. Tôi cho là những lập luận kiểu như vậy hơi mang tính Hollywood. Có lẽ chúng ta đã bị nhồi sọ từ lúc còn nhỏ bởi đủ thứ loại phim ảnh, tiểu thuyết và những câu chuyện ít phần thực và nhiều phần hư về các anh hùng cứu thế để cuối cùng chúng ta đánh đồng các hành động đó với sự hi sinh mà thấp hơn thế thì chỉ là những việc tầm thường không đáng làm. Thực tế chúng ta không cần những bối cảnh bi tráng mới có thể biểu lộ sự hi sinh của mình. Lối nghĩ mang tính Hollywood nói trên khiến chúng ta lười nhác hơn đơn giản vì những bối cảnh bi tráng ấy thường chẳng mấy khi diễn ra, và vì thế, nhiều khi ta đi suốt cuộc đời mình mà chẳng một lần giang vòng tay nhân ái.

Có bạn cũng sẽ phản ứng với tôi rằng chỉ cần làm tốt việc mình đang làm thì cũng là đóng góp với xã hội rồi. So một người giàu mỗi năm đóng 1 tỉ tiền thuế với một người trung lưu mỗi năm đóng góp từ thiện 10 triệu đồng thì ai hi sinh nhiều hơn ai. Thực ra đây là một lối nói ngụy biện. Sự hi sinh chỉ có khi hành động của một người là tự nguyện. Bạn đóng thuế cao là bởi vì bạn đang tối đa hóa lợi ích của bạn khi biết rằng không làm vậy sẽ có thể phải đi tù, nó xuất phát từ tư lợi. Trái lại khi bạn tham gia vào một hoạt động từ thiện thì đó là hành động hoàn toàn tự nguyện và đó là một hành vi hi sinh, nó xuất phát từ sự thương yêu đồng loại.

Cũng có bạn sẽ phản ứng với tôi rằng giả như có hi sinh, thì sức mình nhỏ bé, tài sản mình nghèo nàn, tựu chung cũng chẳng giúp được ai. Đây lại là một điểm sai lầm nữa. Điểm quan trọng là bạn có thương yêu, và có sẵn sàng hi sinh để truyền đạt sự thương yêu của mình hay không. Bạn không phải là người duy nhất đứng ra cứu thế, vì thế không cần phải lo ngại rằng bạn phải gánh vác tất cả.

Tôi biết có nhiều bạn của tôi đã từ chục năm nay cặm cụi giúp các bạn học sinh muốn đi du học, mở các quỹ học bổng quyên góp cho học sinh nghèo ở Việt Nam, ủng hộ những người bị bão lụt cướp đi người thân và gia sản, viết và dịch miễn phí để truyền bá kiến thức cho đồng bào, chăm sóc và giáo dục những trẻ em bị tật nguyền. Các bạn là những người có trái tim thật lớn. Tôi trân trọng và nể phục các bạn. Với những bạn khác ít năng động hơn trên con đường này, tôi challenge các bạn hãy tự vấn về tấm lòng của mình với đồng loại, tự hỏi mình đã làm những việc gì, dù thật nhỏ, để xoa dịu bớt nỗi đau của những người đang bị đầy đọa, đem lại niềm hạnh phúc dù chỉ trong chốc lát cho những số phận bị thiệt thòi. Nếu các bạn ít khi làm, thì hãy thử làm tốt hơn. Nếu các bạn không biết làm như thế nào thì hãy tham khảo ý kiến những người đi trước. Nếu bạn lại không biết người nào đi trước cả thì hãy liên hệ với Đoàn Kết tại:
http://www.doanket.wordpress.com

Bên VietNamNet đang đăng loạt bài của tác giả Bùi Văn về vấn đề tiêu dùng nhiên liệu của Việt Nam. Bài đầu tiên — Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới — nhận được nhiều ủng hộ và phản hồi tích cực từ đông đảo bạn đọc.

Trong bối cảnh Trái Đất nóng lên và giá xăng dầu leo thang hiện nay, việc sử dụng năng lượng sao cho tiết kiệm và hiệu quả là một trong những mối quan tâm hàng đầu của nhân loại. Theo phân tích của tác giả thì, đáng buồn thay, xu hướng tiêu dùng này của Việt Nam đang đi ngược lại những nỗ lực đó. Điển hình là các phương tiện giao thông hiện hành ở Việt Nam, cả xe gắn máy và xe ô tô, đều thuộc loại (công suất) lớn và có xu hướng ngày càng lớn thêm. Chính sách của nhà nước và cả mong muốn của người dân cũng cổ vũ cho cuộc đua công suất và ô nhiễm môi trường do các phương tiện này gây ra.

Bài viết đáng để mọi người tiêu dùng cũng như những nhà hoạch định chính sách lưu tâm.

Chúng ta cùng đợi kỳ tiếp theo loạt bài ngược chiều thế giới này với tiêu đề hứa hẹn: Cung cấp năng lượng đi ngược chiều thế giới.

Các bạn đọc bài báo từ link trên hoặc dưới đây.

Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới

Trong vòng 6 năm từ 2002 đến 2008, giá dầu lửa trên thế giới đã tăng gấp 7 lần, từ 20 USD/thùng lên 140 USD/thùng. Cả thế giới đang nỗ lực tiết kiệm xăng dầu, nhưng tiêu dùng ở Việt Nam đang đi theo hướng ngược lại.
So sánh xe gắn máy

Theo thống kê của Hiệp hội sản xuất xe máy Nhật (JAMA), hàng năm thị trường trong nước của Nhật tiêu thụ trên 700 ngàn chiếc xe máy, trong đó khoảng 70% là xe có dung tích xi lanh dưới 50cc. Những tiến bộ công nghệ cũng đã được áp dụng vào xe máy để tiết kiệm xăng dầu và giảm ô nhiễm, như đánh lửa điện tử, phun xăng điện tử, xe chạy bằng khí đốt hay bằng điện…

Xe máy dung tích dưới 50cc chiếm 70% lượng xe tiêu thụ ở Nhật Bản (nguồn: JAMA)

Ở Việt Nam, quan sát dòng xe chạy trên đường thì thấy tuyệt đại đa số là xe máy chạy xăng có dung tích động cơ trên 100cc, càng ngày phổ biến loại xe 125cc – 150cc và lớn hơn nữa.
Hiện trên thị trường Việt Nam, toàn bộ xe gắn máy đang bán của các hãng Honda, Yamaha, Suzuki, SYM, Piagio… đều từ 100cc trở lên. Tuy các hãng này vẫn sản xuất xe dưới 50cc, nhưng chỉ bán ở các nước khác, tuyệt nhiên không thấy bán ở Việt Nam.

So sánh thứ nhất: Vài chục năm trước đây, xe gắn máy phổ biến ở Việt Nam là loại dung tích 50cc. Thế nhưng xe vẫn chở 2-3 người ngon lành, thậm chí ở miền Tây còn dùng làm xe lôi để chở đến cả chục người. Đến nay, trọng lượng người không tăng nhiều, đường sá đã tốt hơn, tốc độ lưu thông thậm chí còn giảm, nhưng loại xe 50-70cc đã hầu như tuyệt chủng!

So sánh thứ hai: Trọng lượng người Việt không hơn người Nhật, tốc độ lưu thông chắc chắn thấp hơn, thu nhập càng thấp hơn nữa. Nhưng tại sao người Việt chê xe máy nhỏ?

So sánh xe ô tô

Trong thời gian 5 năm từ 2003 đến 2008, cũng theo thống kê của JAMA, tại Nhật có 24,9 triệu xe ô tô con đăng ký mới. Trong đó xe mini chiếm tỉ lệ 30,2% (theo cách tính của Nhật, xe mini là xe dưới 660cc, hay Việt Nam gọi là 0,7 chấm). Riêng trong năm 2007, xe mini chiếm 33% tổng số xe bán ra trên thị trường.

Người Nhật đã dùng xe phân khối nhỏ để tiết kiệm nhiên liệu từ trước khi thế giới nổ ra cuộc khủng hoảng dầu mỏ.

Nếu quan sát trên đường phố châu Âu thì cũng thấy một tỉ lệ khá cao xe “mini”, kể từ xe hiệu Chery của Trung Quốc cho đến hiệu Mercedes danh tiếng.

Còn ở Việt Nam, những chiếc xe ô tô nhỏ như của Nhật hầu như vắng bóng. Điều lạ là hầu hết các hãng xe ô tô đang có mặt ở Việt Nam đều có loại xe nhỏ bán ở các nước khác, nhưng xe 660cc lại hoàn toàn thấy không sản xuất và bán ở Việt Nam.

Những chiếc xe hai bánh dung tích động cơ 50cc của Yamaha và Piagio, hay ô tô 4 chỗ ngồi dung tích 660cc của Honda và Nissan như thế này vẫn thấy ở các nước giàu, nhưng tuyệt nhiên không thấy ở Việt Nam.

Ô nhiễm môi trường
Công suất động cơ không chỉ là chuyện tiết kiệm mà còn là chuyện ô nhiễm. Đầu năm 2008, Cục Đăng kiểm Việt Nam công bố ô nhiễm không khí ở các đô thị nước ta đã đến mức báo động. Hàm lượng khí thải độc hại như THC, CO, CH4 thậm chí còn cao hơn so với các thành phố vẫn được coi là ô nhiễm nhất thế giới. Khí thải và bụi ở các nút giao thông cao gấp 2-5 lần mức tối đa cho phép.

Cũng theo tính toán của Cục Đăng kiểm, ô nhiễm không khí ở đô thị nước ta có 70-90% do các phương tiện giao thông gây ra. Trong đó, xe máy ở Hà Nội gây ra 90,4% khí thải THC, 81,05% khí CO, và 92,9% khí CH4. Các tỉ lệ này cũng tương tự ở TP. HCM, thậm chí còn cao hơn. Đây đều là những chất có khả năng gây nhiễm độc cấp tính.

Việt Nam sắp sửa vượt qua Indonesia và Thái Lan để lên đứng đầu thế giới về tỉ lệ sử dụng xe gắn máy. Nhưng nếu tính theo công suất và mức độ gây ô nhiễm, rất có thể Việt Nam đã lên hàng đầu rồi.

Trong khi đó, Cục Đăng kiểm cho biết việc kiểm định khí thải xe máy của Việt Nam tụt hậu sau thế giới từ 15-20 năm.

Cuộc chạy đua công suất

Những so sánh trên cho thấy, nước giàu thích dùng xe nhỏ, còn Việt Nam là nước nghèo lại phổ biến xe lớn.

Nhìn về phía nhà giàu, không biết tại vì họ tiết kiệm nên giàu, hay tại vì họ giàu mà sinh ra tính… trùm Sò?

Còn nhìn về phía mình? Thứ nhất, xe máy và ô tô ở Việt Nam không chỉ là phương tiện giao thông. Với nhiều người, đó còn là công cụ để “chứng tỏ đẳng cấp”.

Thứ hai, không ít người sử dụng xe ô tô không phải mua xăng bằng tiền túi của mình. Do không phải trả tiền cho việc “chứng tỏ đẳng cấp”, họ không có động lực mua xe nhỏ.

Thứ ba, có nhu cầu xe lớn thì nhà sản xuất đáp ứng. Khi đã sản xuất ra, họ phải quảng cáo tốt. Bị tác động của quảng cáo, số người ham xe lớn ngày càng tăng. Nhu cầu xe nhỏ giảm đi đến lúc các hãng ngừng sản xuất xe nhỏ, và những người muốn xe nhỏ cũng không có mà mua.

Thứ tư, chính sách trợ giá xăng trong những thời điểm khó khăn đúng là có hỗ trợ người nghèo, nhưng còn hỗ trợ nhiều hơn cho những người đi xe lớn. Gây lãng phí, gây ra ô nhiễm nhiều hơn, không bị phạt mà còn được thưởng!

Vai trò của chính sách

Thái Lan có chính sách ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho những xe chạy xăng với dung tích dưới 1.300cc và chạy dầu diesel dưới 1.400cc, với điều kiện tiêu thụ nhiên liệu không quá 5 lít cho 100 km và thải ra không quá 120 gam carbon dioxit (CO) cho mỗi km. Năm 2007, thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe nhỏ ở Thái Lan là 17% so với 30% của các loại xe khác.

Các chính sách thuế giảm thuế hoặc hoàn thuế tương tự được áp dụng ở Nhật Bản với xe ô tô dưới 660cc, ở Hàn Quốc là xe dưới 900cc (tuy gần đây đã nâng lên 1.000 cc), còn ở Philippines là xe dưới 1.000cc…

Còn ở Việt Nam, xe gắn máy lớn nhỏ đều chung một thuế suất. Xe ô tô dưới 7 chỗ, dù lớn nhỏ đều chung một thuế suất. Theo một doanh nghiệp lắp ráp, cách tính thuế nhập khẩu theo bộ linh kiện thực chất làm cho thuế xe lớn lại rẻ hơn xe nhỏ, nếu tính tỉ lệ theo công suất.

Từ năm 2006, mới xuất hiện khái niệm thuế khác nhau giữa xe phân khối lớn và phân khối nhỏ, và cũng chỉ áp dụng với ô tô cũ nhập khẩu. Nhưng chính sách phân biệt này đã đủ mạnh chưa? Mấy năm qua, hầu hết xe nhập khẩu đều thuộc hàng “khủng”, không chỉ về giá mà còn về công suất. Ngay cả một số xe nhỏ như Toyota Yaris và Kia Morning, gọi là nhỏ ở Việt Nam những vẫn chưa đạt chuẩn xe mini của Nhật.

Về xe gắn máy, trong nhiều năm qua Việt Nam cũng đã có chính sách hạn chế nghiêm ngặt xe máy trên 175cc. Nhưng lý do không phải là tiết kiệm hay ô nhiễm. Theo một quan chức đã từng giải thích, đây chỉ là để “hạn chế người tiêu dùng chạy xe mạnh hơn xe cảnh sát.”

Đến khi các cam kết gia nhập WTO có hiệu lực, Việt Nam bãi bỏ các hạn chế về nhập khẩu và sản xuất xe công suất lớn, thì rất có thể cuộc đua công suất xe gắn máy sẽ không dừng ở mức 175cc.

Nhà sản xuất và người tiêu dùng dắt nhau lao vào vòng xoáy chạy đua công suất, người gây ô nhiễm cao hơn không phải trả giá mà còn được trợ giá nhiều hơn… Kinh tế học gọi đó là những thất bại của thị trường.

Nhưng đây cũng chính là cơ hội để chính sách thể hiện vai trò điều chỉnh thất bại của thị trường.

• Bùi Văn

Kỳ tiếp theo: Cung cấp năng lượng đi ngược chiều thế giới

—————–

Phản hồi của bạn đọc VietNamNet:

Bài viết đáng để các nhà hoạch định chính sách lưu tâm

“Tôi nghĩ rằng, những thông tin được tác giả Bùi Văn nêu ra trong bài viết rất đáng để các nhà hoạch định chính sách về ô tô, xe máy, giao thông, môi trường của Việt Nam lưu tâm, xem xét, từ đó đưa ra những quyết sách hợp lý”. Ý kiến bạn đọc VietNamNet sau bài viết Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới.
Kỳ lạ sự tiêu dùng “hoành tráng” của người VN

Vì thích “hoành tráng” và “thời trang”, người tiêu dùng VN rất thích mua xe phân khối lớn. (Ảnh minh họa: vtc.vn)

Tôi rất tán thành với ý kiến của tác giả và cho rằng bài viết này nên được đăng trên các báo lớn và phổ thông để nhiều người cùng đọc và có ý thức hơn.
Đúng là không ở đâu có thói quen tiêu dùng như người Việt Nam, luôn thích “chơi trội” và khi mua đồ thì phải “hoành tráng” để chứng tỏ mình hơn người. Người mua sau thì cũng không muốn mình kém người đi trước, nên cứ thế mà đua nhau.

Cách đây 2 năm, khi chọn mua xe gắn máy, vì thích xe nhỏ và nhẹ nên mãi tôi không tìm được chiếc xe tay ga nào ưng ý với phân khối nhỏ và trọng lượng không quá nặng. Cho đến khi chiếc xe Zip 100cc thế hệ mới của Piagio ra đời, tôi rất thích và mua luôn. Xe rất nhẹ (có 94kg), chỉ 100cc nên tiết kiệm xăng, lại hạn chế khí thải độc hại (đạt tiêu chuẩn Euro II về khí thải). Tôi rất mừng vì góp phần nhỏ bé của mình vào việc ít gây ra ô nhiễm môi trường hơn.

Anh trai tôi và mấy đứa bạn thì chê bai rằng sao lại mua xe có 100cc và đã mua xe ga thì phải lớn mới “hoành tráng”. Bạn tôi đứa mua chiếc Attila nặng những 130kg, đứa khác mua Piagio LX 125cc, bảo rằng cho nó “hoành tráng” và “thời trang”.

Như vậy đó, chỉ cần ý kiến số đông của vài người quanh tôi cũng đủ thấy thị hiếu tiêu dùng của người Việt ta rồi. Tôi nghe mà buồn, sao họ không hiểu rằng khi lưu thông trong thành phố thì xe 100cc là quá thừa đủ kể cả trọng tải đến hơn 2 người, vì tốc độ di chuyển không thể và không cần quá nhanh, trong khi lại giảm ô nhiễm môi trường.

Tôi đã từng đi nhiều nước, thấy họ chủ yếu dùng những chiếc xe tay ga phân khối nhỏ và rất gọn gàng, hiếm khi thấy xe lớn trên đường phố. Ngay cả ở Italy, đất nước của những chiếc Piagio, trên đường phố, người dân vẫn dùng những chiếc xe máy từ 50cc đến 100cc, chứ họ không chạy theo mốt và sự “hoàng tráng” như người Việt Nam.

Với thói quen xài phương tiện giao thông này, Hà Nội và TP.HCM vốn đã “được” xếp hạng là 2 trong 6 thành phố bẩn và ô nhiễm nhất thế giới, sẽ còn ô nhiễm đến mức nào!?

Thật khủng khiếp khi đi trên đường trong những ngày hè nóng nực này – không khác đi trong cái chảo lửa với bụi và khói xe. Mỗi người hãy tự ý thức và góp phần giảm ô nhiễm cho xã hội và cho chính bản thân mình. Lê Thuỷ, 1 Yersin, Hà Nội, springair_vn@…

Ý kiến đáng để các nhà hoạch định chính sách lưu tâm

Tôi rất tâm đắc khi đọc bài viết của tác giả Bùi Văn. Trong cơn sốt giá xăng dầu hiện nay, cần xem xét lại vấn đề và các cơ quan chức năng cần định hướng cho thị trường.

Vào những năm 90 của thế kỷ trước, ở Việt Nam chỉ phổ biến xe bãi rác 50cc, xe 70cc, 90cc đã được coi là phân khối lớn. Ở các đô thị hiện nay, tôi cho rằng chỉ dùng xe 70cc là đủ mà tiêu hao xăng sẽ giảm đáng kể so với các loại xe lớn hơn 100cc, đặc biệt là xe ga. Có chăng, các nhà sản xuất cần cải tiến thêm cho cái “cốp” to như xe ga là đủ. Những người đứng tuổi như chúng tôi rất muốn đi xe nhỏ hơn 100cc, vừa an toàn, vừa tiết kiệm nhưng không tìm được. Và như vậy, cần sự tính toán của những nhà hoạch định chính sách. Phạm Văn Huy, Láng Hạ, Hà Nội, pvhuy@…

Cứ mỗi một lít xăng dùng cho xe gắn máy sẽ thải ra môi trường khoảng 2,2 kg CO2. Chỉ cần 2 triệu dân đô thị VN chuyển từ xe 100cc – 150cc sang xe 50cc – 70cc thì ít nhất mỗi tháng tiết kiệm được khoảng 6 triệu lít xăng (tính trung bình tiết kiệm 3 lít/xe/tháng), tương đương 120 tỷ đồng và 12 ngàn tấn CO2. Nguyễn Đình Hòe, Khoa Môi trường, ĐH KHTN Hà Nội

Tôi nghĩ rằng những thông tin được tác giả Bùi Văn nêu ra trong bài viết là rất đáng để các nhà hoạch định chính sách về ô tô, xe máy, giao thông, môi trường của Việt Nam lưu tâm, xem xét, từ đó đưa ra những quyết sách hợp lý. Trần Đức, Đống Đa, Hà Nội, ductm@…
Tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả bài báo “Tiêu dùng nhiên liệu Việt Nam đi ngược chiều thế giới”. Hiện tại, các tiệm xe gắn máy tại Việt Nam bán rất ít loại xe 50cc, nếu có cũng chỉ có vài chiếc và ít chủng loại.

Về nguyên tắc, chạy xe phân khối nhỏ rất an toàn và nguyên liệu thì ít tốn kém. Đối với hạ tầng giao thông hiện tại của chúng ta thì xe 50cc đảm bảo và thuận tiện nhất trong việc đi lại trong thành phố. Mong các nhà sản xuất và chính sách ưu đãi thuế của chúng ta quan tâm và cho nhiều chủng loại xe 50cc. Huỳnh Bảo Thọ, tho_icc@…

Bài viết có ý nghĩa cho người định mua xe phân khối lớn

Thật là một bài viết vô cùng ý nghĩa cho những ai muốn thay đổi ý định mua xe phân khối lớn và xe tay ga trong điều kiện kinh tế thị trường khó khăn, thời kỳ xăng dầu giá cao. Nhà nước ta nên có cái nhìn tầm xa hơn nữa để đưa ra những văn bản điều chỉnh kịp thời nhằm hạn chế những tình trạng lãng phí nhiên liệu và gây ô nhiễm môi trường. Hà Thị Lệ Bão, Bình Định, lebaoavss@…

Nên có ưu đãi cho những công ty phát triển công nghệ sạch

Từ lâu, tôi luôn tự hỏi: Tại sao người Việt Nam không có các loại xe, các loại động cơ tiết kiệm nhiên liệu? Mặc dù đất nước vẫn còn nghèo nhưng người dân vẫn tiêu tốn nhiều tiền để mua nhiên liệu do các động cơ được sử dụng ở Việt Nam, đa số là ở thế hệ cũ.

Tôi nghĩ chỉ khi nào Nhà nước có một chính sách thuế ưu đãi cho các nhà sản xuất, các nhà nhập khẩu các động cơ thế hệ mới, tiết kiệm nhiên liệu như xe máy sử dụng công nghệ phun xăng điện tử, động cơ diezen CDI, động cơ Hibrid, động cơ chạy Gaz, động cơ chạy điện… thì mới khuyến khích được họ phát triển ở Việt Nam. Nên có chính sách thuế ưu đãi cho những công ty phát triển công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng. Như vậy, người dân và xã hội đều được lợi. Duong Huy, Hà Nội, duonghuy2k1@…

2. Tiết kiệm Thời gian:

Có rất nhiều mô tả về sự quý giá của thời gian như: “Thời gian là tiền bạc”, “Thời gian là vàng bạc”,… nhưng nếu tiền hay vàng bạc có thể mua được thời gian thì chắc các tỷ phú đều bất tử cả. Vấn đề là không ai có thể mua được thời gian, do vậy giá trị của thời gian lớn hơn rất nhiều. Nếu bạn muốn biết giá trị của 1 phút, hãy hỏi người vừa trễ chuyến bay. Nếu bạn muốn biết giá trị của 1 giây hãy hỏi người vừa thoát khỏi lưỡi hái tử thần. Nếu bạn muốn biết giá trị ccủa 1 phần nghìn giây, hãy hỏi vận động viên vừa vuột mất tấm huy chương vàng.

Như vậy, theo tôi, không thể nào so sánh giá trị của thời gian với tiền bạc hay vàng được mà “thời gian chỉ có thể là vô giá”.

Có lẽ các tỷ phú là những người hiểu rất rõ về giá trị của thời gian. Sam Walton đã học lái máy bay và luôn có 1 chiếc máy bay riêng, nhưng điều đặc biệt là ông không dùng máy bay như 1 thứ giải trí của tỷ phú mà là để quan sát và đi quanh hệ thống cửa hàng khổng lồ lên đến con số nghìn trên toàn nước Mỹ, đồng thời chọn địa điểm để mở các cửa hàng mới, và còn 1 điều thú vị nữa là ông đã 1 lần suýt chết vì động cơ của chiếc máy bay bỗng nhiên ngừng hoạt động và từ đó ông mới chú trọng hơn đến vấn đề thay thế những chiếc máy bay cũ. Năm 1983, tập đoàn Wal-mart đã chi hàng triệu đôla để lắp hệ thống vệ tinh riêng nhằm giám sát tiến độ giao hàng cũng như doanh số bán toàn cầu (hiện thời, doanh nghiệp Wal-Mart nằm dưới sự quản lý của Samuel Robson Walton, con trai cả của Sam), có thể nói nếu bạn bước vào 1 của hàng của Wal-mart và rút 1 món hàng ra khỏi kệ, bước đến quầy tính tiền thì ở đâu đó tại 1 nhà kho của tập đòa gần đó, 1 sản phẩm như thế đã được chất lên xe và sẵn sàng lấp đầy chỗ trống mà bạn vừa tạo ra. Có thể nói Sam Walton là 1 điển hình về việc tiết kiệm thời gian.

Còn thêm 1 định nghĩa cũng rất thú vị về thời gian: Thời gian giống như 1 tài khoản ở ngân hàng. Khi ta sinh ra, nó đầy tràn. Và chúng ta không thể gửi thêm vào mà chỉ có thể rút dần ra cho đến khi tài khoản đó tiến tới con số 0 tròn trĩnh. Nhưng thậm chí chúng ta cũng chẳng biết khi nào chúng ta sẽ rút sạch tài khoản, có thể 100 năm nữa, nhưng cũng có thể là ngay ngày mai (Suối nguồn cuộc sống — Phan Thị). Cho nên, đừng lãng phí thời gian vào những việc vô bổ, hãy tiết kiệm nó, biến nó thành những phút giây quý giá, những khoảnh khắc sống mãi với thời gian.

Khi bạn sinh ra, người xung quanh bạn cười còn bạn thì khóc, hãy sống sao cho khi bạn chết đi, những người xung quanh bạn khóc còn bạn lại mỉm cười. Hãy trân trọng từng phút giây bạn đang sống!

3. Tiết kiệm Chính bản thân bạn:

Có bao giờ bạn nảy ra một ý tưởng kinh doanh, bạn định thực hiện nó rồi bạn chợt phát hiện ra rằng bạn thiếu đủ thứ, bạn không có tiền, và bạn cho rằng bạn không thể khởi nghiệp vì không có tài sản gì trong tay?

Vậy giả sử nếu có ai đó đề nghị cho bạn 1000 USD với điều kiện bạn chặt 1 ngón tay của mình, hay cao hơn 100000 USD chỉ cần bạn chặt đi 1 cánh tay của mình. Bất kể câu trả lời là có hay không thì bạn vẫn có thể thấy bạn có rất nhiều tài sản trong tay, vấn đề chẳng qua là bạn sẽ sử dụng chúng như thế nào và làm sao để tăng giá trị của chúng lên.

Một họa sĩ vẽ tranh rất khéo, khéo đến nỗi người ta thuê anh làm giả các bức tranh của các họa sĩ lớn với giá 50 USD 1 bức, cuối cùng anh bị bắt, và người ta khám phá ra rằng các bức tranh do chính anh sáng tác có thể được bán với giá 500 USD 1 bức. Một tên trộm rất giỏi trong 1 tháng trộm được 50 triệu trị giá tài sản nếu bị bắt sẽ bị kết án ít nhất 1 năm tù giam, có bao giờ tên trộm đó nghĩ rằng thay vì phí 1 năm ở trong tù thì với khả năng của mình, anh ta vẫn có thể kiếm được 50 triệu trong vòng 1 năm. Những người như trên hầu như khi nghe đến họ ai trong chúng ta cũng sẽ tỏ ra khinh ghét, nhưng riêng tôi nghĩ rằng họ thật đáng thương, họ bị nỗi sợ hãi làm cho nhụt chí, họ tưởng rằng mình sẽ không thể kiếm được tiền bằng con đường lương thiện và đã chọn 1 giải pháp kiếm tiền nhanh hơn, dễ hơn — ít nhất họ cũng đã nghĩ vậy. Hành động của họ gây hại cho mọi người và quan trọng hơn, gây hại cho chính bản thân họ, họ đang phí phạm chính khả năng của mình, làm mất đi rất nhiều cơ hội làm giàu chân chính và sau đó lại than vãn cuộc đời thật bất công.

Dường như hầu hết chúng ta vẫn chưa hiểu rõ được bản thân mình, do vậy chúng ta không biết về tài năng của mình rồi tưởng rằng mình không có, chúng ta làm những công việc không đúng với tài năng của mình. Theo một cuộc nghiên cứu không chính thức, người ta nghiên cứu sự thành công của 40 người trong đó 20 người chọn nghề theo ý thích và 20 người chọn nghề theo tiền bạc, 10 năm sau đó họ thấy 20 người chọn nghề theo ý thích đều đạt được những thành công rực rỡ, còn trong số 20 người chọn nghề theo tiền bạc thì chỉ có 1 người thành công còn 19 người còn lại đều không thể vươn lên những vị trí cao. Như vậy hầu hết những người chọn nghề theo tiền bạc đã phí phạm tài năng của họ và việc đó không chỉ gây lãng phí cho họ mà còn cho xã hội.

Như vậy, trong con người của bạn luôn có 1 tài năng được ẩn giấu hãy cố gắng để khám phá nó, sử dụng nó 1 cách có ích và bạn sẽ được đền đáp xứng đáng.

III. Luyện tập tiết kiệm ngay từ bây giờ:

Sau khi đọc xong những điều ở trên chắc chắn sẽ có nhiều câu hỏi như: Làm sao tôi có thể tiết kiệm? Làm sao tôi có thể có được sự lựa chọn tốt nhất?…

Tôi xin đưa ra một bí quyết hết sức đơn giản:

Thứ nhất, khi đứng trước 1 sự lựa chọn về thời gian và tiền bạc, hãy xác định thứ bạn CẦN và thứ bạn MUỐN. Thứ bạn cần mới là nhu cầu thực sự, chẳng hạn: Bạn muốn mua 1 cái áo 500 ngàn, hãy nghĩ rằng bạn cần nó để làm gì? Bạn có thực sự cần nó để làm điều đó không? Và bạn có thành thật với bản thân không?

Thứ hai, khi bạn cần xác định tài năng của mình, hãy đi tìm công việc mà bạn ưa thích nhất bằng cách thử tất cả các công việc mà bạn tìm được, bạn sẽ tìm được nó, còn thời gian ngắn hay dài thì cần 1 chút may mắn.

Thứ ba, điều quan trọng nhất là quyết tâm của bạn. Nếu bạn nghĩ rằng bạn có thể làm được thì bạn sẽ làm được, nếu bạn cho rằng mình không thể thì bạn đã đúng.

Sau đây là một số tài liệu giúp bạn rèn luyện tính tiết kiệm:

• Yes Or No – Những Quyết Định Thay Đổi Cuộc Sống” được biên dịch từ tác phẩm nổi tiếng “Yes or No” của Spencer Johnson
• Bộ sách “Suối nguồn cuộc sống” của Phan Thị. Giúp bạn “giữ lửa” trong những lúc khó khăn.
• Tự truyện Sam Walton – Cuộc đời kinh doanh tại Mỹ. Giúp bạn học cách tiết kiệm của các tỷ phú.

Kỳ này Nhiệt Huyết xin giới thiệu với các bạn bài viết của anh Nguyễn Thành Long, một bạn đọc đã tham gia Nhiệt Huyết từ lâu. Anh hiện đang là sinh viên và tham gia nhiệt tình các hoạt động vì môi trường. Tuy nhiên, bài viết này không mang chủ đề môi trường — mà là Tiết kiệm. Đọc và hiểu thêm về tiết kiệm — và tại sao mà tiết kiệm lại là hào phóng — có thể sẽ mang đến cho bạn những điều mới mẻ và có ích. Hiểu về tiết kiệm trong cuộc sống nói chung cũng góp phần trả lời câu hỏi: vì sao chúng ta cần tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.

I. Thế nào là tiết kiệm?
Nếu bạn có 1 triệu đồng trong tay, bạn sẽ làm gì?

Hầu hết mọi người sẽ bắt đầu nghĩ đến những thứ mà họ muốn nếu có chừng ấy tiền. Sau đó bạn sẽ bắt đầu ngập chìm trong các sự lựa chọn khác nhau và cái nào cũng có vẻ đầy hấp dẫn. Vậy bạn sẽ làm gì trong tình huống này? Liệu bạn có thể chọn được điều có ích nhất cho mình? Lời khuyên là hãy lựa chọn điều giúp bạn có thể tiết kiệm được tối đa tiền bạc nhưng vẫn đem lại cho bạn lợi ích lớn nhất.

Như vậy, tiết kiệm là khi bạn đứng trước nhiều sự lựa chọn và điều bạn chọn mang lại cho bạn lợi ích lớn hơn các điều còn lại, thì bạn đã giữ lại được rất nhiều nguồn lực của bản thân. Và như vậy bạn sẽ có thể dùng những thứ bạn đã tiết kiệm được vào việc khác có ích hơn. Hãy phân biệt tiết kiệm với keo kiệt, keo kiệt thường mang lại những điều có hại cho bạn hơn là có lợi.

Tại sao tiết kiệm lại là hào phóng? Khi điều bạn chọn đem lại nhiều lợi ích cho bạn thì dĩ nhiên bạn đang hết sức hào phóng với chính bản thân mình và ngoài ra nó có thể đem lại lợi ích cho nhiều người khác nữa.

II. Hãy tiết kiệm:
1. Tiết kiệm Tiền bạc:
Chúng ta hãy xem những người giàu nhất thế giới qua các thời đại tiết kiệm và hào phóng tiền bạc như thế nào:

a. Sam Walton với triết lý tiết kiệm cho mọi người:

Sam Walon là chủ tịch tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới Wal-mart và ông cũng rất nối tiểng về đức tính tiết kiệm.

Đây là một câu chuyện thực mà Stephen Pumphrey — thợ chụp ảnh — kể lại: “Tôi nhớ mãi cảnh một lần khi đang chuẩn bị chụp ảnh Sam Walton đứng trên đường băng tại một sân bay nhỏ ở Missouri. Ông ấy đang nhìn đường băng và tôi làm như vô tình đánh rơi đồng 5 xu, rồi quay sang đánh cá với trợ lý của tôi: “Hãy xem liệu ông ta có nhặt nó lên không?”

Máy bay đang cất cánh và hạ cánh, còn Sam vội bước tới, chuẩn bị tư thế như để chụp một bức ảnh khác. Ông nói: “Anh muốn tôi đứng phía nào trên đồng 5 xu đó?”. Còn đây là lời của Bud Walton – em trai Sam – về việc này: “Khi một đồng xu (chỉ một đồng xu) nằm trên đường phố, có bao nhiêu người sẽ nhặt nó lên? Tôi dám cá là tôi sẽ làm điều đó. Và chắc chắn Sam cũng sẽ làm y như vậy”.

Đối với Sam, bài học để đánh giá giá trị 1 đồng USD luôn ám ảnh trong cả đời kiếm tiền của ông. Ông nói: “Chỉ khi biết đánh giá đúng giá trị, lúc ấy mới có thể thu về những đồng USD khác”.

Đây là triết lý của ông đối với vấn đề tiền bạc: “Đôi khi có người hỏi tôi là tại sao lại ở trong một phòng trọ rẻ tiền như thế khi mà Wal-Mart đã đạt đến doanh thu trên 50 tỉ USD. Thật đơn giản, vì chúng tôi biết cách đánh giá giá trị của đồng USD. Chúng tôi được giao nhiệm vụ tồn tại để cung cấp giá trị cho khách hàng của mình. Điều ấy có nghĩa là ngoài chất lượng và dịch vụ, chúng tôi phải tiết kiệm tiền cho họ. Mỗi khi Wal-Mart tiêu xài 1 USD hoang phí, nghĩa là tiêu đi số tiền lấy từ túi của khách hàng. Rất nhiều câu chuyện xa hoa đang diễn ra tại những công ty thành công khác. Nhiều tổng giám đốc chỉ ngồi chót vót trên cao và không quan tâm đến bất cứ người nào. Điều này khiến tôi buồn lòng. Đó là một trong những sai trái của giới kinh doanh Mỹ ngày nay!”

Bởi thế, Sam Walton luôn lo lắng về thế hệ tương lai của nhà Walton. Vì khi thế hệ này lớn lên, họ đã được thừa hưởng một gia tài và một nền tảng không gì có thể tốt hơn. Sam không thể bắt các con mình phải đi phát báo mỗi sáng như ông trước kia. Ông cũng không thể bắt các con mình thực hiện những bước đi của mình lúc trước. Điều đó là phi thực tế. Nhưng ông lo rằng thế hệ sau của ông có thể biến thành “một lũ nhà giàu vô công rỗi nghề”.

Bởi vậy, song song với việc điều hành công ty, công việc mà Sam luôn quan tâm trong cả cuộc đời mình là dạy dỗ, chăm sóc, tạo cho con cái một nền tảng giáo dục vững chắc. Những người con của ông từ khi sinh ra, lớn lên đều phải hiểu một triết lý: “Chỉ có thể giàu có bằng việc tiết kiệm và làm việc cật lực”.

b. Bill Gates, người giàu và tốt bụng nhất hành tinh.

Vua máy tính giàu nhất thế giới mà mọi người đều biết tới Bill Gates — Chủ tịch tập đoàn phần mềm khổng lồ Microsoft của Mỹ cũng được báo giới mệnh danh là Super Smice — tạm dịch là “quá tiết kiệm”. Dẫu cho trong hầu bao Microsoft bao giờ cũng nặng trĩu tiền bạc nhưng người ta lại nói đến hai vị lãnh đạo Gates và Ballmer là những nhà tỷ phú hà tiện bậc nhất: họ thường xuyên đi máy bay trong khoang ghế hạng phổ thông! Nhiều người cho là họ làm điều này để làm gương cho các nhân viên. Bill Gates thì không cho là như vậy. Anh nói, anh chỉ đi bằng vé hạng hai vì thứ nhất là ghế hạng hai đủ tốt đối với anh rồi, thứ hai vì anh quá nổi tiếng nên dù mua ghế hạng hai thì nhiều khi anh vẫn được người ta mời lên ngồi ghế hạng nhất (!), và thứ ba là khi máy bay vắng nằm dài trên những ghế hạng hai thoải mái hơn nhiều so với ngồi ở ghế hạng nhất. Khi được phỏng vấn, nhà tỷ phú cho rằng, không nên phung phí tiền vào những việc không cần thiết. Theo ông hạng sang hay hạng thường không quan trọng mà nên nhấn mạnh vào hiệu quả công việc. Tiết kiệm của Bill Gates được nhằm vào mục tiêu tái sản xuất trong đó có việc thành lập các quỹ tài năng trẻ về công nghệ thông tin, đẩy mạnh quảng cáo và xa hơn nữa là làm việc từ thiện. Gates cũng nhấn mạnh rằng, đối với việc kinh doanh, không tiết kiệm thì không có sự lớn mạnh.

Tháng 6/2006 Bill Gate từ chức chủ tịch tập toàn Microsoft. Và ông dành 95% tài sản của mình để lập nên quỹ từ thiện Bill & Melinda Gates, hiện là quỹ từ thiện lớn nhất thế giới, với tài sản lên tới 29,1 tỷ USD. Ông giúp chống đói nghèo ở Châu Phi, chống bệnh AIDS trên toàn thế giới với một trái tim nhân hậu và hồn nhiên, không khoe khoang, không kể công, không ồn ào.

Warren Buffett, người đàn ông giàu thứ hai thế giới cũng tuyên bố sẽ dành phần lớn số tài sản 44 tỷ USD của mình góp vào quỹ từ thiện do tỷ phú Bill Gates và vợ sáng lập.

c. John Davison Rockefeller: “Vua Dầu hỏa” và triết lý giọt

Từ năm l6 tuổi khi mới biết làm ra tiền cho tới lúc chết, sự tiết kiệm của ông đã làm mọi người kinh ngạc. Mọi chi tiêu đều được ông ghi lại một cách chi tiết, từ chi phí theo đuổi người bạn gái đến lúc kết hôn, đi hưởng tuần trăng mật và mua sắm đồ sau ngày cưới…, thậm chí ngay đến chi phí 3 xu để mua tem gởi thư cũng được ông ghi vào sổ.

Ông đã sáng tạo ra phương pháp kinh doanh “khép kín toàn bộ” khi ông thành lập Công ty dầu mỏ Standard (Mobil), tức khống chế tất cả công đoạn và các bộ môn có liên quan đến kinh doanh, tự cung tự cấp tuyệt đối nếu điều kiện cho phép để giảm bớt chi phí cho công ty.

Đối với việc hạch toán ông rất nghiêm khắc, giá cả phải tính tới ba con số phía sau dấu phẩy. Ông kiên quyết yêu cầu mỗi sáng khi đến văn phòng, trên bàn làm việc của ông phải có một biểu đồ báo cáo về lãi ròng của ngày hôm trước. Để tiết kiệm phí vận chuyển, ông cho xây dựng đường ống dẫn dầu. Đến năm l876, công ty Mobil (Standard) đã xây dựng được 644km đường ông dẫn dầu và một kho chứa l.500.000 thùng dầu tại cuối đường ống.

Có một lần Rockefeller đứng quan sát một công nhân vô thùng tại công xưởng. Khi thấy người công nhân cứ mỗi khi hàn nắp đậy thì dùng 40 giọt nguyên liệu hàn. Ông yêu cầu người công nhân thử dùng 38 giọt, kết quả là bị rò rỉ. Sau đó người công nhân này dùng thử 39 giọt, thùng dầu được hàn tôt không bị rò rỉ. Kể từ đó, “39 giọt” trở thành mức quy định trong thao tác hàn nắp thùng của Công ty Mobil.

Trong gia đình, kinh doanh và cả trong đời sống cá nhân, Rockefeller bao giờ cũng giữ nguyên tắc tiết kiệm. Nhưng đối với phúc lợi xã hội thì ông mạnh dạn quyên góp, không bao giờ tỏ ra bủn xỉn. Chỉ riêng quỹ tài trợ học bổng của Rockefeller, năm 1910 đã lên đến con số 45 triệu USD.

Từ năm l898 về sau, do điều kiện sức khỏe Rockefeller không còn trực tiếp đến công ty làm việc, mà chỉ thông qua đường dây điện thoại để điều hành, ông càng có điều kiện để tham gia công tác từ thiện. Tính tổng cộng ông đã cho hoặc lập hội từ thiện chừng 200 triệu USD. Một số nhà sử học Mỹ đã viết :”Rockefeller từ một cỗ máy làm ra tiền đã trở thành một nhà bố thí lớn của nước Mỹ”.

Rockefeller — cuối TK 19, Sam Walton — đầu TK 20, Bill Gates — cuối TK 20 và đầu TK 21. 3 tỷ phú ở 3 thời đại khác nhau nhưng họ đều có 1 điểm chung mà chúng ta đáng để noi theo đó là rất tiết kiệm. Thứ mà họ tiết kiệm không chỉ là tiền bạc mà còn là những thứ sau đây.

(Còn nữa.)
>> Xem tiếp phần 2.